A, a. AA - ABD.

A, G/oska najpierwsza wszystkich abecadeł, oprócz Etyop-skiego, w którym trzynasta. Kras. Zb. 1. 1. ber erfłe Śudj< ftabe faji aHer 2llpt)abete. - Phras. Przedtem a b ledwo mówił jęcząc, Teraz r łacno mówi, nie męcząc się. Jabł. Ez. A 4. (postępek od łatwiejszego do trudniejszego). Bóg pożycia osnowę twego wywiódł, i dał tę, żeś rzekł o, a, mowę pierwszą z płaczem. Kulig. Her. 33. (Carn. ar, as < początek, origo.) Jam jest alpha i omega. 1. Leop. Apoc. 1.8. (z Greek. * a i z, początek i koniec). Samogłoskę a wymawiamy trojako: 1. otwarto, n. p. rada. Nad takim a w dawnych książkach znajdziesz znamię pra-we : a; 2. mniej otwarto, n. p. wolś. Tego a u da-wnych nie znaczono; teraz zaś nie otwarte a, lecz Uci-śnione kreskować się zwykło. [Według Menińskiego Gram. Pol. Dant. 1649 str. 1 a ściśnione wymawiano jak fran-cuzkie au; dziś w języku piśmiennym nie ma żadnej między ściśnionem a otwartem a różnicy, i kreskowania głoski tej zupełnie zaniechano, l.j 3. ą, z kreseczką lub półmie&iączkiem u dołu, wymawia się, wypuszczając tro-chę tchu przez nos, i dlatego nazwane nosowe, n. p. są. Kopci. Gr. 1. 23, Przed b i p brzmi ą jak om, n. p. dąb, rząp; przed inszemi spółgłoskami jak on, n. p. zając. hass. Gr. W wyrazie zabdezą znajdują się wszys-tkie trzy gatunki głoski a. Już i Jan Kochanowski zamyślał o przeniesieniu krćski z otwartego a na ści-śnione, nawet o wprowadzeniu nowćj jakiejsiś głoski za-miast d. Nowy char. Dxe^ai)ti folntfdjef! a: 1. offeneS; fonfł rntt bem Jlccent, jefct ofme Slcccrtt; 2. buntpfereó, roirb je$t accentuirt; 3. 6ebullen<a, nńrb ant (Sitbe beS SEBorteS faft roie ong, oor b unb p roie om, »or ben ubrigen ©im-fonanten tnie on auśigefprod;en. A, a, we wszyskich prawie dyalektach Słowiańskich uży-wane, jako wykrzyknik interjectio, spójnik conjunctio. 1., Interj. a» ah! ach! o! oj! och! ad;! eę! ad;! Mówią: a ono rzecz cudowna. Birk Dom. 21. A to cud! co za odmiana! Teat 55. d. 35. a, elliptice> a oto, alić, tmb fiefce ba! Przyszedł do nich, a oni śpią. Leop. Luc. 22. 46. Musiałby serce mieć ze stali, By nie drżał patrząc, a tu świat się wali. Chrość. Luk. 43. Bardi. Luk. 24. Przyjechali do niego posłowie, a on się armuje. Bielsk. 423. §. z góry, emphatice ab! ty! A toż tobie. Jabł. Buk. L. Napominając; A już mnie nie odstępuj! Teat. 43. c. 56. Wyb. A nuże (vide anu, nu!) - A ciszej z panią matka! Bardz. Tr 286.- Potwierdzając-, nun, nurt ja! A co tak, to pozwolę. Teatr. 36. 107. Koncerty! tu! w mo-im domu! R. A tak, moje serce. Teat. 14. 130. (c/. już-ci).- Przerząc : A nie tak jest! Cn. Th 2.— Z zadziwie-niem i zapytaniem: czy, czyż? im Seutfdjeit fattlt ^iet a, fo roie baS fałeintfdje num blop burd; bie Suoerfion, unb bte binefagefd;obene ^artifel benn, auSgebrudt roerbeit. A dłu-goż to Katylino cierpliwości naszej na złe używać be-dziesz! Nag. Cyc. 1 roie lange rofrft bu btitu itodj - a pó-kiż tego do diabła? Teat. 36. b 52.- Indirecte: Odmia-ny nie uczyniły w obyczajach jego honory, które a kogoż nie odmienią! Birk. Sk. E.

, Conjunctio, jungens $ disjungens, unb, fotoo^l, alś; Boh. Slovac. a; Ragus. Sorab. inf. a, Sorab. Sup. a, ha, (cf. Lat. at, atque, et Hung. ćs, is,. Ross, 4a; cf. Polon, da.) Ostróżność a sekret jest to dusza wojny. Fr. Przy. 47. Prawdy a żartów jako soli zażywać, bo przesolisz. Fr. Przy. 48. Miękkość a kolera, tak się w sprawach ludz-kich mają, jako sól a cukier w potrawach ib. 51. §. ex opposito unb (aber, bagegen). Będą mi ludem, a ja im bę-dę bogiem. W. Jer. 33. 39. unb i d> (td; bagegen). Swarz-cie się wy, a nieprzyjaciel bierze, pali. Cn. Ad. 1115. Niech oni gadają, a my jedzmy, ib. g. a< a przecie, unb gleidjrooljl. Ani widział, ani słyszał, a prawi. Hor. Sat. 70. przydając addendo, baju, JU, unb. Dwa a dwa czyni cztery, 4 a 3 czyni 7. Elem. 118. (cf. Gall. 4)-A>ado-tego, a nadto, unb nodj baju. Sługę a sługę wiernego z niego ma. Cn. Th.-A.-, a koniecznie unb burcfiauS, unb jroar. Wiatru już nic a nic nie znać. P. Koch. Orl. 1. 307. Podobało się im do niego zaraz a zaraz posłać. Krom. 343. Nie było wszystkiego a wszystkiego wojska więcej dwudziestu tysięcy. Biel. 333. §. Miedzy ternie sło' wem powtórzonem, A trwanie jednakowości wyraża, unb imrner unb erotg=nid)tS al3<tnttner baffelbe, etnerleę. Wszystko chleb a chleb. Alb. na W. 5. (zawsze jedno, to samo). Twor. Ok. D. 4. Partye za Ludwika nowe a nowe coraz w kraju rewolucye utworzyły. Nar. Hist. 7. 206.- Między tymże czasownikiem powtórzonym ciąg nieprzerwany czynności, tn etnettt fort. Cesarz słał a słał, żeby Władysława przy-wrócić do tronu. Biel. 43. § ellipt. a- to<a kiedy -to, roili ntan-fo; foU matt-fo. A pisać, to pisać; a jeść, to jeść. Cn. Th. roili ober foli rnan fdjretben, fo fdjreibe matt. g a absolet. •• na. Włodzimierz wyzwał sam a sam na rę-kę hetmana. Stryjk. 185. (sam na sam, na pojedynek, er forberte ifjn (allein) junt Broepfampf berauś). §. pleon. a niż* niż, al£ Posłom niegodzi się więcćj domyślać, a niż im zlecono. Biel. 308. §. a<zatym, tedy, fo. Wstań, któ-ry śpisz; a oświeci cię Chrystus. W. Ephes. 5. 14. De-riva: abo, albo, ali, alić, aliści, aza, azali, awo, anu, aby, ażeby. A A. AARON, a. m. 1. brat Mojżeszów, wielki kapłan. W. Ex. 4. 14. ber We ^rtefier »aron. AARONOWY, Aaronów, a, e, do Aarona należący, lub się jego tyczący, SHaronS*. Botan. baronowa broda, abo obrazki, ziele, Aris, Arum, Majns, (ob. Wiele złego), dla rozłożenia jego ślicznego, na kształt brody rozłożystej długićj. Syr. Ó34 & 631. Kluk. Bosi. 2. 206. Slaron, ^faffenpinbt, beutfdier 3ngroer. Bosn. aron, zminaę, obrazko, natraguglja. A B. 'ABDACH vide Obdach. ABDANK, HABDANK, u. m. herb stary Polski, mający w sobie literę W. Nies. 1. Z Niemieckich słów $abe Sanf, które Skarbek Henrykowi powiedział. Krom. 136. Dtug. Biel. efn altei folnifóeS SEBappeit. 'ABDANKOWAĆ, ował, uje, 1., Ac/, imp. z Niemieck. al'

Slmunik Lindego wyd. 2. Tom L 12

2 ABD-ABLA. ABL-ABRA.

banfett, odprawiać, abszytować. Vind. prostupustiti, prezh-pustiti, poslowiti, oerabfdliebett, entlaffen. Wojsko teraz abdankują i rozprawią. Vol, Leg. 3. 662. Wojsko rozpu-ścić i abdankować. Menin. Turc. 1. 57. Zwycięzkich wojsk nie chciał z siebie abdankować. Bardz. Luk. 9. 2. Neutr. 'abdankować komu * porzucać go, tterlaffeit. Chciwość ha-mować i rzeczom cudzym abdankować. Bach. Ep. 46. ABDYASZ, a. m. prorok starozakonny. Zal. Test. 320. ber fropljet £>kbja. ABDYKACYA, yi. f. Boh. obdank, obdankowenj; Sorab. inf. wotzekowane; Germ. bie 211'baitfung, SImtśSentfaguttg; akt prawny, przez który kto urząd składa przed czasem na to naznaczonym; przykład tego dał Jan Kazimierz. Krat. Zb. 1. 7. ABDYKOWAĆ, owa^ł, uje, Intrans. imp. Boh. obdankowati, podćlowati se s auradu, podziękować za urząd, złożvć urząd, zrzec sie urzędu, wyzuć się z urzędu, 'ABECEDARYUSZ, ABECADLABZ, ARIECADLARZ, a. m. Gall. abecedaire; Slovac. et Boh. abecedńr; Carn. abece-dikar; Sorab. sup. abeczedejnik, Croat, abećzedar; (Boss. a3ÓyiHHK-B, a36yKOBHHin>, óyKBapt, Eccles. ajłaBHTapt) » Gregoryanek, uczący się dopiero abecadła, eto 31 23 (Ś* Sdfuler, 21 33 6' <S$u$e. Abecedaryusz, a już uczony. Chmiel. 1. 57. ABECADLABKA, i. f. Boss. asóyMHHua; bie 31 33 6' Scfjuleritin. ABECEDLARSKI, a, je. Boh abecedśrni; Carn. abecedikarjove; od abecadlarza, 21 33 6= Szuler--. ABECADŁO, ABIECADŁO, OBIECADŁO, a. n. Eccles. aóe-mMO; Carn. abecedika, Boh. abeceda, Sorab. sup. A B Cze, Croat. abećzedar, (Dal. et Bagus. bukvicza, churu-licza, Illyr. asbuk, asbogh, Boss. et Eccl. a36yna, a3-óyMKa, OyKBapt, óyKBiiua, rpaMOTHHKi, a.iłaRHTT,), ba§ 21 33 nazwisko głosek a, b, c. Kopcz. Gr.\. 1. Uczyć się obiecad/a. Petr. Et. i 3. Porządkiem abiecadła. Budn. Ps. 119. §. tr. początki, elementa, 2tofangSgrimbe. Tak głupia , że azbuki i obiecadła nie umie. Birk. Ex. D. Kto pojmie, choćby samo obiecadło przyrodzenia. Wad. Dan. 23. Umiemy wszyscy dobrze obiecadło. Zab. 15. 273. (znamy się na tem) Pot. Jow. 119. ABECADŁOWY ABECADLNY, a, e. Boh. Abecednj, Croat. abeczedarski, Carn. abecedikarske, Boss. a36y»iHufi, óyKBeHHbift, od abecadła, alfabetyczny, bflśi 21 33. (£. attgelienb, alptya&ettfdj. Herburt wydał statut Polski porządkiem obiecadłowym. Zab. 5. 419. Dwojaki gatunek pisma, rzeczowy (hiero-gliliczny); głosowy czyli abecadłowy. Kopcz. Gr. III. 26. ABELEK, HABELEK, CHABELEK, lka. m. (Ross. onoem, onofiKa), z cielęcia podrosłego wyprawna skóra. Haur. Sk. 39. eto gegorbeneS Jen ooit efnem auśgeroadtfenen SnlDe. Adject. ABELKOWY, a, e, (Boss. onoflKOBUfi.) AB1S vid. Abys. ABJURACYA, yi. f. odprzysiężenie, bie 2Ibfd?li)5ning. Obrzą-dek prawny urzędownego ustąpienia rzeczy jakićj z wy-przysiężeniem się. Kras. Zb. 1. 12. ABJUROWAC vid. Odprzysiądz. ABLAKTOWAC, ał, uje. Act. imperf. w ogrodnictwie, ga-tunek rozmnażania drzew urodzajnych, podobny do od-kładania. Kluk. Rosi. 1. 111. ablactiereit, etne 9Irt be? <Pfro< pfenś. Ablaktowanie, Kluk. ib. (cf. szczepić, odkładać, oczkować, kożuchować).

ABLUCYA, yi. f. (Ross. OTMUBKa) obmycie, umycie, bie 2Ibroafd?Uttg. Umywanie ciała u pogan obrządek duchowny, nim do ofiar przystępowali. W obrządkach kościelnych umycie rak przez kapłana po konsekracyi i komunii Kras. Zb. i. 12. Mik. Tur. 231. ABO, "ALIBO, ALBO, Conjun. - Sorab. inf. abo, Sorab. sup. habo, aby; Hebr. ix, Aeth. IX; Graec. fj; Radic. Lat. aut; Carn. ali; Vind. al, ali, boi, bolpak, a alipak, alpak, anipak; Eccl. OBO; Slavon. iii; - 1 - Dalm. alli; Hung. awagy; Bosn. il, illi, alb ; Rag. b- alli, illi, li; Ross, HJH, HJIB, Slovac. łebo, a-n-b. aneb, neb; Boh. anebo, aneb, nebo, neb, neboli. -- n-b. 1-, rozłączając = czyli, lub, ober. Ten, abo ów. a - v. Jedz abo pij. Źle abo dobrze. Cn. Th. Ofiara zbożna abo chlebowa. 1. Leop. Levit. 2. 1. Zbo-że przez arfę abo młynek wywiać. Haur. Sk. 171. abo-abo, entwebet-ober. Dziś abo umrzeć, abo wygrać trze-ba. P. Kch. Jer. 547. Albo wszystko, albo nic. Teat. 52. d. 84. Abo daj, aboć wydrę. Źegl. Ad. 2.-Abo-abo -abo &c. * bądź - bądź; to-to; już to, już też; entroeber-ober- Ober. Trojako grzeszą ludzie, albo myślą, albo mo-wą, albo uczynkiem. Sk. Zyw. 2. 408. Trzy rzeczy mam przed sobą, abo mnichem być, abo pustelnikiem, abo w domu zostać, ib. 1. 234. Badz. Z. P. M. 49. §* czę-ścią - częścią, Jfeilś - Sl/eilŚ -; ftnuol-alś audj. Oblężenie to tysiąc pięknych czynów, abo w obronie, abo w doby-waniu , tam dokazanych, pamiętnym uczyniło. Ustrz. Kruc. 2. 258. II., pytając: czyli? czy? azali? gragemetfc, nue baś Sateinifdje num, roirb im ©eutfdien burd; bie 3iit>erftott, uttb etroa baS tytoetogeftyobene bernt auGgebriiift. Abo nie wiesz? roeift bu benit ltidjt? Abo to nie boli? Cn. Th. 3. Tak jest, zabrałem z nim znajomość! albo co? Teat. 22. b. 17. Albo ja dbam o twoję łaskę ? ib. 28. 80. Cum en-clitico: alboś, alboż = czyliż. Jakowa była dzikich naro-dów srogość, aboś same białegłowy nie pokazały! Falliss. FI. 231. Alboż my bydlęta jesteśmy! Mon. 67. 376. Al-boż będzie w domu? Teat. 30.6. 99.-§. abo, aboś>mo-że, podobno, »tellcid)t, etroa. Pocoście tu przyjechali? abo dla przepatrywania wojska. Warg. Czez. 32. Takim kształtem próżno się spodziewam, że alboś swoje nie-szczęście przerobi. Zab. 14. 256. Szym. Alboż ich mój żartobliwy katechizm nauczy, jak mają mówić. Mon. 74. 145. §. ex abrupto. Abo siądźmy > wiera siądźmy; siądźmy raczej. Cn. Th. 3. fo fefcen mir uitS bod;. ABO WIEM, ALBOWIEM, Conj. bo, bowiem, ponieważ, Slovac. nebo, Bosn. kadbo, pokle, Croat. kajti, ar; Eccl. ceOo, Boh. zagiste; Ger. benn, mdl, (filltemfll). Daj mi tej warzy, abowiemem się bardzo zrobił. 1. Leop. Gen. 25. 30. (bom bardzo spracowan. 3. Leop.) Strzeż miary; abo-wiem rzecz jest piękna, przy rozumie cnota. Rej. Wiz. 42. b. ABRAHAM, a. m. patryarcha starozakonny. 2II)rabam. Imię żydowskie. Demin. ABRAHAMEK, mka. Abrahamek nasz faktor, stara się o pieniądze. Teat. 22. 13. §. tr. Abraham-łono Abrahamowe < tamten świat* życie po śmierci; Eccl. H«4po ABpaaMOBO, uapcTBie Óoacie, HeóecHOe, 216rabcmt$ SdjoofS, jeneS Ceben. Poszedł do Abrahama, occubuit. Mącz. Takbym go tćin żelazkiem przywitał, ażby się z Abraha-

A BR - A B S Z. A B U - A C H. 3

mem zobaczył. Teat. 53. b. 25. ABRAHAMOWY, ABRA-MÓW, a, e, od Abrahama, 3lbrabam$<. Pokolenie Abra-hamowe, Białob. Post. 143. ABREW1ACYA, yi. t'. Bosn. kratcina, Ross. coKpameHHOOTb, CJIOBOTHTJIB , Eccl. cKopoiwci., [CŁKPJI|IENIe, skrócenie, pismo prędkie z tytlami, skoropis, bie Slbfrirjung, ^orfur= jung, Slbbreoiatur. Znajdują się w pismach polskich skró-cenia czyli abrewiacye, tak przez opuszczenie głosek, ja-ko przez zamianę ich na figury. Kopcz. Gr. 1. 29. ABROGACYA, yi. f. prawny obrządek, przez który prawo dawniejsze moc swoje traci. Kras. Zb. 1. 15. zniesienie prawa, uchylenie, odwołanie, eofnienie, bte Slbrpgation, 2lufbfbung eineś ©efe£e3. cf. Derogacya. ABRYSS, u. m. Vind. sariss, nariss, dolobrass, poduba, po-snamik, sazierklanje; Carn. posnetje; Boh. nńwrżek, nśwrź, nawrżenj; Ross. mepTeyłii, yiwOHaiepTaine, nepeieiib; Ger. ber SlbrijS, ber 5ltfS. Abrys, planu w myśli ułożonego na papierze odznaczenie. Kluk. Rosi. 1. 38. Krótki czego abrys. N. Pam. 15. 384. Abrys miłości. Pot. Jow. 158. To widzę mądrych przeznaczenie, w głowie mieć szczę-ścia abryss, a puste kieszenie. Teat. 43, 303. Drozd. (cf. Wzór, wyobrażenie, wyrażenie, obraz, rysunek, odrysować). ABSOLUCYA, yi. f. rozgrzeszenie, które wyznającemu grze-chy, kapłan daje. Kras. Zb. 1. 15. bte Slbfoluttoit, Suit> bettocrgefmttg. §. latius, wszelkie odpuszczenie, uwolnie-nie, gre»fpre#ung, 33efrcmmg. ABSOLUT, a. m. samodzierca nieokreślony, despota, ein un< befibrdnfter Jperrfdjer. Kędy tron absolutom moc straszli-wszą daje, Te kraje są najsłabsze, bo w nich Król bie-rze, rujnuje sam wszystko, gdy sam jeden państwo obej-muje. Jabł. Tel. 175. - tr. Absolut w mowie, dyskurs drugich gasi, Albo z dysgustem ckliwym, mine kwasi. Min. Ryt.'3. 335. ein Se^tbabcr, fcaberedjt. ARSOLUTNOŚĆ, ści, f. nieokreśloność władzy, samodzierstwo, Unbefdjrdnft= bett, 2Bi(lfuf)rlid)fptt. ABSOLUTNY, a, e. adj. ABSOLUTNIE. adv. nieokreślenie, nieograniczenie władnący. Muszą się kiedy skończyć te absolutne rządy. Teat. 6. b. 33. Nasz rozum złączony z wiarą, nie tak absolutnie prowadzić nas powinien. Zab. 8, 273. roillfuljrlicl). ABSZACH, u. m. termin gry w szachy, im ©djadjfpiele, ba$ ©djadjbieten, (Sdjacl). Pop ci może dać abszach, to też nie pół rzeczy, Trzeba się w tenczas dobrze mieć na pieczy. J. Koch. Sz. 94. §. fig. tr. stawić komu abszach, stawić mu się, odkażać mu się, einem bie Spi^e bieten. Stefan Kozaków w ryzę i lepszy rząd wprawił, Żeby tak-ie z tej strony Turczynowi stawił Abszach w oczy. Tward. W. D. 4. ABSZYT, u. m. Sorab. inf. hobseheid, Ross. HÓIHHTL, yBOJb-HeHie, OTCT8BKH. OTnycKŁ; Eccl. oTiiycrb, Vind. słowa, slovodanje, posloulenje, doldatje, spushenje, odspushen-nje-Pol. odprawa ze służby, a zwłaszcza wojskowej, ber Slbfdjieb, bie Serabfdjiebung. Kazał wygotować abszyt żoł-nierzom, dotrzymującym czasu służby swojej. Teat. 49. b. 1. Po tej obeldze domagał się półkownik abszytu, który mu też był dany. Zab. 13, 82. Abszyt wziąć. Chrośc. Fars. 485. (Vind. slovojernati, slovovseti). Ab-szyt dawać < ABSZYTOWAC kogo, owat, uje. Act. imperf

(Vind. slovodati, polsloviti, prostupustiti, prezhpustiti; Ross. OTCTaBJHTb, OTpumaTt), ze służby odprawiać, »er= abfdjteben, ben Slbfdjteb geben. Abszytowany, Ross. OTCTa— BHŁ»1, CJyatHBtiii. Abszytować się, recipr. nie czekając, sam sie abszytował, żartem t. j. uciekł tm <3d;erje: bat ftcb felbfł nerabfdjiebet, ift roeggelaufen. ABSZYTOWY, a, e, od abszytu, ?lbfdneb$. Ross. OTnycKHŁiił. ABUCHT, a. m. Kontuz, salsesan, mortadella. Włod. ge= ftampfteS gleifdj. Jednako Xiążę abuchty surowe, jeden chleb jadał z drugiemi. Tward. Wł. 192. ABY Conj. Boh. aby, Sorab. inf. abii, Slovac. abi, Ross. 4a6bi, Groat. dabi, da; Yind. de (cf. Da) 1.« ażeby, żeby, by, iżby, Pap, bantit. Napomniałem go, aby, reszty ma-jątku oszczędzał. L. - Cum negat. aby nie, Lat. ne, baj$ mcf)t, bamit itidit. Pisałem mu, aby nie przyjechał. Tr. §. aby nie, bodajby nie. Aby tego panu nie oznajmił (scil obawiam się, strzeż się) ba$ er eiS ntc^t etroa anjetge. II.» aby, by też tylko, choć tylko, byle, przynajmniej, iventg« ftenS, roemt audj nur. Miejcie jeszcze cierpliwość aby do roku. Biel. 349. Przestań mię aby trochę męczyć. Sk. Żyw. 2, 109. Zabaw się, aby przez godzinę. Zab. 14, 121. Aby raz spojrzyj na mnie, aby raz rzuć słodkie wejrzenie na wiernego kochanka. Teat. 50, c. 137. Dzięki opatrzności, że aby przecie, teraz potrafimy zachować powagę naszę. Koił. li. 1, 22. Aby ogonek położyć, li-szka prosi. Cn. Ad. 4. (Didonis byrsa), Chciej już aby raz skończyć interes. Teat. 15, 69. (przecie kiedy, bodt enbltd) etmnabl). ABYSS, ABIS, u. m. (z Greek. a^vtr<rog) miejsce bezdenne, bezdno, bezgruncie, otchłań, przetchliny, przepaść, ber ?lbgrunb. Niech ćma ta nie zaraża powietrza, niech bie-ży do swych abissów, do swoich otchłani. P. Koch. J. 7. 239. I do abyssu prędko polecieli nieprzyjaciele wieczni ludzkiej duszy. ib. 241. ABZAS, ABCAS, OBCAS, u. m. z Niem. podkładka, napię-tek, knaflak u trzewików, butów, ber Slbfafc ttrt Sdjutyen, ©ftiefeln. Sorab. inf. obsez, hobsez; Carn. obsez; Vind. nastavik; Boh. spaljćek, kramfljk; Ross. KaÓjyKB, KO-ó.iyifb, Kaó.iyieifb [cf. kabłąk.] ABZASNIK, a. m. ten co abcasy robi, ber Slbfa&madjer; Ross. KaójyuiHHicB. AB-ZASOWY, OBCASOWY a, e, od obcasu, Hbfa&< - Ross. Ka6.iyiHf.iM. AC. ACH! interj. Eccl. art! a.Yt! Ross. aft! yxt! o xii! Graec. cu\ a! o<! Lat. ab! aha! Hebr. DK, nnN, Pers. ah, Germ. adj! ab! 1., wyraz zadziwienia, 3ln8bru<f ber Serttwnber* ung. Zawołał z podziwieniem: ach Mości Panowie, już też to nadto! Zab. 3, 145. 2., Przeleknienia, be3 Sdjref< fenś. Zlęknie się która Jćjmość, aż exklamacya jćj: ach! gwałtu! Mon. 74, 362. 3., radości, ber greube. Mego ko-chanego Dobrodzieja witam, ach jak mi się inasz? Zab. 13, 198. 4., Żądania, be§ SśerfongenS. Ach gdyby się owe czasy wróciły! L. 5., westchnienie żałosne, berSetrubltijJ. Slavon. ah, jao, Vind. ah! jomene, aube! Croat. ah, jaj! Slovac. ach, auweh! Sorab. sup. yaw! owya! Eccl. osei Ger. ad)! u roebe! biada! niestety! Płakał nad jego gro-

12*

4 ACHA -ACZ. A D - A D A M.

bem: ach! ach! mój bracie. 1. Leop. 3, Reg. 13, 30. Ach! jak całe życie zgoła jest obrazem nędzy człeka. Zab. 13, 136. Ach! co czynisz złe dziecię, ojca opu-ściłeś ! Groch. W. 16. Ach! ach! obacz się Polaku po szkodzie! Groch. Tr. A. 3.- Cum dafioo-biada! roelje! Ach dniowi temu, niestetyż ziemi tćj! Smot. Lam, 19. Ach nam! zgrzeszyliśmy. Sk. Żyw. 1, 153. Ach mnie, niestetyż niebodze! Otw. Ow. 295. *§ obsol. Ach cię mnie nędznej, toć mię zwiódł. Wys. Kał. 451. Ach cię mnie! żem przychodniem w tym kraju. Budn. Ps. 120. 5. Groch. W. 2. § urągania = aha, wej! fpottenb: ab! afya! Ach, Ach! który kazisz kościół, i trzeciego dnia go zaś budujesz, ratuj siebie. 1. Leop. Math. 27, 40. ACHACY, ego, imię męzkie, Achatius eitt SWcmitŹname. Acha-cy Kmita wierszopis. ACHAT, vide Agat. ACHATES, vide Gagatek. ACHINGER, ob. Ajchinger. ACHTEL, MACHTEL, tla. m. ACHTELEK, lka. m. dem. z Niemieck. ósma część beczki (vide ośmina , ósmak), ettt Slcfytel, Achtelj>iwa. Vol. Leg. 3, 56. Jachtel. Haur. Sk. 510. Phras. Żaden jachtelem nie pije. Mat. z Pod. B. 4. (na nic, co zbytek, alljuotel ift ungefurtb). Fig. Kufy 7. siebie i piwne robicie achtele, cały dzień z nocą le-jąc w bezdenne gardziele. W. Pot. Zac. 150. ACHY! odgłos trąby, Jon be3 SflflbboniS. Forszpan z fory-siem trabia: achv! achy! Teat. 43, 35. Wyb. Kul. ACZ, "ACŹKOLI, ACZKOLWIEK, Conj. Boh. ać, aćkoli, aćkoliw, aćkoliwek; Slovac. aćkoli, aekolwek, atbi, bitbi; Vind. akulich; Sorab. sup. aczrune. < Pol. choć, chociaż, lubo, obgleicf/, obiuofyl. Aczkolwiek dżdżewnicy woda jest dobra, rychło się przydawa zatechnienie. Cresc. 10. Acz ich było w liczbie do 40 tysięcy, jednak nie śmieli na-cierać. Biel. 78. Warg. Cez. 107. Wina takie, aczkoli dobry owoc dają, wszakoż czasem tylko dobrze obradza-ja. Cresc. 296. & 435. aczkolwiek ib. 368. § aczkolwiek* choć cokolwiek, jako tako, przynajmniej coś, roertigftenś Ctroafl, fu nie! ntóglid). Umiej jeszcze korzystać aczkolwiek z tej straty. Zab. 12, 256. §. acz nic* choć tak dobrze jak nic, choć bardzo mało, obgleidj fo Otcl afó tti^tś, ńuPerft lwettig. Niecnotliwi sędziowie kazali, aby twarz Zu-zanny odkryta była, aby acz nic, ale wzdy tak nasycili się piękności jej. 1. Leop. Dan. 13, 32. § acz nic> przy-najmniej, loeiligftenS, junt rcenigften. Malogranaty trzeba wymoczyć w czystej wodzie, acz nic przez dzień. Cresc. 426. Pszenica potrzebuje ziemi tłustej, acz nic aby mier-nie. Cresc. 154. Miejsca z przyrodzenia obronne, wzdy trzeba acz nic słusznym zamykaniem obwarować. Cresc. 20, & 63. §" interrog. acz* czy? ob? Pytam na prawie, acz nic szkody nagradzać nie ma? Szczerb. Sax. 144. acz nic mam być wolen ? ib. 143. Zdali na jego zdanie, aczby to mieli uczynić. Eraz. Jęz. H. 5. - §* acz-acz* czyli-czyli, ob-ober. Którego chcesz; wszystko za jedno, acz ten, acz ów. Mącz. ACZY, [CZEJ, por. Eccl. Y(UTH spodziewać się. 2] Adv.• może, kto wie, czyli też nie, podobno, bodaj, azali; otelleidjt.

Owce chodzą po łące, nadzieja mię cieszy, Aczy się Dafnis rano z bydełkiem pośpieszy. Zab. 11, 383. Zabl. A D. *AD, u. m. (z Greek, udtjs) u Rusinów* piekło, bie §6He. Miejsce to, które my z grecka nazywamy ad, Rzymianie zowią infernus. Smot. Ex. 41. & 21. Ad piekłem być ne-gują. Smot. Nap. 44. Jeśliby raj nie był nadgrodą, a ad karaniem, oboje to szłoby za jedno, być komu w raju, albo w adzie. Smot. Ex. 21. Radic. - ĄD,-ĘDY zakończenie przysłówków miejscowych, - nd - zkąd, kędy, inąd, znikąd, dokąd, ztamtąd, dotąd, - ąd - tędy, tamtędy, cf. Lat. unde; Slovac. - ud', śd', - ęd - n. p. odtud', odtąd". ADAM, JADAM, a. m. (Arab. adem* człowiek) pierwszy czło-wiek, Slbfltn; Sorab. inf. Hadam, Hodam; Ross. npaoTeut, npapo4HTe.iL.-Zakon Ś. Adam. Teat. 7. c. 7. «stan mał-żeński, ber Gfbeftanb, (oppos. bezżeństwo.)- Tlieol. stary Adam * grzech pierworodny, grzechy stare, ber olte Slbatit, CśrŁfunbe, alte ©uttbett. Złóżcie tego Adama starego. W. Post. w. 9. Trzeba zwłóezyć starego Jadama odzienie. Bial. Pst. 14. Ostatni Adam, nowy Adam* Chrystus Jezus. Kuczb. Kat. 85. ber ttetie sibarn, § tr. od Adama, od stworzenia świata, Dott Sibarn licr, non (Srfdjaffwtg ber 3BeIt. Wchodzi z rzeczą swą w dziwne labirynty, oracyą wszystko od Adama ją począwszy, rozwlecze. Gór. Dw. 386. 2., Adam u nas imię zwyczajne, Jaufttame Slbattt. J. O. X. Generał Adam Czartoryski. X. Biskup. Adam Naruszewicz. - Alluzya: Znam to do siebie, mój zacny Korwinie (Kossakowski), żem od Adama wziął imię i ciało. Zab. 7. 325. Nar. -Lusus verborum: Byś na mnie rzekł o Tomasz, abo na się Jadam.. Jag. Gr. B. 8. (oto masz, naści!-ja dam). Prov. Na święty Adam. Rys. Ad. 42. (*na S. Nigdy, na S. Bóg wie, na zielone Święta) auf bett 3?immer3tag. §. Anat. Jabłko Adam, pagórek przy gardle, "grdycze, pomum Adami. Kirch. Anat. 44. Boh. Adamowo gablko; Vi nd. Ada-movujabuku, Adamska jabuka; Ross. KĆMUKI>, ber ?lbamś* npfel art ber Heble (ber Jiróbo, ber ©robfdjel.) Deriv. Ada-mek, Adaś, Adamita, Adamowy. "ADAMANTYN, u. m. (z Gree. ada^aę niepohamowany) ga-tunek kamienia krzemiennego, dyament, ber ®emant (obs. Slbemnnt). Wyryty zaostrzonym adamantynem. Badz. Ter. 17, 1. (ostrym dyamentem. Bibl. Gd.) ADAMASZEK, szku. m. materya od miasta Azyatyckiego Da-maszku nazwana. Wyrw. G. 261. Sorab. inf. ddmmaschk; Boh. damassek; Croat et Hung. damask; Vind. tomosbk; Ital. damasco; Gall. damas; Angl et. Dan. damask; Ger. ber Dflmaft; (Ross. naiwna; Carn. haba, abad.). Adamaszku drożej niemają przedawać łokieć nad złł. pół trzecia. Vol. Leg. 3. 370. W pokoju adamaszek, a w polach pustki. Teat. 26. b. 4. ADAMASZKOWY, a, e. Boh. damaskowy, (Ross. naiwiiaTHbiii), od damaszku, z adamaszku, 2)amaften. Obrus adamaszkowy. Vol. Leg. 4. 358. Adamaszkowe serwety. Gost. Gór. 111. Not. cf. Damaszczyny, demeszka, demeszkować. ADAMEK vide Adam, Adaś. ADAMITA, y, m, Boh. Adamnjk, kacerz pewnćj sekty,

ADAM -ADM. ADMIR-ADUM. 3

ettt Sbamite, etne Slrt fiefccr. Z Gnostyków poszli Adami-to wie Sk. Dz. 77. ADAMOWY, a, e. od Adama, Slbamś = Ross. A48MOBI. Ada-mów upadek. Budn. Gen. 3. Syn Adamów. Groch. W. 14. Adamowi wnukowie. Brud. Osi. B. 8. ADAŚ, sia, m. Adamek, mka. dem. od Adama, Slbfltttcfłeii. Zląkłeś się Adasiu. Teat. 16, 42. Adaś pójdzie za ojcem, Ewulka za' matką. Zab. 9, 21. ADDYCYA, yi. f. gatunek rachunku w arytmetyce , doda-wanie liczby do liczby, bie Slbbition, baź Bufammenredmen, przydawanie. Solsk. G. 3, 77. dodawanie Rog. 2, 190. ADEPT, a. m. (z Łac.) alchimik, złotodziej, zfototwórca, eitt sibept, SUdjiptft, ©olbmad?er. Ci którzy się chlubią, że do-szli tajemnicy robienia złota z innych kruszców, zowią się adeptami. Kluk. Kop. 158. ADIEU, z Franc. P. Bogu oddaję, bądź zdrów, ©ott befofllen, abieu. (Wcale się nie odmienia). (Ross. npocTH, npomaił, npomaflie). Adieu, pożegnanie to tyle znaczy, co bądź zdrów lub zdrowa. Teat. 27, c. 46. AD1GA, i. f. rzeka we Włoszech, Ital. Adigo, Wyrw. G. 21. bie Gtfdj. ADJUTANT, a. m. ADJUTANCIK, a. m. dcm. Officer przy boku wyższego, dla roznoszenia jego rozkazów, ber ?lbju< tant. Adjutant jest prawą ręką majora. Kaiv. Nar. 80. Adj. Adjutancki, a, ie, Slbjutanten * Porucznik powinność adjutancką czyniący. Perz. Cyr. 3, 175. ADMINISTRACYA, yi, f. zawiadywanie czym cudzym, zarzą-dzanie czego, bie Ślbminiftration, 93enral'tung. Kras. Zb. i, 30. ADMINISTRATOR, a. zawiadowca, zarządziciel, wielko-rządca, ber SIbnrimftratpr, Serroefer, 33erroalter. fem. admini-stratora. Adj. ADMINISTRATORSKI, a, ie, abminiftratorifd). ADMINISTROWAĆ, ał, uje, Act imperf. Zaadnńnistrować Act. perf. zawiadywać, zarządzać, abmintftriren, oerroalten. ADM1RACYA, yi. f. dziwienie się czemu, podziwienie, zdu-miewanie, zdumienie, podziw, bie JJeroui.berung. ADMIBAŁ, AM1RAŁ, a. m. z Arubsk. Amir, Emir = panujący. Du Fresne Gl. - Hisp. admirante, Ger. ber Slbmiral, Eccl. B4MHpajx, KopaójieAepweut, KopaóaeHa^a.ibHHKt; Croat. la-dijh (łódź, korab). 1. hetman wojska morskiego. Papr. W. 1, 465. Dudz. 33. rządca wojska morskiego. Pctr. Pol., 119. Kazimierz Jagiellończyk miastu Gdańskowi dał tytuł admirała Polskiego. Czac. Pr. 327. Admirałem być, Eccl. KopaÓACHaMajbCTBOBaTii, K0pa6jieAepH<aHCTB0BaTH; Graec. favxęaTtiv. 2. Hist. Nat. Admirał, conus ammiralis, muszla w morzu Amerykańska. Zool. 96. eine amerifattif^e SD?eer< fc^nctfe. §. Admirał, Atalanta Linn. gatunek motyla. Kluk. Zw. »in Sdimetterling, ber Slbmtral. ADMIMALNOŚĆ, i. i", sady admiralskie; bie Słbmiralitflt. AD-MIRAŁOWA, ej, f. żona admirała, bie Slbtttirflliim. ADMI-RAŁKA, i. f. Ross. a4MHpajibUia, kobieta urząd admiralski sprawująca, eitt weiblufyer Slbntiral, eine Slbmiralimt. ADMI-RALSKI, a, ie, Ross. a4MHpajbTcficKitł, od admirała lub admiralstwa, Slbmiral— ADMIRALSTWO, AMIRALSTW'0, a. n. 3. urząd admiralski, Eccl. KopaójieHaya^bCTBo; Ross. a4MHpajbCTBo, a4MHpajbiiieHcTBO, bie Slbmtralfdjaft, Slbmf« ral«n)firbe. Daję ci amiralstwo, urząd godny ciebie. Przijb. Luz. 134.

ADMIROWAĆ, ał, uje; Transit, imperf. poadmirować, Perf. dziwić się czemu, cudować się, zdumiewać, bettwnbern, Vind. obzhuditi, pozhuditi. ADOPCYA, yi. f. przysposobienie prawne dziecięcia cudze-go za swoje. Kras. Zb. 1, 31. ®te Slboption, Shma^me an iinbeSftatt. Adopcya czyli przysposobienie syna. Eccl. CM_ H0n0«0!K6Hie, CblHOTBOpeHie, K(UHOBll€HTe, npHHHTie BI CH-Ha; Ross. ycbiHOBJieHie, Croat. poszinenye; Vind. posinstvu; — adopcya córki, Croat. pokcherenye. ADOPTOWAĆ, ał, uje, Act. Imperf. zaadoptować, perf. wziąć, przyjąć, przybrać, przysposobić za swoje dziecię, abopti' ren, an SUnbeźftatt anne|men; za syna, Eccl. cuHonoaaraTb, chiH0TB0pHTH; Ross. ycbiHOBHTb, BCBIHOBBTB; Vind. posinu-vati; Carn. posyneti; Croat. poszinujem; — za córkę Carn. pohzhyreti, Croat. pokcherujem.— Adoptujący, Ross. ychi-HOBHTejib, adoptowany, Ross. ycbiHOBaeHHhifi, Slovac. po-sin;— adptowana, chowanica, Slavon. pokchi. ADOPCYJNY, a, e, od adopcyi, SlbopttonS » Eccl. CHHOIIO-,io)KHbiH, cuHOTBOpHbiil; adv. adoptive cbiHono.iosKHt. ADORACYA, yi, f. Boss. oóojKame « modlenie się do kogo, bie Slnbetnng. Cześć najpokorniejsza, którą ludzie bogu wyrządzają powierzchownym ułożeniem. Kras. Zb. 1, 32. Czynił głębokie adoracye, to jest, pokłonów czołem do ziemi tysiąc wybijał, za każda adoracya, powtarzajac mo-dlitwę... Sk. Zyw. 2, 210. §/ /'. czczenie, poważanie czy-jej osoby w najwyższym stopniu, ubóstwianie, bie 3lnbe< tnng, 33erefyrung. — Adoraeyi godny, Ross. noiaoiiHTeJb-Bbifi, noKJOHHeMbifi, anbetungSrourbig, pokłonny. ADORA-TOR, a, ni. Eccl. et Ross. noKAOHhinwb, oóoataTejb; Vitid. obmolnik, namolnik, ber Slnbeter. Czciciel i adorator jej wdzięków. Teat. 30, d. 5. Fem. ADORATORKA, i. bie 91n-beterinn. ADOROWAĆ, ał, uje, Act. imp.— Ross. 060-waTb; Vind obmoliti, namoliti = modlić się, ze czcią się kłaniać, w najwyższym stopniu kogo czcić, pr. et tr. ei< nen anbeten. Nigdy nie przestane te adorować wdzięki. Zab. 14, 143. Była od wszystkich ledwie nieadorowana. Zab 9. 182. ADRES, u. m. napis, podpis listowy, Boss. HPAIIHCE, aApecci; bie Slbbnffe, Sluffdjrift ADRESSOWAĆ, ał, uje, Act. imperf. zaadressować, perf. list podpisać, napisać adres, abbreffircn, bie SUtffdjrtft fd;reil»cn. Ross. aApeccoBatb, naa-nitcaib. 2) adressować kogo do drugiego - odkazując po-lecać, wskazać, an jttnanben abbreffiren, Jinpft^en. Rec. adres-sować się, udawać się, fid) an dnen nnitben. Śmiał się a-dressować do mojej córki. Teat. 8, b 82. ADRYAN, u, m. kaftanik kobiecy, z Franc. cftte Jlirienne. Gar-batym służą przestronne adryany, fortelny Francuzkiej prze-myślności wynalazek. Zab. 7, 135. Zony krototilne, na swe adryany, aiusty, róbrany, wyciągnęły z stodół snopy. Mon. 70. 79. ADRYANOPOL, u, m. miasto Tureckie, Dyk. G. Carn. Dri-nopojlje. cf. Dereń, cf. Tracva. ADRYATYCK1, a, ie, Slbriatifd;.' Morze Adryatyckie. Dyk G. Slavon. Adriansko, sinje morę; Rag. mletacko more. ADUMBROWAĆ, ał, uje, Actiu. imperf. przycieniać, cień na-dawać. Eccl. Ha4CBHflK>, tr. namieniaif, słabo wyrażać, fijaU ttren, fdjnmd> angeben. Co krasomowskie słowa dyktują,

6 A D W - A F E K. A F E K - AFT.

to też malarskie pedzle farbami adumbruja. Sk. Zyw. 2, 150. ADWENT, u. m. Boh. SIovac. Ungar. idem. Ross. po;KecTBeH-CKift nocr&. ber Hb»ent. Właściwie znaczy przyjście pań-skie. W. Pst. W. 2. Post mniejszy przed Bożym naro-dzeniem adwentem zowia. Sk. Dz. 1033. Adwent nazywał się też Czterdziestnicą, że kiedyś 4-0 dni do wielkich świat poszczono. Właściwie słowo to oznaczyłoby satn dzień narodzenia czyli przyjścia Pańskiego; lecz u nas adwent raczej znaczy przedadwencie, przedprzyjście. Cer. i, 184. ADWENTOWY, a, e, Boh. adwentnj, Ger. ?ltwntś.< ADWERB vide Przysłówek. ADWERSARZ, a. m. przeciwnik, bor ffiiberfacfjer, ©egner; Biel. 157. W. Pst. Mn. 304. Salin. 382. 'ADWIGA v. Jadwiga. ADWOKAT, a. m. patron, rzecznik, prawnik broniący strony w sądzie. Ross. suBOKaTh. crparmcii, xo4aTafi, 4n.iem; Eccl. coriaro.ibHHM.; Croat. prokurator, pravdash, Bosn. branitegl, paraę, odvitnik; Slavon. odvitnik, goyorcsin; Vind. praudauz, praudosrednik; Carn. besednck; Ger. ber ?lb»o!at, <3ad>i»aUer, SRed^t^freunO (cf. Mecenas). Adwokaci, patronowie stawający u sądu, Kras. Zb. 2) Adwokat = czło-wiek o wszystkiem z łatwością pro i contra mówiący, eutet bera e8 nid)t fdjroer fdllt ctroaś ju nertyetbigeit ober ju rotber* legett. Z adwokatem niechce się w dysputę wdawać. B. Adwokatem być, Bosn. odvittovati, parciti; Ross. X04a-raficTBOBaTt. ADWOKATKA, i. f. bte 3lboofatmn. Bosn. odvitnięa, parcięa; Ross. xo.łaTaftua, ADWOKACKI, a, ie = pro-kuratorski. Ross. cTparmecKiii; aboofatifcfy. ADWOKACTWO, a, n. patronostwo, rzeczniczostwo, bie SlDsocatie, Slbsoca* tur. Ross. CTpmwecTBO, .\04araHCTB0; Carn. besednishtvu. ADZIAMSKI, a, ie = Perski, bo Adźem Persya, A. Czrtr. Mscr. 'JJetftfdj. Kobierzec Adziamski i Perski. Instr. Cel. lit. (ple-on.). Kobierce Adziainskie, Dywańskie, Tureckie. Vol. Leg. 3, 371. Munsztuk Adziamski, strój Adziamski. Hipp. 89. Siodła i strzemiona Adziamskie. Warg. Radz. 38. § tr. A-kwilo pokurczył subtelniczki one, Adziamskie owe ciała powarzvł. Birk. Kaz. Ob. F. 2. (Turków niewieściuchów). AEOL v. Eol. AERYA, yi, f. « Aura, y. (.Krup. 1, 92. = wolne, świeże po-wietrze, bte trefle, frtfcbe i'uft. Zeby zażył aeryi zdrowej, wybrał się na łowy. Pot. Pocz. 235. Haur. Sk. 67. Krup 5, 365. Bosn. ajer, zrńk, vlagga; Slavon. zrAk; Carn. hlad, będ, dushk; Eccl. jęjn., nzjwri. 6jiar0B034yniie. AF. AFEKCYA, yi. f. poruszenie, wzruszenie, bie -Jlffection, ?Rlib= rung. Ki^wi puszczanie służy na wszelkie afekcye podnie-bienia. Comp. Med. 30. Lekarstwo na afekcye w sercu ib. 31. AFEKT, u. in. 1) wszelkie poruszenie lub wzruszenie umy-słu, ©emutbśberoegung, Siuljrung. Krasomowca afekty (afekta) wzrusza w słuchaczach. Cn. Th. Rozum mężczyznę, biało-głowa aflekt rządzi, oraz kocha, oraz nienawidzi; nie gdzie rozum, ale gdzie affekt, tam wszystka. Fr. Przy. 11. §. wyrażona passya, bie (auśgebrudte) ©emutbSberoegung. Jak to śliczny afekt i odmiana tonów w tej aryjcc. Boh. Kom. 1, 276.'2) namiętność, bie Seibenfdjaft. Eccl. ^„(TM

CT'ie, Vind. umnonagnost. — Czyniąc ten wyrok, bardziej się afektem, niż słusznością uniósł. Sk. Żyw. 2, 390, Afekty chociaż będą święte, Zawsze mają być rozumem ujęte, Pot. Arg. 165. Puśćcie na stronę swoje afekty abo namiętności, które sprawiedliwie rozsądzić nie dopuszczają. Baz. Hist. 184. 3) miłość, skłonność, przywiązanie, chęć ku czemu, przychylność; ^uiteigung, £iebe. Chciałem jej sie oświadczyć z afektem, z którym ku niej jestem. Teat. 9, b, 66. Ojcowski afekt. Sk. Żyw. 286. AFEKTACYA, yi. f. przesada) przysada, bie 21jfectiott, ba$ Slffectiren. Ross. weMrtHCTBo. — Afektacya, wystawność, po-stawa, sadzenie się na co. Macz. Chcąc być bardzo grze-cznym, wpada w afektacya albo przesadę. Zab. 4, 152. Bierk. §. zmyślanie, udawanie. ScrfteUmtg. Obłudne przed ludźmi okazywanie się tym, czym nie jesteśmy, nazywa-my afektacya. Mon. 67, 489. 2) żądanie, pragnienie, usi-łowanie, beftigeS 23erlangen. Wiele rzeczy, według afekta-cvi i instrukcyi sejmików, na sejmie do skutku nie przy-szło. Vol. Leg. 3, 328. AFEKTOWAĆ, ał, uje, Neutr. imp. — Ross. HceHaHHTbca, przesadzać, ajfectiren. 2) z usiłowaniem żądać, pragnąć, bef= fig begebrert, oerlaitgen. Wszyscy, którzy umyślnie cię afek-towali wziąć w małżeństwo, sami się z sobą zabijali. Tward. Pas. 20. Alexander afektował tytułów boskich. Birk. Ex. Ii. 3. b. 3) Act, afektować co » udawać co, etmctś ajfectiren, porgeben. — AFEKTOWANY, AFEKTOWNY, Fr. Przy. 76. przesadny, przysadny, wymuszony, wykwintny, wystawny, affectirt, erfihtftelt. Boss. MonopHHH. (cf. czupurny); Eccl. npucTpacTiihiM. (cf. fanfaron). AFER obacz Afrykanin. AFIRMATYWE adv. potwierdzając, Eccl. liapHuaiejiHis. Ha-pnuaTe^biio; befafyenb. AFISZ, a. m. z Franc. doniesienie, ogłoszenie rozniesione i rozwieszone po ulicach, 2Ifftfd>, ?(nfdjlagejettel. Vmd. osna-nilu, oklizni list. AFRONT, u. m. zawstydzenie, hańba, obelga, bie Sefdjint5 pfung. Bierze 011 to za uczyniony sobie alront. Zab. 16, 291. AFRYKA, i. f. jedna z głównych części świata. Boter 210. Slfrita. AFRYKANIN, AFRYKAŃCZYK, AFER, AFRYK, A-FRYKANT, a, m. rodem 7. Afryki ber Slfrifauer; Slavon. A-frikan; Carn. Afrikauar, Afrizhan: Ross. A<i>pm:aHem. Afro-wie dzicy wiciu chrześcian pobrali. Sk. Dz. 130. Chytry wąż kryje przed Afrem łeb swój jadowity. Zab. 10, 157. Zabł. §. przezwisko Scypionowe, dla zburzenia Kartainy, nazwano go Afrykanem. Warg. Wal. 49. Scypionowie, Afryk i Azyatyk. ib. 110. Afrykant ów, Kartagi zburzyciel. Zab. 15, 98. §. wiatr południowy od Afryki wiejący, ber Subroiitb. Po morzu sie puścił lekkim afrykiem żeglując. Warg. Cez. 98. in fem.' AFRYKANKA, i. bie 3lfrifonerinn. Ross. AopHKaHKa. AFRYKAŃSKI, obs. AFRYCKI, a, ie. Afryki się tyczący. Ross. AtpHKaHCKiH; ?lfrifrtittf<b. Komen-tarze Cezara o wojnie Afryckiej. Biel. 623. Afrycki pa-sterz. Otw. Ow. 434. Afryckie państwa. Haur. Sk. 50. A-frykańskie narody. Dykc. Ge. AFTARZ, v. Haftarz. AFTENTYK, y. Autentyk. AFTY, ów. PI. gatunek choroby. v. Żaba okocona.

A G - A G 1. A G 1 - A G R. 7

A G. AGA, i. m. Turc. generalny janczarskiej piechoty komendant. Mik. Obs. 105. gommenbant ber AGARYK, a. m. modrzewowa gąbka, 8erd)enfd)n>anim. Graeco Lat. agaricum. AGAT, ACHAT, a. m. AGATEK, tka, m. dem. (z Greek. dXa-itję), Eccl. axui"}>; Carn ahat; Ross. ararb. Kamień twardy, różne kolory mający, gatunek kizłu. KI. Kop. 2, 59. ber Sldjat, etne Steinart. AGATA, y. f. AGATKA i. f. dem. imię białogłowskie, Ofka, Osanna. Jabł. Her. ein Seibername, Slgatbe. AGAZANT, a. m. z Franc. engageante* mankietka długa bia-łogłowska z forbotami, etne Imtge SBeibcrmanfdiette mit <Spt= Jen.Garnitury, agażanty. Haur. Sk. 519. Niewiasty dziwnemi agażantami zdobiły głowy swoje. Comp. Med. 703. AGIENDA, AJENDA, y. f. ź łac. * zbiór modlitw i obrządków kościelnych, bie Sirdjenafleitbe. Carn. trebnik; Ross. MHHOB-HHKt; Eccl. TpeEHHKit. Trebnik abo agienda Ruska. Pim. Kam. 18. Moskwa w swych trebnikach albo agiendach. Sak. Pers. 2. Xiadz bierze krowę, że wiersz prześpiewał z agiendy. Zab. 16, 125. Nar. AGIENT, AJENT, a. m. ogól-nie: każdy pilnujący drugiego interesów czyli spraw, ber Slgent, ©efdjfiftgfślirer. Szczególniej: sprawujący interesa jakiego dworu, w godności niższy od Charge d'affaires, ber Slgent etne? $ofeś. Rzeczypospolitej trzeba agienta na dworze kniazia wielkiego chować. Star. Woj. A. b. Turcy nie znają różnicy miedzy posłem, rezydentem, agientem i najniższym posłannikiem. Klok. Turk. 112. §. agient = a-plikant, jurysta, adwokat, ein 9fcfereitbariu§, Slboocat. Agien-ci znajdujący się w palestrze nie mogą jeszcze u sądu stawać. Vol. L. 6, 453. za nich odpowiedzialność na Me-cenasów włożona. Cztr. Mscr. — Agienci w Wiedniu tym wyżsi są od patronów, że gdy ci w sądowych tylko trybu-nałach, oni w radach nadwornych najwyższych stawaja. SBfener Jpofagenten. AGIENTOSTWO, a. n. urząd agienta, baś Slmt eines Slgenten. AGIER, agru, m. źle zamiast tatarak albo tatarskie ziele. Dodz. 51. z łac. acorus Lin. Salmuó, Slcfemwrfr. AGGIEUSZ, a, prorok starozakonny, ber <J5ropI)et Jpaggflt. Zał. Test. 321. AGGRACYOWAĆ, ał. uje. act. imp.— Vtnd. pomilostiti, po-milostuwati, pognadati, ognadlivati = darować życiem, ła-skę uczynić, przebaczyć winowajcy; begnabigen, bae> Seben Ober bie ©trafe fcbenfeit. Król może aggracyować na śmierć skazanych. Gaz. Nar. 176. Prawo aggracyowania, jus ag-gratiandi, baś SegnobigungSredit. AGIO czytaj: ażyo. indecl. z Włosk. vulgo laze, laza, y. f. naddatek, przydanie, bttź Slgio, ber Slufme^fel, baś SJufgelb. Termin handlu: 1) większość waloru ceduły bankierskiej nad istotny szacunek summy w niej wyrażonćj, wychodzi na je-dno, co procent albo prowizya od summy wexlem, prze-kazanej. Kras. Zab. 2) Naddatek, który się daje, zmieniając jeden gatunek pieniędzy na drugi; u Herburta przydawanie n. p. Do szerokich groszy Prazkich niech będzie przy-dawanie wedle biegu pospolitego. Herb. Stat. 81. AGITACYA, yi. f. AGITACYJKA, i. f. dem. Eccl. .BłliKeHI£

A u II z; i NIC R°ss- TM04BH»enie, ruch ciała, poruszenie, bie $eibe'śbcrcegung, SOfotion. Zażywać częstej agilacyi, tak chodząc, jako i przejeżdżając się na koniu. Haur. Sk. 415. Agitacja czyli ruchomość na koniu, w pojeździe lub pie-chotą. Krup. 5, 589. et 213. 2) poruszenie, wzruszenie, Sercegmtg, SKMung. Umysł jego w ustawicznej jest a^ita-cyi. L. AGITOWAĆ, ał, uje, Act. imp. obracać różnie, mieszać, betreiben, berumtreiben, łterumfejiren, wdljeit. Masło agituj w moździerzu, aż zczernieje. Comp. Med. 261. (<kłóć, tłucz, mieszaj, mifd/en, ftampfen).— Recip. Agitować sie = agilacyi zażywać, fid) SKotiott mmfyett. Pedagra przypada, gdy człowiek nie agituje się przechadzkami, jazdami. Haur. Sk. 415. g. Jurid. Agitować sprawę * popierać, odprawo-wać, einen <JSrocej5 fubreit, betreiben. Sprawa się agituje oto-czy się, ber ^roccP toirb gefiibrt, ift an^attgig. Sądy sie agituja = odprawuja, eS roirb ©eridit gelialten, gepflogen. AGNES/i. f. AGNEŚZKA, AGNIESZKA, i. f. imię białogłow-skie, ein SBeibernome. Ross. Araeia; Vind. et Carn. Nesha 'Pol. Jagna, Jachna, Jaga, Jagusia. AGNES v. Ahnec. AGNUS, a. m. Dem. AGNUSEK, ska, m. AGNUSZEK, szka. m. Boh. agnaustko, etnaustko » 1) baranek, agnus Dei. wy-robiony z wosku święconego, etn Stgrntó $ei, ein ©tW ge» roeifyten 5EBad?fe3 mit ber gignr beź ©otMammeś. Agnusa woskowego, z jarzącego wosku wymyślił papież Urban V. Teof. Zw. D. 2. Wosk jarzący z balsamem i z wodą krzy-żmową, sprawiły ten to agnus, cną światość woskowa. Zygr. Pap. 68. Wosku od papieża święconego, który a-gnus Dei zowiem, jako wielkiej mocy doznawają ludzie w ogniach, w wodach i t. d. Sk. Kaz.'N. 523. 2) Wyo-brażenie baranka z czegokolwiek bądź, ein SUtbdngfel son irgenb einer Materie, ba3 ©otteślamm oorftellenb. Już i krzy-żyk gdzieś z szyi dyszy, i agnuszek szczerozłoty zjadł sie już dawno. Opal. Sat. 51. AGNUSZKOWY, a, e, od agnu-ska, @otte3 = 8ćmimIein'. O mocy agnuskowej. Zygr. Pap. 68 AGREST, u. m. a) jakiekolwiek jagody kwaśne niedojźrzałe fauere imrcife IrauBen unb Seerett. Carn. agres; Graer. tiXQ<*ś, pyrus silvestris. Lat. agresta, vinum acre; Gall. aigras; Bosn. egresc, ogresta, gresc; Ital. agresta * uva acris, acerba, (Bosn. zagresciti, zakisseliti»acrefacere); Croat. jegrist; Dalm. egrist, gres, ogresta, vinika; Hung. egres; (Ross. nap040Kx). Czekał aby ziemia zrodziła jagody winne alić zrodziła agrest. 1. Leop. Jes. 5, 2, (3. Leop. płonki). Agrest, to jest wino dzikie albo leśne. Urs. Gr. 132. b) sok z takich jagód wytłoczony, ber auś foldjett unreifen 8ee< ren gcpreflte ierbe SBeiit. Z niedojrzałych winnych jagód wy-tłacza się sok agrest (Verjus) cierpki i kwaśny, do przy-praw w kuchni. KI. Dyk. 3, 168. Zaw. Gos. Sleszk. Ped. 407. Sien. 187. Cresc. 298. Spicz. 96. — 2) Agrest, krzak i owoc tego krzaku, ribes grossularia Linn. Carn. agres, berberion agresove; Vind. agress, oistniza, kosmatizhi, kosmazhizhki, kuseji; Boh. angresst, srstka; Ross. Kpu-JKOBHHKŁ; bie ©tadjelbeere, ber 6tad)elbeerftrau$, (ć»fter. 2Igra«). Kluk. Dyk. Jundz. AGRESTOWT, a, e, z agrestu, od agre-stu, 1) Slgreft = (fauer). Wino agrestowe cierpkie. Spicz. 96. 2) jagody agrestowe w potrawach bywają używane, ribes. KI. Ros. 1, 151. etad)elbeeren. •

AH - AK A. A K A - A K C.

AH. AH! cf. Ach! A! interj. Oznacza podziwienie, 2lf|! 3?ertt)mtbernb. Ah! co mi powiadasz! Teat. 33, c. 45. AHA! inlerj. ukon-tentowania, alia! Croat. aha! — Wina, aha, co niemiara w piwnicy. Falib. D. R. Poczekajno, aż sobie przypomnę. Aha! już wiem. Tea. 7, d. 36 Cztr. A'. AHI! odgłos ziewają-cego, ein ton, ben etn 3djmenber flóren IdjSt. Pijany obudzą się, i ziewa głośno: ahi, ouf, ouf! Tea. 7, d. 10. Czrtr. K. AHNEC, hnca, m. Eccl. grH6i|h, z agnus; Gr. afivoę, (cf. jagnię, agnus); baranek boży, hostya święcona Ruska. Pim. kam. 73. bie geroeifite £>ofHe tn ber ©rietfytfdjen Sircfye. Pop wyjmuje hostyą albo ahnec z proskury, na którym napis: Jezus Chrystus zwycięża. Cerk. Dyk. Pim. Kam. 59, et 74-75. Sak. Persp. 16.' AJ. AJ! wykrz. >wej! bawej! Oj! ety! oljo! Aj! już WPanna ze mnie płaszczyk zdzierasz. Tea. 2, b 119. §.»ach, wy-raz bolu, a$! roelt. Straszny mam ból głowy, aj! aj! Tea. 29. 71. §. podziwienia; ety! pofc! Aj! coś widzę sekretnie radzą. Tea. 52. d. 14. AJCHINGER, u. m. herb. wiewiórka czerwona w polu złotem. Kur. 3. 4. (z Niem. baś ei^órmfyen) etn 2B(tppen. AJENDA v. Agienda. AJENT v. Agient. AJW Hajw. AK. AKACYA, yi. f. groch Sybirski, robinia carngana Lin. ber Slcacienbam. Jund. 379. Iloss. aimaia, ropoxoBoe 4epeBo, TepHOBHwra, ropoxoBHHKT>, 30ji0TapHHKi>; Vi uil farsh, farshje. AKADEMIA, ii. f. 1. właściwie gaik niedaleko Aten, gdzie Platon uczył, ztąd uczniowie jego Akademicy, filozofii je-go Akademicka. Modrz. Baz. 516. "JSlatoS Ce&rgarten, 8ef>r» fdjltle, Ce|irftyftem. 2. to co unwersitas, to jest: zbiór szkół wszystkich nauk w jednym miejscu, z mocą kre-owania doktorów. Kras. Zb. 2, 560. szkoła główna, (żartem: Wszechnica). R>ss AnajeJiia; Carn glagole, vi-sokasholz, modrina, modrishe; Vind modrinna, glagole, visoka shula, modroskupzhina; Rag. mudroskupsetina; Cruat. mudroszkupchina; Slcctbemie, Ifofye ©djule, Umoerjttdt. Aka-demia Krakowska, szkoła Koronna. Groch. W. 263. D.vie szkoły główne w Polszczę, Krakowska i Wileńska. f)yar. Gr. 153. (cf. Wydziałowe, pod wydziałowe szkoły). O ża-łożeniu akademii Krakowskiej. Biel. 197. Aram. 362 et 430, 432. Akademią w Kijowie, a drugą na Ukrainie za-łożyć pozwolono, R. 1659. \ol. Leg 4, 639. Prócz tych sławne są: Akademia Zamojska, Lwowska, Poznańska, Chełmińska. 3. Akademia, zgromadzenie, towarzystwo uczonych ludzi, aby powszechną pracą wzmagali postepek nauk, kunsztów. Kras. Zb. etne geleljrte ©efeUf^aft, 2lcabe* tnie. Gdy mówię o akademiach, nierozumiem przez nie jakie szkoły, ale takowe zgromadzenie, w którym się lu-dzie najuczeńsi, czasów pewnych umówionych najdowali. Mon. 65, 515. Akademia abo towarzystwo ludzi uczonych dla wydoskonalenia języka Polskiego. Mon. 65, 241. Zbie-

ranie się uczonych na obiadach czwartkowych Stanisława, Augusta nazywa akademią: Nar. Chod. ded. Król cudem przedtym niesłychanym, robi akademie, z obiadów. Zab. 12, 85. Pias. 4. Akademia, koncert, wielka muzyka po-ważniejszego gatunku, eine muftcaltfdje Slcabentte. Fig. Cza-sem umieć z kopią, stoi za akademią. Groch. W. 488. (t. j. za największą naukę = pobić to rozum!) §. Smorgoń-ska, v. Smorgoński. AKADEMICKI, a, ie, Akademiczny, a, e, tyczący się akademii, acabemifdj. Ross. aKa4eMHqec-Kifi, E-.rl. aKa4eMH4ecKiii, 40 óo.ibiuaro yiajuma npH-Ha4Je>KamiM; (Garn. glagolitske, glagolske). Xięgi Cycerona akademiczne, od miejsca gdzie je pisał nazwane. Kras. Zb. 1, 52. AKADEMIK, a, m, nauczyciel lub też uczeń akademicki, etn SlcabemicuS. (Croat. et Rag. mudrozbornik). Akademik Wileński. Zab. 16, 166. AKADEMIKOWAĆ, ał, uje, intrans. imp. akademią lub akademickiemi naukami się bawić, auf einer Unioerfttdt ftubireti. Tr. §. mądrować, rozumować, żakować, oernimfteln. AKADEMISTA, y. m. u-czeń rycerskiej szkoły, etn ©djuler einer Sitterfdjnle. Tr. AKAFIST, u. m. msza Ruska, eine SReugtfdje 3J?effe. [Akafist nie jest msza, ale officyum, składające się z pieśni po-chwalnych i modlitw do Zbawiciela, najśw. Panny i Świę-tych. 2], Ruscy Czerńcy w cellaeh akaphist o imieniu naj-słodszym Jezusowym, Pana Boga błagając, odprawują. Pim. Kam. 88. AKANT v. Niedźwiedzie łapki. AKCENT, u. m. AKCENCIK, a. m. dem. przygłos czyli do-miar w wymawianiu i znamię pisarskie na wyrażenie te-go służące, ber Slccent, baS Slccentjetdien, ber accentuirte Xon. Carn. et Vmd. glasnik; Carn. kluka, Vind. klukka; Rag. nadslOvak; Croat. zarez; Slov. hlasuznak, zwukaznak, prizwuk, znamenko. U Kopczyńsk. znaczy p^zyyłos różność wymawiania, przygłoska zaś znamię pisarskie, n. p. Polacy przygłosy swoje przygłoskami czyli znamionami do głosek dodanemi, malować przedsięwzięli. Kopcz. Gr. 3, 36. Wielu Polaków znajduje się, którzy w mowie przygłosów pol-skich ani wydać, ani czuć mogą. ib. 37. Przygłoski czyli znamiona, tak nad samogłoskami, jak nad spółgłoskami. ib. 36. W Perskim i Arabskim akcent przyjemny okrywa grubość Tureckiej mowy. Ktok. Turk.. 40. Słowa ich fry-zowane, akcent tchnie proporcyą muzyczną. Mn. 65. 521. AKCENTYSTA, y. m. żartowniś, śmieszek, ein ©pajtoogel. Tr. AKCEPTACYA, yi. f. 1. Jur. przyjęcie, zezwolenie na wzię-cie rzeczy, obrządek do ważności donacyi istotny Kras. Zb. bte einnritligung jur Sefijsneljmung, bte Slnnafime. 2. prze-stanie na czym, kontentowanie, nie odwołanie się prze-ciw wyrokowi, fcmst. 1768. bte titerfeiMunj eine? Sitdjter' fpru3je3. 3. wziętość, szacunek poważanie, bie 3.'Hebt(ieit, b<t3 Seliebtfetyn, ber ŚafaH, ©rebit. Horacyusz u dam w wielkiej był akceptacyi. Kras. UUt. 130. 4. zdanie, mnie-manie, opinia, bie ?DJemung, baS ©utadjten. Bogactwa roli sa prawdziwe, od akceptacyi ludzkiej szacunku nie biorąc. Wyrw. G. 313. AKCEPTOWAĆ, ał, uje. ad. im}>. przyj-mować, annebmen. Przyjacielowi owemu dziękował, lecz jego rady wzdy nie akceptował. Jabł. Ez. 108. Trzeba poprzestać tej miłości, bo nas tu nie bardzo akceptują (nie radzi nam). Tea. 22. c. 54. AKCEPTOWANY, a, e,

AKC-AKCY. AKL-AKT. 9

mogący być akceptowanym, przyjętny, acceptabilis, attlte^m= bflr, annebmlicb. AKCES, u. m. przystąpienie do czego, bet Seętritt, 3«tlitt ju etroaś. Akces Króla Stanisława do konfederacyi. 2., przy- stęp, który kto ma do kogo, ber Sutritt, 3ngang. Ma wielki akces do dworu. Ossol. Wyrw. AKCESSORYA, yi. f. Jur. 1. przydatek rzeczy mniej wa- żnej do głównej. Kras. Zb. 1, 18. Rzecz przynależąca do główniejszej. Far. 411. bie 9?ebettfad?e, bie mit ber $mipt» Preitfadje jufammen^flttgt. Od akcessoryi, to jest, od rzeczy, które nie przynoszą straty głównej rzeczy, jeno tylko stra- cenie roku albo wolności od pozwu, sędzia nie ma być ruszan. Herb. St. 417. 2. akcessorye,'stopnie, podług których sprawca przed sądem postępuje, bie ©rabatimt bet ^rocefleinleitung. 0 akcessoryach albo wstępie do spraw • Zachowując dawny sprawowania się sposób, utrzymywamy ten porządek akcessoryów: 1. experiri czyli rozpierać się. 2. prosequi czyli popierać. 3. procedere czyli postępować. 4. respondere czyli powodowi odpowiadać. 5. directe re- spondere czyli w sprawie odpowiadać. A. Zam. 2, 39. AKCYA, vi. f. 1. wprawie Rzymskim termin powszechny, znaczący wszystkie procedery prawne. Kras. Zb. 1. 25. SRedłtŚbanblung, $ed)tfSftrett, frocefs. Akcya abo sprawa by- wa z aktora, z pozwanego i rzeczy o którą idzie. Vol. L. 3, 67. Mieszczanin jeden miał akcya wielką z rajcy Krar kowskiemi. Gór. Dw. 187. Akcya, to jest, sprawa sądo- wa. Groic. Obr. 114. Król osądziwszy nieco akcyi, ru- szył dalej. Gór. Dz. 28. 2. Mil. akcya, utarczka, potycz- ka, bitwa, czynność wojenna, eine Slctura im Eriege, ©djlW, Irejfen. W akcyach wojennych pokazywał odwagę. Jbl. Tel. 203. 3. akcya w handlu, gdy się ten przez kompanią zebraną sprawuje, a ta wyznacza kapitał do prowadzenia handlu, i dzieli go na akcye. Kras. Zb. 1, 53. etne Slctie, Jpanbefóactie, in (fnglanb ©tod. Akcye poszły w górę albo spadły, t. j. przynoszą większy, albo mniejszy pożytek. Kras. ib. 4. w poezyi: akcya, czyn stanowiący przedmiot poematu, bie jjanbhmg, fortlaufenbe @efd?id?te eineS ©ebtditeź; Eccl. aKuia, 4®HCTBie. Akcya Illiady pomsta Achillesa, nad żądanie większa. Gol. Wy. 466. Akcya idzie zawsze i na tym zależy, Ze bliżej końca swego z większym pędem bie- ży. Dmoch. Szt. B. 43. 5. akcya czyli gestykulacya tea- tralna, lub też mówcy, bte Jlctioti, btó SWenenfpiel bes SReb' netź, ©djaufpielerś. Carn. obnashanje; Eccl. jiHuen04X0)K- 4eHie. Akcya czyli udawanie, upięknia, wzmacnia i ożywia mowę. Kopcz. Gr. 3, 53. Radził, żeby się mówca w zwier- ciedle przypatrywał akcyi swojćj. Gol. Wy. 232. AKCYDENSA, ów. pl. AKCYDENCYE pi. wziątki, Slcciben* cien, ©porteln. Boss. AKIUMEMIIH. BSHTKH. AKCYPE indecl, żartem: chapka, obrywka, ©portel, ©portelfudjt, Kommisarz lub ekonom chciwy na akcype. Mon. 73, 588. AKCYZA, y. f. nazwisko podatku od rzeczy do potrzeb ży- cia służących (i wszelkich towarów). Kras. Zb. i, 53. Sor. 2. accisa; Ross. anuim, TaMra, noiiMiiHa; Vind. dazia, aushlak; Carn. dazija, daz, bie Ślceife. AKCYZNIK, a. m. strażnik, wybieracz akcyzy, bet Slccifeeimtelmter. Yind. da- ziar, aushlakar, Boss. 3ÓopmHKi. Poborcy, akcyznicy, czo- pownicy. Vol. L. 4, 524. "

—AKI, Slav. etc.« struk, n. p. sześcioraki, Slav. shi-sterostruk; siedmioraki, Slav. sedmerostruk. AKLAMACYA, y. f. okrzyk, hasło uwielbienia, pochwały; u Rzymian na cześć bogów albo wielkich ludzi. Kras. Zb. 1, 18. baS 3"ja"d)3en, Sei)fall|uruffcn. §. hasło zezwolenia, zgody, baS Seęftimmen, SWiteinfiimmen. Obrany król przez aklamacyą. Oss. Wyr. AKOL1T, a. m. z Gr. Axó).ov&oę, właściwie naśladownik, następca; lecz w hierarchii kościelnej, zastępca poddia-kona i diakonów, czwarty stopień świecenia mający; ma staranie o świetle kościelnćm, chlebie i winie do ofiary, Mącz. Karnk. Ktch. 265. Kras. Zb. 1, 24. Sax. Art. 6. Kuczk. Ktch. 2. 618. bet Slcolutb, bet ©ebiilfe beś ©ubbia* coitŚS beurn SKefopfer. §. akolit.* służący, towarzysz, ber $ie* ner, Segleiter. Częstokroć pochlebstwo i podłość akolitów, przydanych do pilnowania panicza, wszystko psuje. Zab. 11, 407. AKOMODOWAĆ się komu, rec. imp. dogadzać komu, sto -sować się do kogo gwoli być komu, przypodobywać się, przymilać, nadskakiwać, zasługiwać się, ujmować, po-zyskować sobie kogo, zabiegać o czyje łaskę, fiefy nad) ei= nem bequemen, emem ju geffaUett fndjen. Był to człowiek dobry, umiał się akomodować każdemu. Biel. 82. Musia-ła się świeckim obyczajom akomodować. Sk. Żyw. 373. AKORD, u. m. med. lat. accordium, ltal. accordo; pogo-dzenie, zgodzenie się, ugoda, betSlforb, SBetgleidj. Miasto przez akord wzięte. Tr. §. wyraz w grze, kiedy dla wąt-pliwości wygranej lub przegranej, gracze godzą się o pła-tkę. Oss. Wyr. SSergleid) uber ben ©etmnnft beę einem ©piele. 2. Musie, akord, zgoda trzech tonów, fundamentalnego z trzecim i piątym. L. ber Slccorb itt ber SKujtf. AKORDO-WAC z kim o co ugadzać sie, układać się, aCCOrbiren, etnen SSergleiĄ fdjltejSen. AKROSTYCHOŃ, indecl. z greckiego wiersze, których po-czątkowe głoski złożone, imię lub myśl jakową wyraża-ją, ba$ ©ebidjt SIcroftidjon. Eccl. Kpaerpaiiecie, KpaecTPoq'e-AKSAMIT v. Axamit. AKSZAK u. m. herb. serce ludzkie wskroś strzałą przeszyte, Nies. 1, 12. Kur. 3, 4. Kras. 76. akszak, z litewskiego» obrona. Stryjk. (v. Oksza) ein SBappen. AKT, u. m. 1. czyn, uczynek, bie Jjjat, bie $anblung. Akt wspaniałego serca. L. Aktu -- uczynkiem, tn bet 2$at. (v. Aktu) 2. Akt * obchód uroczystości, baśi Segaitgntg. Przy akciech (aktach weselnych). Otw. Ow. 38. Na tym wielkim akcie (dysputacyi Padniewskiego) było 15 Kardynałów, 3 Patryarchów. Warg. Wal. 306. Temu znaczeniu od-powiada zakończenie rzeczowników na: iny, n. p. chrzci-ny< akt chrztu; oględziny* akt oglądania; poślubiny = akt poślubienia. 3. Postępek, bieg, dalszy ciąg, ber gortgang, ber feutf,- ber ©ang. Akt tej sprawy. L. 4. akt, główna część sztuki teatralnej, ber 2Ict, Slufjlig eineS ©djaufpielś; Boss. 4nficTBie, 4?IMCTBO .Rzymianie dzielili dramata na 5 części aktami zwane, teraz bywają dobre dramata, we trzech i w dwóch aktach. Gol. Wym. 422. W pięciu nie więcej nie mnićj aktach być zawarta rzecz ma. Kor. Hor. 11. (v. Scena). 5. Publiczne oświadczenie rzeczy jakowej i pismo podobneż, eine offentlidje Scrtyanblung, GrfMrung,

Stownik Lindego wyd. i. Tom I. fl 3

10 AKTA-AKTOR. AKUR-ALAB.

Mtb eine foldje Scfjrift, eine Scte. Akt Konfederacyi obojga narodów. Yol. L. 6. Theol. wyznanie pewnych zasad ko-ścielnych, uroczyście lub też tylko w myśli, eilte 9lner= fennung ber ftrdilidjen ©atjungett, e« mogę gefcf)e^en tu @e= bflitfen ober mit ŚBorten. Każdy Chrześcianin powinien umieć akty wiary, nadziei, miłości i skruchy. Katch.Miss. Akt przed S. Komunia, ib. 7. Akt wiary (Auto da fe), obrządek in-kwizycyi Hiszpańskiej przed exekucyą winowajców na śmierć osądzonych. Kras. Zb. 1, 54. etn Slutobafe bety ber 3nguijttton. - In plur. AKTA, ów. a. Xięgi dziejów, monumenta, ©efd?id)tó£>ud>er, Senffwdjer. Napisano w ak-ciech (aktach) apostolskich. Sekl. 81. 2JpofteIgefd}i(fyte. b. Xięgi publiczne, zapisy urzędowe, spisy kontraktów i t. d. Jez. Wyr. gcriditlitfce 3lcten. Sor. 2. hacti; Ross. nOBHTbe. Składy i zbiory papierów sądowych. Jez. Wyr. Slctetl-fammhmgen, Sinawe. Xięgi ziemskie, grodzkie, miejskie, Ostr. Inw. Przeniesienie 'akt (aktów) jenerału Kijowskie-go do Lwowa. Vol. L. 7. Akta własne, akta tej ziemi lub tego powiatu, gdzie dobra leżą, o które się czyni. Ostr. Pr. C. 236. Akta wieczyste, są to akta ziemskie i grodzkie, a nawet metryki obojga narodów, ib. 235. Do aktów podawać v. aktykować, intabulować, oblato-wać. cf. Tabula.- AKTOR, a. m. ogólnie: działacz, czy-niciel, czynnik, sprawca, ber §anbelnbe. 1. Jur. oskarży-ciel , pozywacz, powodca , powód, żałobnik, ber Slager, Slnflager. Ten co oskarża albo aktor. Herb. Stał. 208. Sine actore, alias bez powodu. Vol. L. 1. 12. Aktor albo powód jest osoba sprawę przed sąd wnosząca. Ostr. Pr. C. 2, 21. 2. Teatr. Aktor teatralny, komedyant, udawacz, gracz roli teatralnej, ber SIctcur, ©^aufpfclcr, Słontóbinnt, Ross. aniepi, jMue^ufi, Eccl. jwneii04X04»Hh"Ł; (Boh. hracz; Yind. gledalishni, ozhitni jigrauz; Croat. glu-mach, peldokaznik; Dalm. glumacz, hlumacz, prikazalacz.) Aktorowie przedrzeźniają udawaniem widok istotnie nie-gdyś przytraliony, albo przytrafić się mogący. Jez. Wyr. Najpierwszymi u nas aktorami, byli żacy w szkołach, prawiąc swoje dyalogi. Dmoch. Szt. R. 47. Fig. Każdy człowiek na tym świecie jest aktorem, grającym swoje rolę; największym zaś jest obłudnik. Jez. Wyr. Świat jest wielkie teatrum , a ludzie aktory. Kras. List. 1, 102.— Wy-śmienity 7. niego aktor, bo głową, oczyma, jeżykiem, nogami i ręką każde wytłumaczył słowo. Mon. 67. 723. (cf. gestykulacya).- Fem. AKTÓRKA, i. We wszystkich powyższych znaczeniach, osobliwie zaś komedyantka, bie Ibaterinn, Slagertnn, 3lctrice, Sdwufpielerinn. Vind. ozhitna jigrauka, goderska jigrauzhinja; Ross. aKTpHca, KOMe-4iam<a, n030pima; (Rag. prikazaosetina). Należy czy akto-rowi, czv aktorce, przemienić sie w osobę, która udaje. Tea. 24," 80. Czrtr. AKTORSKI,* a, ie, od aktora, do aktora należący, ben §anbefnben, ben Slager betreffenb, 31c; teur», (Sdjaufpieler*, komedyancki; Ross. .IHI^HMHUH. AK-TORSTWO , a. n. 1. prawo skarżenia, bfl8 Slageredjt. Ak-torstwo czyli powodztwo kilku osobom służy, gdy inte-res kilku. Ostr. Pr. C. 2, 21. 2. Stan, życic komedyan-ckie, ber 6d;aufpielerftanb, bng ©dwufpielerleben. Wszędzie straciwszy, chwycił się nakonicc aktorstwa. B. AKTOWY, a, e, do aktów należący, bie 3kten betreffenb, SUten-. Pi-

sarz aktowy. S. Grodź. 2, 218. AKTU, adv. właśnie te-raz, w samej rzeczy, gegemoartig, tturfltcb, in ber Zf)at. Przyczyny chorób wewnętrzne, nie czynią ażeby ciało aktu chorowało, ale sposobią do chorowitości. Krup. 5, 2. "aktu czynem, uczynkiem, mit ber Jljat. Choć nie zawsze aktu, to jest skutkiem samym dzieła odprawują, jednak władzą zawsze mogą. Sak. Dusz. 7. AKTUALNY, a, e, obecny, rzeczywisty, od razu będący, teraźny, ttnrfltcf), ge= gentodrtig. (oppos. ewentualny, przypadkowy, wypadkowy, przygodny, przyszły). Czyni sie różni urzędnik aktualny od tytularnego? B. AKTUALNIE, adv. Tak jest aktual-nie a nieinaczej. B. AKTUALNOŚĆ, v. rzeczywistość, isto-ta. AKTYKOWAĆ., ał, uje, act. impf. Zaaktykować perf. w Xięgi, w akta urzędowe wciągnąć, wpisać, ben Śkten beęfugeni in bte Slctett aufneftmen. Wolno w prawie na-szem wszelkie pismo aktykować, co oznacza wciągnienie w akta podanego pisma. Ostr. Pr. C. 1, 234. Przywilej ten w grodziech nic jest aktykowany. Yol. L. 3, 172. Listy przypowiedne w grodzie aktykowane. ib. 366. Wo-jewodowie mają cenę rzeczom naznaczyć, i do akt akty-kować. Gost. Gór. 76. (cf. Oblatować, intabulować). AKURAT, AKURATNIE, adu. ściśle, prawie tak, punktual-nie, szczelnie, accurat, genau, pmtftltd); Ross. TOMHO, TO'inexonbi;o; Eccl. H((LBLTH0 HCJIHTH*: Carn. natanku; Yind. tinku, doskerbnu, marlivu. AKURATNOŚĆ, i. f. ści-słość, szczelność, punktualność, bie Slccurateffe, @enau= igfett; Ross. TO^HOCTb; Yind. marlivost, doskerbnost, tinkust, pounost. - Nie wszędzie akuratność potrzebna. B. AKURATNY, a, e. ściśle taki, ścisły, szczelny, punktual-ny, genau, piinflidj, accurat. Ross. TOIHHH, Toiein>, a«y-paTHbJM. "AKUT, U. m. znamię pisarskie, akcent ostry z prawej na lewą, ber 2(cut, baśfdjarfe Jonjeidjen; Ross. OKcia, ocTpaa; Eccl. HCO. AKUZACYA, v. Oskarżenie. AKWAW1TA, y. f. AKWAWITKA, i. f. dem. wódka prze-pędzona , korzenna gorzałka, ltal. aequa vita; Sguaoit, Ccbcrttitraffer, 8iqueur. Jak gościa przywita, zaraz na stole piwo, akwawita. Bratk. T. 2. b. AKWEDUKT, u. m. Min. Fars. 33. wodotok, bie ©afferleitung. AKWISGltAN, u. m. miasto niemieckie wolne. Byk. G. bie freije SReid^ftabt Slacfyen (Aix de la Chapelle); Boh. Cachy. AK WISTA, y. m. żartem: pijak wody, wodopój, wódka, ein SBaffertrinfer. Pot. Jow. 72. AKWITANIA, ii. f. prowineya państwa Francuzkiego, Dyk. G. bie ^rooinj ©uieune. AKSYOMA, v. Axyoma. AKSYUTKA, i. imię dziewki służącej. Tea. 52, 2. ber 3?ame einer SWagb. A L. — AL; zakończenie rzeczowników, wyrażających nadzwy-czajną wielkość, dużość, n. p. nosal, nogal, brzuchal, wielkonosy, wielkonogi, i t. d. biefe ©nbuttg ber £aupt< morter briiift b«3 SrofUauS, j. 8. ©roflnafe, ©roflbaudj, ©rojtfug. ALABANDA; herb, w miesiącu na nowiu, szyja, końska

ALABA-ALB. ALBO - ALE. 11

z głową. Nieś. i. Kurop. 5, i. z Włoch pochodzi, ftin ffiappett. ALABART v. Halabart. ALABASTR, u. m. (z Greek. (tXufłct<rtQov, ano tov a xuł Xa(3eTv, trudny do utrzymania dla ślizkości) kamień gi-psowy, mający płaszczyzny ślniące, dający się polerować. KI. Kop. 2, 79, Der 3llabafłer; Vind. alabashter; Boh. ala-bastr; Sor. 1. halabaster; Boss. aaaóacipt. 2. ellipt. przez wyrzutnią* alabastrowy słoik na chowanie drogich maści. Mąa. ettt 3IIabafterbud)śleiit. Miała alabastr olejku i wylała na głowę jego. W. Mat. 26, 7. (szklenicę wódki. Budny ib.) Stłukłszy alabastr, wylała olejek. W. Marc. 14, 3. przebiwszy alabastr. Budn. ib. (słojek alabastrowy, Bibl. Gd. ib). 3. Fig. białość alabastrowa, śnieżność, blettbenbe SBeijSe. Gdzież ów alabastr czoła? gdzie jagód róże? Mon. 70, 383. ALABASTROWY, a, e.*' z alabastru, lub alaba-stru się tyczący, Sltabflfter*, 90tt Jllabafter; Boh. alabastro-wy, Hoss. a.ia6acTpoBŁiH. Słojek alabastrowy. 1. Leop. Mar. 14, 3. Alabastrowa banieczka 1. Leop. Mar. 26, 7, 2. Fig. biały, śnieżny, blettbettb roetjL Gładka szyja ala-bastrowa. Przyb. Luz. 45. (Eccl. a.iaóacTpoBH^HbiM, ala-bastrokształtny, na kszałt alabastru, Gr. akaflaffTooeifirję,-aja6acTpoB.iara.iHme, Gr. ala^amęodr^r,, schowanie na alabastry lub alabastrowe słoiki; — a.iaóacTpOHOcem, Gr. (B.aftaGTooąónoę, noszący alabastr). ALAKANT, ALKANT, u. m. wino Hiszpańskie Alkońskie, czerwone, mające smak dwojaki, słodki i cierpki. Krup. 5, 105. (z wyspy Krety; którą Kandyą zowią. Cn. Th. 6. ?) Sllicatttenroein; Wina zamorskie, Francuzkie, Hiszpań-skie, alakanty. Vol. Leg. 2, 1253. Kufa alakantu, ib. 3, 57. ALAMR1K, v. Alembik. ' "ALAMODA, y. f. z Fran. modność, nowość w ubiorze, neue SDiobe, ®obetrad)t. Nasi owi w niemieckich alamo-dacli dragoni dworowi. Twrd. W. D. 8. Nastały dzisiaj dziwne w strojach maniery z cudzoziemskich alamod. ib. 2. 151. ALAMODZK1, a, ie, modny, nowomodny, tyczą-cy się stroju nowego, mobifd), rteiimobifdi. Alamodzka, nowoświecka suknia. Ern. 37. ALATKRN, u. m. drzewko, jak je drugie języki z łaciń-skiego zowią. Cn. 5. alaternus Plin. ber SHaternbaum. ALBA, y. f. Koszula długa biała, którąXięża katoliccy podwdzie-wają pod ornat (cf. Komża), bie Sllbe, ein langcS fternbe uitter bem ^riefterornat. Katoliccy Xięża alby noszą na miejsce elodu. Pot. Pocz. 148. Kapłani w albach. Pot. Arg. 280. Alby papiezkiej na siebie włożyć nie. dał. Sk. Dz. 1075. ALBERT, OLBRACHT, a. m. imie mezkie, Wojciech. ?(lbred)t. ALBERTUŃ, nia m. dem" ?llbred)t^en. Słyszysz Albertuniu! Tea. 48, b. 52.—ALBERTUS używane"zwy-czajnie przez szyderstwo z urąganiem * Drągal, Grądal, uiezgrabiarz, tchórz, żołnierz bojaźliwy. (cf. Wojtasz, Wojtyło) ein Jolpel, umiefcbicftcr, biiljeruer ^Jctcr, ©impcl, ettt foltrott, ein furdjtfamer .ftafc. Dwie fraszki wierszem drukowane wprowadziły w takową wziętość imię to Al-bertus. Jedna pod tytułem: Wyprawa plebańska Alber-tusa na wojnę; druga: Albertus z wojny (w Krak. .1596.) Są szyderstwem z plebana skąpego, wyprawującego pa-robka na wojnę; tudzież junakieryi tego po powrocie.

Ztąd Opaliński w wstępie do satyr: Myślałem, coby pisać pod te czasy.w Polscze, czy sielanki, czy fraszki, czyli sowiźrzałów, Albertusów, czy bajki, czy też oracye. Opal. Sat, 1. Kiedy o Tatarach słyszy, czy to nie bieży, jak Albertus z wojny? Birk. Ex. 28. (cf. Matyasz z Podola; żołnierz bożogrobski, papiezki; junak.) ALBO, ALBOWIEM, ALBOŻ v. ABO etc. ALCBANT v. Alszbant. ALCHIMIA, ii. f. (z Arabsk. artykułu al, i wyrazu chimia czyli chemia, którego źrzódłosłów trudno z pewnością wyprowadzić) sztuka mniemana robienia złota, złoto twor-stwo, bie SUdjemte, @olbmad)eret>, Rag. zlatotvorstwo; Croat. zlatotvornoszt; Vind. slatodelauzhnia. - Mniemana umie-jętność odmieniania kruszców jednego w drugi, osobli-wie zaś w złoto. Ki Kop. 1, 58. Kras. Zb. (cf. Chimia, kamień filozoficzny). ALCHIMIK, a. m. ALCHIMISTA., y. m. złototwórca, człowiek trudniący się przeistaczaniem kruszców, ber SUdjemtft, ©olbmadjer. Croat. zlatotvorecz; Rag. zlatotyoraz; Eccl. ii.iaiOTBOpein, (Grec. xovaonoió?.)-Franciszek, przedtym pieniacz, teraz alchimista, Dmucha coraz na węgle, przy piecyku siedzi, Zagęszcza i rozwil-ża, przerzadza i cedzi; Pełne proszków chemicznych szafy i stoliki, Wszedzie torty, retorty, banie, alembiki. Kras. Sat. 26. ALE. 1. Conj. lecz, bo, ponieważ, ober, alleilt, betttt. Boh. ale; Slovac. ale, ałe; Sorab. 1. ale, hale; Sor. 2. ale; Carn. al, pak, pa, ali; samuzh; Yind. al, ali, ampak, tamuzh, temuzh; Slavon. ali, pak; Bosn. al, alli, a, da, neggo, nu. ma, Hung. de; Croat. ali, pak, alipak- nego, veh; Ross. HO; Eccl. 0Elve> (Graec. Syr. N^N ela; Aethiop. ola; Chal. Talm. Nbtf alla; Germ. oHetlt, cf. Lat. alias). 1., tn contrarium, przecząc, mowę od-wracając * lecz, wszakże, aber, aUeitt. Piękny był wyjazd, ale... Kras. List. 192. Choroby regularne łatwo rozpo-znać można, ale nieregularne, ale ukryte, ale z kilku składane, rozpoznać ciężko. Perz. Lek. 69. Bodajby to twoje ale i jeżeli djabli porwali! Tea. 7. c. 58. Cum enclit. ależ, fottbertt (v. ali). 2. desiderando, z uskarżaniem się, żaląc sie, aber! bod) mag ift ba<S! Ale że Jejmości dotąd nie widać. Tea. 30. c. 24. - 3. confirmative, po-twierdzając: już ci tak jest, aber freęlid), ja bod). Ale co robić! t. j. masz przyczynę ganić mię. L. - 4. intensionis, ale = ale tćż, aber aud). Alemei mu dał! Aleś się dogadał! Cn. Ale bo siostrzyczko nie łubie, żeby mnie tak śpiegować. Tea. 49. b. 49. Ale bo ich zwiedli. Tea. 45, d. 72. Wyb. - 5. cum irrisione, szydząc, z uszczypliwością, wćj! przecież; ja bod), aber b0$. Aleś skromny, gdy drugich biją! Aleś pilny, gdy jeść. Cn. II. ale Substant.-- wada, niedoskonałość, przeszkoda, przywara, eitt Slber, eitte Se* benflidjfcit, eitt .^ittbcritifS, 3lnftoj5, SDfaitflel, ©ebrecfyctt, eiite UimoUfpmmeubcit. (Vind. niadesch, \mashik, liss, lisa, prigovor, skasnost, kriunja). Nikt bez ale, nikt bez wa-dy. Jak. Ez. 101. Rys. Ad. 44. Gorn. Dw. 9. Starui. Ref. 11. Wad. Dan. 5. Tea. 7. c. 58. (Nulli sunt nisi, qui caruere nisi. Yind. Vsaki ima swoje lise, muchę, samere; Slovac. każdi ma swu wlastnu krehkost. Neni tak dobfe-ho, kteribi nćchibil; nullus sine naevo). Nie masz na świc-

13'

ii ALEA - A L E X. ALEŻ - ALI.

cie żadnego takiego, By nie było ale, w wielmożności jego. Rej. Zw. 219. b. Niemasz, któryby się w czym nie potknął, albo jak Polacy mówią, nikogo bez ale. Budn. Ap. 57. - By nie ale, byłoby wszystko wcale. Zegl. Ad. 75. Cn. Ad. 52. Slovac. kedbi ked ne bolo, wsecko bi do-bre bolo; Ger. rocnu ba§ rcernt nicfyt trare. Ale! interj. Ale! ale ale! Frane. a propos, Slavon. eh zbilja; ad)! apropoź! rocil ittirś einfdUt! Ale! ale, przypomniałem sobie! Tea. 30, C. Ale ale, a propos, pani mi mówiła. Zabł. Firc. 52. ALEA, ALLEA, ei. f. z Franc. przechodnik, przechodnia, ulica drzewna, ulica, droga drzewami wysadzona, szpa-ler, eine 2lllee, ein ©djattengang. Boh. alege; Vind. spre-hodishe.- Poszedł z nim w jedną cienista aleę. Lub. Roz. 19L ALEGACYA, ALLEGACYA, yi. f. przytoczenie, przywodze-nie, cytowanie dowodów, bie gitation, 3lnfulirung einer Seroeiśftclle. Chcąc alegacyą wyrozumieć, trzeba się te-go pisma, z którego wzięta jest, dołożyć. Sekl. 8. ALE-GOWAĆ, ALLEGOWAĆ, ał, uje. acl. imp. przytaczać, przywodzić, dowodzić, cytować, attfultrcn, cittren, betreifen, belegen. Czasem Apostołowie kilkiem słów tylko allegują. Sekl. 8. Potrzeba wyrozumienia słów, któremi allegować chcieli, ib. On dawnością allegując albo dowodząc, tak pisze. Wiśn. 593. ALEMANNI, herb. tarcza na dwie części wzdłuż podzielona; na jednej stronie trzy kule armatne, na drugiej dwie. Na hełmie panna, laurową koroną uwieńczona. Nies. 1. Kurop. 5, 4. z Hetruryi pochodzi, gin SBappen. ALEMBIK, ALAMBIK, a. m. ALEMBICZEK, czka. m. dim. (z Arabsk. artykułu al-, a z Greek, ń/t^ tyle znaczą-cego , co cały wyraz alembik), naczynie chemiczne ba-niaste, na którem wapory i sublimat ciał unoszący się osiada, służy do przepędzania wódek, rozłączania meta-lów; kukurbita, kolba, ber §elm, ber ffiobrenfopf, ber Solben, ®eftttir = , Sdjeibefolben. Eccl. aaoMÓHKi, Bosn. lam-bik, kappilo; Ross. Kyófc, KyÓHicB, Hoaóa, Ka3aHi, Ka-3aneui. Naczynie kruszcowe wałkowate, w górze wy-pukłe. Krumł. Ch. 55. Gorzałkę na alembiki przepuszcza-ją. KI. Rośl. 3, 274. Alembik ślepy, kukurbita. Syr. 284. Alembik podwójny, cf. Bania krętna. 2. Fig. puścić co na alembiksbrać pod roztrząsanie, przez młynek prze-puszczać, przez sito przesiewać, przecedzać. Oss. Wyr. 2)te genfiir paffiren laffen, burdjbedjeln. ALEMB1K0WY, a. e. od alembika, ben £elm, ben ffolben betreffenb, Solben •• Ross. KyAOBbifi. Piece chimiczne alcm-bikowe. Krumł. Ch. 24. Alembikowa wódka. Yol. L. 8. 144. przepędzana, przepalana wódka, przcpalanka, ab-gejogener 33ranbtroein. Ross. BbiciuKa. "ALESZ ob. ależ. ALEXANDER, ALEKSANDER, dra. ni. ALEXY, ego. imię męzkie. Boh. Aleś. Król Polski Alexander IV. brat Ol-brachta. Kras.Zb. Ross. Olech, dem. Oleś qu. v.— in Fem. ALEXADRA. Rus. Olechna, dem. Olcha. Sim. Siei. ALEXAN-DROWICZ, a. m. 1. herb. dwie kosy ostrzem do siebie obró-cone ; przez śrzodek dwie szpady niemieckie; z Litwy. Nies. \. Kurop. 3, 4. ein SBappen. 2. Imię familii, ein ftantilietmame. ALEXANDRYA., yi. f. miasto Egipskie od Alexandra W. za-łożone. Gway. 082. Kras. Żb. flleranbrien in Segppten.

ALEXANDRYJSKI, a, je. przm. z miasta Alexandryi, aui Slleranbrien. (Ross. AjencaH4pificKaa óy.nara = regałowy pa-pier; AaeKcaHApificKiH IHCTŁ' sennes.) "ALEŻ, [według starej pisowni alesz, l.j Conj. aż, alić, do-póki, bie!. Rogami żelaznemi będziesz przeiniatał ziemię Syryjską, ależ ją skazisz. 1. Leop. 3. Reg. 22. 11. Du-sza gorąca jako ogień pałający nie będzie zagaszona, ależ co połknie; a człowiek złośliwy w uściech nie prze-stanie, ależ rozżarzy ogień. 1. Leop. Syr. 25, 22. ALFABET, u. m. abecadło, z dwóch pierwszych głosek abecadła Greckiego: alpha, beta, baś Sllptłabetl), tai 21 8 &. Przenośnie. Jaki nam ze wsi parafianin ma przyganiać! ón jeszcze alfabetu naszego nie zna. Tea. 19. c. 79. (tonu, sposobu naszego; er fennt baS Comment, itnfern ton nod) nidjt). ALFABETOWY ob. abecadłowy. ALGIEBRA, y. ż. (z Arab. algiaburat = rzecz na części roz-łożona), nauka rachunków za pomocą zrównań, bie Sllge= bra, bie Sudtftabenredjuung, bie SlnalpfiS. Najsubtelniejsza rachunków nauka, przez litery zamiast liczb. Kras. Zb. Literalny rachunek. Łes. 2, 112. Celem algiebry jest, podać sposoby wynalezienia reguł powszechnych, do roz-wiązania wszelkich zagadnień o ilościach. Jak. Mat. 2, 1. ALGIEBRAICZNY, a, e. przm. tyczący się algiebry. algebratfdj » n. p. Działanie algiebraiczne. Jak. Mat. 5, 82. ALGIER, u. m. Królestwo barbarvjskie w Afryce. Dyk. G. 3llgier in 3lfrifa. ALGIERCZYKALGIERTANCZYK, a. m. z Algieru rodem, etn Sllgterer. Boter. 2. przen. rozbójnik morski, ein (seerauber. ALGIERSKI, ALGIERTANSKI, a, ie. przm. Sllgierifdj. "ALHERUNT, u. m. włokno, tkanina robiona z szychu, nędza, ein 3eug non undetyten ©olb < ober ©tlberfaben, <5dit($. Od sztuki alheruntu, alias nędzy bogatćj szerokiej, złoty jeden, od nędzy ważkiej, groszy 15; od sztuki nędzy ubo-giej groszy 6. Yol. Leg. 4. 558. ALI, ALIĆ, AL1Ż, ALIŻCI, ALIŚCI, Wykrz:. oto, ot, a oto, jużci, patrz! fte&e! (lejłe ba! f4»au! ba! Sorab. 1. hley, hleycżo! (Yind. ali, al ne?« czyż"? wzdy!) n. p. Leda o małą krzywdę, ali się wnet biją, Patrzże zasię po chwi-li, ali z sobą piją. Biel. S. Niew. 21. Alić o to idzie. 1. Leop. Gen. 29. (a oto 5. Leop.). Zaledwiem tatn weszła; alić przybiegł do mnie. Nieme. Kr. 2, 16. Pyta się, czy już dzień nadchodzi, alić mu odpowiedzą, że już jutrzen-ka wstaje. Radź. Z. P. 15. Gdy się jednego dotknął, wnetże oczyszczony był; także i drugiego, alić i drugi czysty został. Sk. Zyw. 1, 153. Zaledwie tam weszły , aliści nieprzyjaciele widzieć się dali. Ust. Konst. 2, HI. 2 alić> aż, aże, 'alesz, iżaliś, nie, dopóki nie, a może; bi?, nictyt etyer afó. Nie będę jadł, aliż sprawię poselstwo moje. Leop. Gen. 24, 34. (aż pierwej odprawię rzecz swoję. Bibl. Gd.) Niechaj nie zaraz syna dają w służbę, aliżby sie godził. Gliczn. Wych. J 4. b. Daj temu, daj owemu, alić niemasz. Cn. Ad. 149. Zegl. Ad. 26. (dziś daj, jutro daj, aż sam niemasz nic. Cn. Ad.) ALIANS, u. m. 'AL1ANCYA, y, *Aliansa, y. ż. sprzymierze-nie, sojusz, związek, umowa między narodami, bie Sllianj, baś SunbnijJ. n. p. zawiera się alians między dwoma przeło-żeństwami osobnych krajów. Jez. Wyr. Alians odporny,

ALIG-ALLE. ALLE - ALO. 13

zaczepny, co obacz.— ALIANSOWY, a, e. przm. sprzymie-rzeńczy, sojuszowy, związkowy, $unbe$>. ALIANT, a, m. będący w przymierzu, sprzymierzeniec, sojusznik, ber Sllfant, SunbeSgenofl. - w rodz. żeń. ALIANTKA, i. bie 2llt» otttiłtn, 8unbe«genoffmn. ALIGEROWAĆ, ał, uje. cz. niedk. T. kruszcu jakowego przymieszad, mit einem anbern Sfetall rerfefcen, legiren. n. p. śrebro domowćj roboty aligierują na 7 łótów fajnzylbru, ośmy łót miedzi. Rzecz. Zi. B. ALKALI, n. nieodmienia się. z Arab, spl ługowa. Torz. Szk. 73. sól, którćj skutki przeciwne są kwasom. Kras. Zb. aiffllL aifa!tfcf>e3 ©al}. Alkali stałe lub'lotne. ALKALICZNY, a, e. przem. alfalifdj. n. p. płyn alk. sprężny niewidzial-ny. Os. Fiz. \, 300. eine ®a«art. ALKANT ob. Alakant. ALK1ERMES, u. m. z Arabsk., 1) gatunek robaczków, do których należy także polski Czerwiec, jak ziarka u ko-rzeni pewnych roślin znajdujący się; z nich wytłaczają przedni czerwony czyli karmazynowy sok, ber Sernteź, bie 6od)eniHe. (por. Czerwiec). Carn. karmesh, (furmSzh, fur-mazhize, zheskula). 2. Syrop lub proszek wzmacniający, z pomienionych robaczków, baS ftermeSpuloer, Sartl)dufer« puloer, ber SermeJfyrup. Syr. 1344. Dyk. Med. W ząb bo-lący włożyć alkermesu Lubelskiego. Czach. 97. Jak al-kermesy, tak i bezoary, Nie poratują, kiedy człowiek stary. Źegl. Ad. 328. Któremiż alkiermesy tćj zbyć możesz mdło-ści? Kchw. 15. ALKIERMESOWY, a, e. przm. z alkier-mesu, SermeS' n. p. alkiermesowy syrop, alkiermesowa wódka. Kras. Zb. ALKIERZ, a. m. ALKIERZYK, a. m. 1) przest. wypustek, narożnik (por. wykusz) ein Slerfer, eine 3lerferftube. Zbu-dował na ścienie kościelnćj alkierzyki albo ganki w ko-ło. 1. Leop. 3. Reg. 6, 5. Wydatny alkierz z ściany, pro-iectum Cn. Th. 2) Izdebka, pokoik mały ustronny, eitt ©eitensimmer, ein fleineS 9ieben$fmmer, etn Stubien. Gospo-darskie budynki pospolicie w sobie zamykają izbę, alkierz i komorę. Oss. Wyr. Pokoje gościnne z garderobami, po dawnemu alkierze. Kras. Podst. 2. 139. Jeśli uprzedzi ry-wala, to go zamkniemy w Jejmościnym alkierzyku. Tea. 24. 126. Cztr.— W. Łac. Srz. arcona; Boh. arkyr, wi-kyf; Sio. arkyr, wysadka, pawlacka; Sor. 1. wntwark, podtwark; Kam. ajhker, afker, ahker, ahkerzbek, na-hishje; Croa. nahisje; Bos. strasgjak, cjardak; Ross. qep-4HKX, Map4aKT>, qep4aqeni. ALKOWA, ALKOBA, y. ż. ALKOWKA zdr. i. z Franc. alcove; Hiszp. alcoba; Arab. elkauf, eleobal * przegroda, odgroda, oddział w izbie na łóżko, bte 31IfOPC. Wielkie łóżko, w al-kowie sypialnego pokoju. Tea. 20, b. 49. ALKOHOL, u. m. spirytus czyli wyskok winny najtęższy, cie-czą biała przeźroczysta, bardzo lekka, ulatująca i zapalna. N. Pam. 6, 306. SUcoljoI, ber reinfte unb ftnrffte SPeingeift. ALLARM ob. Larmo, Trwoga. ALLARMOWAĆ ob. trwożyć, niepokoić. ALLEGORYA, yi. ż. z Greek, od wyrazu tł)J.o, i ti/ootva>, mó-wię inaczej czyli co innego, to jest nic to co właściwie wyrazy oznaczają • przenośne wystawienie lub wysłowienie całego rzeczy ciągu. Przyb. nazywa allegoryą: przyobraże-

nie albo przenośnia w myślach. Szt. Pis. 12. bte SDegorie, @leidfnt|5rebe. Słów. predmenowatelka, inowka, inotagitelka; Koic. a.uitropia, HHopnqie, HHOCKa3aHie; Ross. HHOBtmaHie np«T'ia. n. p. Sen na jawie Orzechowskiego, jest allegoryą opłakanego stanu Rzpltej. — Mówić pod allegoryą « alle-gorycznie, figurycznie przez podobieństwa, aHegorifdjl, tn Stlbern fprecfyen. Pod allegoryą o tym mówił. Boh. Kom. 4, 105. Mówiący pod allegorya < Ross. npHTOWHHKi; ein ©letdjmflrebner. ALLEGORYCZŃOŚĆ, i. ż. wystawianie w podobieństwach, figuryczność, bte Sigurlidjfeit, baś atlego-rtfctye ffiefen; Ross. HHOCKa3aTeiŁHOcrB. ALLEGORYCZNY, a, e. przm. ALLEGORYCZN1E przsł. przenośny, podobień-stwem oznaczony, figuryczny, aHegorifcfy; Koic. i Ross. HHO-CK83aTeJibHłJH, 3iiaMeHaTe.ibHŁiB, npmoMHbiB. Allegoryczny wykład bajek Ezopowych. Zab. 6, 366. Niektórzy twier-dzili, iż Homera dzieła allegorvczne są. ALLELUJA ob. Halleluja. ALLODYALNY, a. e. przm. dziedziczny. Dobra allodyalne dla różnicy od lennych. Czac. Rękp. SIDobtflI', er&litlf. Al-lodyalne dobro, Kam. podink. ALLUZYA, yi. ż. oznaczenie czegoś nieznaczne. Kras. Zb. przyrznienie Mącz. zmierzanie, przymówka, zakrawanie na co, tyk, przytyk, przygrawka, bte Slllnjton, Slnfpielung, ba8 ipinjielen. n. p. wyszydzać kogo nie w brew, lecz alluzyą. ALLUDOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. biernie nieużywane, na co lub na kogo < przymawiać, namykać, dotykać, zakrawać na co, zmierzać, Mącz. auf etroaź anfpielen, etroaś oerbliimt be« ru^ren. Boh. na neco narażati; Ross. HaMeKaib, HaMeKHyrb. "ALMANACH, u. m. [z Arabsk. almenha > dar, astrologowie bowiem arabscy mieli zwyczaj posyłać przyjaciołom na nowy rok kalendarze darem. Ob. Ideler Handb. der math. Chronol. I. 73. 2]. Kalendarz, a osobliwie taki w którym nietylko zaćmienia, bieg ciał niebieskich, ale też aspekta planet czyli uwagi astrologiczne są umieszczone, eS bebeu< tete einen Menber, roorin befonberś bie Slfpeften ber $immel«> jeidjen ftd^ beftnben. n. p. nie chcieli astrologii inszej albo almanachowych aspektów. Oczk. prz. 24. W gorączce zby-tniej, w kolice, niepatrząc w almanach, do krwie idziem. t. t. 25. t. j. nie zważając czyli w almanachu dobry lub zły jest aspekt na puszczanie krwie. "ALMARYA, 'Olmarya, yi. ż. ALMARKA, i. i.idrbn. miejsce na schowanie, szafa, skrzynia, ber ©ćbranf. Cz. almara, armara, almarka, armarka; Słow. almaria; Dulm. ormar; Węg. almiiriom, armarium; Kroac. i Bośn. ormar, ormaricz; Slav. ormar, omar; Karn. olrmlrii, omiira; Yind. ormar, omara, vomar, vomarizh; Łac. śrzed. armariurn, armaria, almaria; Franc. 1'armoire; Hiszp. almario; Hol. armaris, ammaris, almaris. n. p. Klejnoty w cudownych almaryach rozłożone, Star. Dw. 27. Pism świętych alinarya. 1. Leop. list. S. Hier. 4. (schowanie 3. Leop ). Kramniki mające w około olmarye w sobie. Star. Dw. 12. Siedzą sobie w kącie jako olmarye. Petr. Et. 77. (por. jak miłosierdzie w murku). "AŁMOMOR, u żydów stół przed ołtarzem, gdzie psalmy i himny śpiewają. Sk. Żyw. 1, 196. ber ffalmentifcb. "ALMUZYA, yi. ż. kożuszek czyli futro popielicowe z kaptu-rem. Krom. 631. (Ein SiUidtpel} mit einer Sapnie. ALOE, nieodm. n. ALOES, u. m. ALONA, y. ż. roślina od

14 ALP - ALSZ. ALT - ALTN.

od kilku gatunków, najpospolitszy aloes przeszyty, aloe per foliata. Kluk. Dykc. Sloe. Hebr. D^HK Cs. aloe; Sor. 1. alohe; Ross. aaoB, caóypi; Kam. lezijan: Kro. netreszk morszki. n. p. Aloe, drzewko indyjskie, agallochium, raj-skie drzewo. Boter. 174. Urze.d. 317. Slloc^olj, farabie^olj. Myrrą, aloe i kassyą wszystkie szaty twoje pachną. Bibl. Gd. Ps. 45, 9. Aloes teraz pospolicie czarną heleną zo-wią. Budn. Prov. 7, 7. 2) Aloe, Alona, sok gęsty jak ży-wica, Sllocfflft. Urze.d. 317. Kluk. Dykc. 1, 24. Kto często pozywa aloe, to jest alony, soku jednego ziela zamor-skiego, które zowią temże imieniem, zachowuje, zdrowie. Sien. 191. Mi/ość między bracią podobna jest do aloesu, który raz tylko w sto lat kwitnie. Zab. 5, 123. ALOE-SOWY, a, e. przm. z aloesu, lub jego się tyczący, Slloe * n. p. Krople aloesowe. Urzed. Sien. — Kośc. a.iofitiHft; Boss. eaóypHhiH, caóypoRMft. ALPHA, ALFA ob. Alfabet, ob. A. ALPY, ż. Gen. Alp lub alpów, tylko w 1. mn. właściwie gó-ry oddzielające Włochy od Niemiec i Francyi. Dykc. G. Wyrw. G. bie 2llpen, ba§ Sllpengeburge. 2) przenośnie wszel-kie gary wysokie, Kroa. i Kam. pianina.— Alp es Sano-censes Poloniam ab Hungaria disterminant. Długosz. Kraj nasz od Krępaku i Węgierskich Alpów wszerz aż w mro-źne się rozciągnął tryony. Psalmod. 23. (por. Tatry). Szli przez wiele Alp ognistych, przez skały, wiszary. Przyb. Milt. 56. ALPEJCZYK, a. m. mieszkaniec Alp, ettt ?llpett= beroobrter, Kam. planinz. ALPEJSKI, a, ie. przm. 3llptfdj, Sllpetl»Kam. planinske. ALSACYA, ALZACYA, yi. ź. prowincya Francuzka nadreń-ska, Stolica jej Strasburg. Wyrw. Gr. 304. @lfag. ALSACKI ALZACKI, ALSACYJSKI, "OLSACKI, a, ie. przm. Ziemia Alsacyjska. Gwag. 444. Olsackie Xiążęta. Papr. Prz. A. 3. ALSACZYK, a. m. z Alsacyi rodowity, ein 6l» fajSer. — wrodz. ż. ALSACZANKA, i. 'bie glfaflerittn. ALSIK1ECZA, y. ż. [z węg. alsó keczel = pewien rodzaj spó-dnicy bialogłowskiej. 3] gatunek sukna, eitte 2lrt Iitd). Cło od welensów Gdańskich, alsikieczy.—- Vol. L. 4, 358. ALSZBANT, ALCBANT, ALDZBANT, HALCBANT, HALZ-BANT, u. m. — zdrb. ALSZBANCIK, HALSBANCIK, a. HALSBAN1CZEK, czka,, m. z Niem. bać £al3battb * część ubioru do przyozdobienia szyi służąca. Słow. halźe; Sor. 1. schiyne recźazk, schiyne wobweschk; Wind halspand, ogerlin, ogerlenizh, ovratnjak, nagerliza; Kroa. ogerlińa, goler, nagerline; Kam. nagerlina; Rag. ogargljaj; Dal. ovra-ticza, Ross. owepejibe, owepe-łeiiue, ouieHHHicb, ciua4eHT>, OÓHMT.; Eccl. „yenie, «Kp«ci. MOHH<TO. n- P- Kosztowne owe alzbanty. Rej. Zw. 58. Przez szyję wisiał jej halz-bant kamieńmi sadzony. Otw. Ow. 394. Halsbanty na szy-jach wielbłądów. Radz. Jud. 8, 21. (Klejnoty. Bibl. Gd.) W aldzbanty i łańcuchy ubierać się. Zbył. Żyw. A. 4. b. Na szyi łańcuszek z alszbancikiem. Rej. Wiz. 53. ALSZTUCH, ALSZTUK, HALSZTUK, a. m. HALSZTUCZEK zdrb. a. m. z Niem. basi ipafótućlj: chustka na szyję, szyj-niea. Ern. 1102. krawat, opaska szyi, podwiązka gardła. Yind. holsteh; Ross. rajicTynt, raJoryiCK^, KoctntKa, KO-CU HOTNA; Croa. golerecz, rubecz; Rag. ovratak, mahra-miza; Slav. marama na vrżtu, pósha. n. p. Mocno szyję

halsztukiem ściągali, aby się słuszuiejsze mi wydawali. Zab. 7, 133 Zdejm podwiązki, alsztuczki. Zab. 9, 75. Iźyck. ALSZTUKOWY, a, e. przm. §afótltdj = Ross. rajcryuiHbiH, K0CbiH0qHUH. "ALSZTYN, u. m. z Niem. ^alśfteiite: kamie-nie drogie, które kobiety na szyi noszą; to co Alszbant. n. p. Ankry, szarpy, alsztyny. Haur. Sk. 519. ALT, u. m. z Włosk. w muzyce: głos górny, wysoki, góro-głos, ber 2l!t, bie 'Mfłimnte. Głosy dzielą się na basy, te-nory, alty i dyszkanty. Ostror. Myśl. 44. (por. Altnista). ALTANA, y. ż. ALTANKA, i. ż. zdrb. 1., dacii poziomy na budynku, lub też izdebka wydana na dachu, ber Slltrttt, ber Stiller. 2., w ogrodach ustęp, miejsce ogrodzone do posiedzenia, chłodnik, ba3 Cuftbaus, ©artettljaus, eitte Saube. Altany w ogrodach murowane, stolarskie, szpalerowe, Kluk. Rośl. 1, 75. Skryła się do altany w ogrodzie. Tea. 52, b. 44. Altana z liścia przed domem Tea. 30, 3. — Boh. altan, altanek, pawlać, pawlaćka; Rag. prozoriscte; Dal. setnicza, szumchenicza; Cro. chardak; Tur. cjardaak; Bosn. strasgjak, migną, raignal, Ross. TepeMX, TepeMOirb. ALTARYA, yi. ż. fundusz na ołtarz, prebenda kościelna, zapis na utrzymanie ołtarza, Die ?Iltarbelej;nuttg, Slltarftiftung. Xiadz ten o altaryą swa kłótniarz ustawny. Weg.Org. 18. ALTARZYSTA, OŁTARZYSTA, y. m. kapłan lub sługa kościelny przy pewnym ołtarzu, Per Jlltarift. Posyła ple-ban po Altarzystę. Weg. Org, 5. Boh. oltafjk. ALTECA, y. ź. z Włosk. ton wspaniały, przepych; wynio-słość, pańskość, bie §ol>eit, §errlid)feit. Przypatrywał się wszystkiej dwornej altecy i armatom. Tward. Wł. 55. ALTEMRAS, u. m. materya jedwabna grubo tkana ze zło-tem. Wfod. (wTureckim altyn znaczy złoto, a bas mate-rya) odpowiada Francuzkiemu brocard. Cztr. Rękp. Paszk. Dz. 139. (por. Musułbas) eitt feibner ftarf mit ©olb burdj< roebter ©toff. Złotogłowy, altembasy. Stryjk. 752. Yol. L. 4, 81. W altembasie osnowa jedwabna, wątek złoty; a w złotogłowie, wątek jedwabny, osnowa złota. ALTEMBA-SOWrY, a, e. przm. son ©plbftpff. W niedostatku i płó-cienne ryzy za altembasowe stoją. Pin i. Kam. 110. ALTERACYA, yi. ż. zmartwienie, zgryzota , smutek, ber ©ram, baś ^armett. n. p. Jedynie alteracya śmierć mu przy-spieszyła. ALTERKACYA, yi. ź. spór, sprzeczka, ©treit, ©treitigfeit. Za Ludwika o poradlnym długa alterkacya była. Biel. 207. ALTERNATA, y. ż. kolej przemienienia się, przemiana, od-miana, naprzemian, ber 2Bcd;fel, bte Slbmecfyfeluttg, Stnberung. W klasztorach ma być alternata, żeby raz Polacy, a dru-gą razą Niemcy, opaty byli obrani. Herb. St. 153. Czas zwykłe zdziałał alternaty, w świątyni nauk dziś stoją war-sztaty. Kras. Lis. i, 31. Sinieje się Popiel w duchu z kola straty; Wymyśla różne igrzysk alternaty. Kras. Mysz. 59. ALTEROWAC SIĘ, Zaim. niedk. ZALTEROWAĆ SIĘ, dok. frasować się, martwić się, gryźć się, turbować się, tra-pić się, ftdjbdrmetl, grdmett. n. p. O tych potwarzach wie-dząc, najmniej się nie alterował. Sk. Żyw. 2, 433. Z ser-cem trwożliwem i zalterowanem szła do kościoła. Past. F. 176. ALTNISTA, ALTYSTA, y. m. śpiewak do altu, altem śpie-wający, gómotony, wysokotony. ber SUtffł.

A Ł U - A M A T. AMAZ-AMBI. 15

AŁUN, HAŁUN, u, M. gatunek soli ziemnej. Kluk. Kop. 1, 93. ber 2llaun. Łac. alumen; Gr. alfiy; Boh. alaun, ka- menec, ledek. AŁUN1STY, a, e. przm. obfity W Ą/UN, pe- łen ałunu, alaunbaltig, ala«ttret(^. AŁUNOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. ałunem zaprawiać, mit ?ll«Ult OTfejjett, antna^ett. n. p. ałunowanie wódki jest szkodliwe. AŁUNOWY, a, e. przm. t. j, z ałunu, czyli ałunu się tyczący, n. p. ałuno- we góry, kamienie. Ład. H. N. 2. Boh. kamencowy. ALWAR, a. m. Grammatyka łacińska Jezuity Emanuela AL- wara, z której uczono w szkołach. Mon. 73, 127. bte la- tetatfdje ©rammatif beS 2llroar, fo otel roie ber Sonat. Z przy- cinkiem: Sama tylko z alwara nabyta Łacina, Nie uczyni dobrego dla ojczyzny syna. Zab. 10, 237. Żadnym mi spo- sobem alwar do głowy nie chciał wleźć. Kras.Pods. 2,143. On sie z alwara uczył, to znaczy co: tęgi z niego Łacinnik. ALŻBIETA, ob. Elżbieta. . AMADEJ, herb. Orzeł biały bez ogona w złotej koronie, w dziobie pierścień; pochodzi z Węgier. Kurop. 3, 4. SBappen. AM AL GAMA nieodm. n. z Arabsk. mieszanina, zjednoczenie, połączenie ciał wjednę massę, ba3 Slmalgama, bie 3Senm< fcfyung, etne innigft oermtft^te SKaffe. n. p. amalgama którem się naciera poduszka przy machinie elektrycznej. AMAL- GAMACYA, yi. Ż. czynność, działanie mieszania, baiS UMAU gantiren, baś fnnigfte Sereinfgen. t. j. kruszcu jakiego z żywem srebrem takie pomieszanie, że się w płynnym stanie utrzymuje. Kluk. Kop. 2, 308. 1, 344. 2. przen. wszelkie połączenie, zjednoczenie, pomieszanie, jebe 33er= ntengung, Sjeretnfgtmg. AMALGAMOWAG, ał, uje. cz. niedk. mieszać, jednoczyć, atnalgamiren, uermifiben. AMALIOWAĆ, ał, uje, cz. niedk. z Franc. t. c. szmelcować, emałtttren. Tr. AMANT, a. m. AMANC1K, a. m. zdrb. kochający, lubiący osobę jakową, kochanek, luby, ber 8ieWwber, ber ©alan. Yind. lublenik, lubesnik, lubi; Croa. dragi; Ross. aioóoB- HHKI. Sama amantów dziś odmiana bawi, Wcale stateczna wyszła miłość z mody. Zab. 14, 382. Poznałem to zaraz; czegóż amant nie obaczy? Hul. Ow. 115. Grzeczny aman- cik. Tea. 28, 37. AMANTKA, i. z. kochająca osobę ja- kową, kochanka, luba, bie ©eltebte. Vtnd. lubiza, luba, lubleniza, lublenka; Ross. ITOOOBHHNA. N. p. Officerom nigdy nie zbywa na amantkach. Tea. 15, 107. (por. A- mator, Amatorka). AMARANT, u. M. (zGrec. dftaęaproi nie więdnący kwiatek), szarłat. Kluk. Dyk. ber Slmarant, baS taufenbfdion. Ross. 6ap- xaniHK'B; Kroa. sznelyek. AMARANTOWY, a, e. przm. n. p. kolor, który jest podobny do purpurowego. Slmaranten "AMARYKOWAĆ na co, ował, uje. niedk. (z łac. amarus) gorzko narzekać, utyskować, uskarżać się, żalić się, bia- dać, roejjflagen, bittere ^lagen fu^ren. Olimpias amarykowała na Alexandra, że się szczycił synem Jowisza. Budn. Ap. 138. Na zepsucie kościelne sami dawno papieżnicy ama- rykują. Teof. Zw. E. 4. AMATOR, a. m. lubiący rzecz lub przedmiot jakowy, ein 8iebbaber son etroaź. Ross. pamrreib, IIOÓHTEJB, OXOTHHKX. n. p. amator polowania, muzyki. AMATORKA, i. i. lu-

biąca co, finc Eiebbaberinn son irflenb etroaS. Hoss. ,IIO6H-TEJIBHHOA, oxoTHtma, paiHTCibHHua. AMAZONKA, i. Ż. eine Słntajone. Amazonki za dawnych cza-sów w Azyi niewiasty waleczne, same swojćm państwem rządzące, mężczyzn w swoim kraju nie cierpiące. Petr. Pol. 157. Z łukiem w rękach, z berdyszami i tarczą Ama-żonki. Bardz. Tr. 250. Miałyby być zwane Mammazonki, a nie Amazonki, od piersi wytraconej, bo mamma pierś po Grecku. Biel. H. 297. §. ubiór kobiecy, składający się z kurtki męzkićj i spódnicy zapinanej, eine Slmajone, ein Slntajonenfletb. Lokaj zlał jćj całą amazonkę. Ten. 43. r. 79. Wyb. Kul. AMBAJE, jów. /. mn. z łac. ambages, • mary, urojenia, przy-widzenia, bałamuctwo. ©rillen, ©djrodrmereęen, Sdjimdteu. Śmieszne sobie w głowie uprządłeś ambaje. Żabi. Zbb. 100. AMBARAS, u. M. z Franc. zawikłanie, tarapaty, obertasy, zamota, Serlegen^eft, Hngelegen^eit. Yind. sapletenost, samo-tauka. n. p. Ałnbaras komu sprawić; być w ambarasie. Uwolniła go z ambarasu. Nieme. Kr. 1, 141. AMBARA-SOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. zaambarasować, dok. amba-rasu nabawić, zamotać, pomieszać, zatrudnić, jemanben oerlegen ma^en, in Serlegen^ełt fejen. Ambarasowany, zaam-barasowany, zatrudniony, interesami zajęty, oerlegen, be= fĄÓftigt. AMBASSADOR, a. m. poseł wielki, ein Smbaffabeur, @efanb« ter »otn erften SRange. Kam. baxador, bashador. AMBAS-SADOROWA, y. Ż. żona ambassadora, be3 ©efanbten ®e« majtali. AMBASSADA, AMBASSADORSTWO, urząd, go-dność ambassadora, bie fflitrbe bee ©efanbten. (ob. Posel-stwo wielkie). AMBASSADORSK1, a, ie, przm. należący do ambassadora, betn ©efanbten gebórig ober ibn betreffenb. (ob. Poselski). AMBICYA, yi. ż.-t. j, uczucie swoich zaszczytów, bądź rze-czywistych, bądź przywidzianych, żądza czci, czcilubość, sławolubość, sławolubstwo, górnochciwość, tebition, ®bt* geflibi, (Sbrgeig, 6£rfiid/t, Gljrbegterbe, (por. Buta, duma, pycha, hardość); Yind. zhastishertnost, zhastishclnost. Ross. lecmiiofiie, JioóoMecTie, caaBOJioóie, caaBO^roócTBO; Kośc. Jto6oHaqa.iie, B.iacTOJioóie, caHG.iioóie.— Czci pragnienie, Sk. Dz. 901. Żądza, pragnienie coraz większego wywyż-szenia Kras. Zb. 1, 76. Skarbów dostatkiem w ambicyą, abo w pożądliwość zbytnie chciwą na opanowanie Litwy sie podniósł. Stryjk. 619. Gdy się hardem skrzydłem aż pod niebo wzbiła, że sieść nie chce, paść musi głupia ambieya. Pot. Arg. 31. W młodzieńcu ambicyą więcej sprawisz niż surowością. — Szlachetna ambieya każdemu potrzebna. — AMR1CYANT, a. m. człowiek ambitny, wy-wyższenia pragnący, łapicześć. Petr. etn <Sbrf>egieriger, ®t)r« fiidjtiger. Tronu się przez wojny ambicyanci dobijają. Ustrz. Troj. 53. Ross. CARO.ŁIOÓEIIT, wecro/iioóem.; Kośc. nepB-CTBOAIOÓEUI, NEPBEHCIBOJIO6EM>. AMBIT, u. M. 1„ to właśnie co ambieya, ©Ijrbegierbe, n. p. Mój ambit był, być godnym tronu. Min. R. 1, 17. Daleki jestem od ambitu tego. Zab. 5. 384. §. przestarzałe, w znaczeniu właści-wćm z Łacińskiego ambire, obwód, zabudowanie ze słu-pów, obchód, krużganek na około domu, ber SSulfngang um ffo ©ebitlbe fcerum. Ambit, krużganek do koła, peri-

16 AMBO-AME. AMER-AMO.

dromos. Chmiel. 1, 78. Zbudował cztery ambity, kuprze- chadzce między słupy. Leop. 3. Reg. 7,2. (Kośc. Kpyro- ciujnie, peristylium). §. przesta, objęcie, rozciągłość, roz- ległość, obwód, objąt, ber Utttfflttg, bie ©tretfc, bte 3lit(Sbclf< ttwtg. Sklep wysoki dosyć był w ambicie przestronny. Pot. Arg. 282. Cały miasta ambit okolił parkany. Tward. W. D. 2, 254. AMBITNOŚĆ ob. Ambicya. "AMBITNY, a, e, przm. po większej części, na złą stronę; za sła- wą się ubiegający, czci chciwie pragnący, sławolubny, etyrgeifctg, ebrfuitig, elirbegierig. Yind. zhastishclen, zhastis- herten; Slav. ponosił; Ross. jno6o<iecTHBuB, lecroJioÓH- BHH, <IECTOJUO6NBIB, CJABOJTOÓHBIH; Kośc. JTOÓOWECTHBIH, c^aBOHeHcrOBHUH. n. p. O narodzie ambitny, czegóż ty chcesz przecie? Tego? żeby wieść wszędzie gadała po świecie Przyb. Luz. 140. Ambitnym być, ambicya się unosić; Eccl. jiio6o»iecTBOBaTitcH, jnoóotecTByio. AMBONA, y. ż. AMBONKA, i. ż. zdrb. 'AMBON, u. m. (z Greek. appw, pagórek, miejsce wywyższone, później katedra) miejsce w kościele wywyższone, z którego mowy czyli kazania miewają, kazalnica, bie Sflttjel, ber ^rebigtftubl; Eccl. aMBOitt; Ross. nponoB«4aJHiuc; Kroa. prodekalniza; Sor. 2. pratkarna; Slav. pridikaonica; Kam. prishneza, besednishe, lisher; Yind. predikalniza, lisher, predishniza, kanzel, kanzl, kanzlia; Słow. Kazatelnica, kazatedelnica. n. p. Każe nasz Xiadz z ambony ładnie, Ale cóż? kiedy nie żyje przykładnie! Pot. Pocz. 372. Zegl. Ad. 282. Obracał sie trzykroć koło ambonu. Sak. Persp. 3. 2. żartem, gatunek pojazdu, int ©djerj, ein SSagen (por. korab). A to nie na- sza ambonka; to jakiś osobliwy rydwan. Tea. 19, 7. AMBRA, y. ż. z Arab. lekka przyjemnie pachnąca ziemna żywica. KI. Kop. 1, 216. Sten. 562. baS Slmbrct, ber 2tni' ber. §. ambra druga, sok zsiadły, klejowi, albo żywicy podobny. Cn. liquidambar Linn., ein btlfer tyarjiger ©aft. AMBROŻY, ego. m. im. właśc. sławny doktor kościelny, 3Im= brojtuS. z chłopska: Jamroz.— Pieśń Ambrożego: Te De- urn, ber 9lnt&iofiantfd)C gobgefang. AMBROZYA, yi. ż. z Greek, d/ipęotria nieśmiertelność, t. j. pokarm nieśmiertelnych, pokarm bogów. Kras. Zb. 8tm» brofta, ©óttertpetfe: nieśmiertelnik, że nadawa nieśmiertel- ności. Otw. Ow. 587. (por. Bezśmiertelnik). AMBROŻY- OWY, a, e. przm. z ambrozyi, czyli zapachu nader przy- jemnego, atttbtoftfcf). n. p. Ambrozyową z siebie noc wy- ziały chmury. Przyb. Mil. 164. AMELKA, AMELIKA, i. ż. puszka, torba, kaleta, eine Mdjfe, ettt 53eutel, eine Jafcfye. Po listy siąga do amelki. Pot. Arg. 722. AMEN. nieprzyp. z Hebr. We wszystkich właśnie języ- kach używane. — Słowo żydowskie osobliwe, albowiem zarnyka w sobie i wiarę i nadzieję. Herb. N. F. o. _ b. W kościele powszechnym zamyka modlitwy. Ojcowie SS. roz- maicie go wykładają, jedni: niech się stanie; drudzy: prawdziwie; niektórzy: wiernie. Karnk. Ktch. 449. Groch. W. 20. 2., przeno. chcąc wyrazić pewność, n. p. mogę cię upewnić, że jak amen w pacierzu, (lub w kościele) tak to prawda. Tea. 31, 59. To tak pewna, jak amen w pacierzu, ib. 25, 73, 3., koniec, zakończenie rzeczy jakowej, batf filtbe, bte Seenbigung. Nie już amen. Cn. Ad. 8, (jeszcze nie po wszystkiem, jeszcze klamka nie zapadła,

jeszcześmy nie za górą). Teraz juz amen»już koniec, już się stało. §. powiedz amen«zezwól już, niech tak będzie; zrób koniec. Oss. Wyr. gieb betne (Sinroilltgiing. AMERNIA ob. Hamernia. AMERYKA, i. ż. czwarta część świata, od Ameryka Wespu-cyusza nazwana; nowy świat; Indya zachodnia, Sluterifa. AMERYKAŃSKI, a, ie., "AMERYCKI, a, ie. przm. Kmit. Spit. C. 3. b. z Ameryki, Ameryki się tyczący, mifS Slmerifrt, 9lllteri« fnmfd). n. p. wojna Amerykańska; czerwiec Amerykański. A-MERYKAŃCZYK, AMERYKANIN, a. ni. rodem z Ameryki, ein - Slmerifaner. Sław. Atnerikan; Kam. Amerikanar; Ross. AMC-PNNAHENT>, w rodź. ż. AMERYKANKA, i. etne Jlmerifanerinn. AMETYST, u. ż. z Greek, klejnot wieloboezny, czasem kostko-wy, przeźroczysty, różnego, fioletowego koloru. KI. Kop. 2, 38. ber Slmet^ft. AMETYSTOWY, a, e, przm. t. j. z Ametystu, n. p. ametystowa tabakierka. AMF1BIUM, Gwag. 608. Ziemnowód, wodnoziemne zwierzę, eiit Slmpjńbimi, eitt beiblebigetf Jtyier, ein Canbroaffertfyier. AMFITEATR, u. m. miejsce widowisk, n. p. amfiteatr szczwal-ny, ba3 ?lmpbitl;eater, ein ©ebanbe ntit retyeitroeifen 6iften fur bas ^nblicunt. Kam. skasalishe. AMIANT, u. m. (z Greek, dfiiartog •• czysty) kamień z nitek niby złożony, które na płótno wyrobić można, nieskazi-telne od ognia i owszem się przeczyszczające; len górny albo ziemny. KI. Kop. 2, 66. ber SImiflnt, ber SergfladjS, Steinfladja. Dla swej własności amiant nazwano asbestem (Greek, aa^seto? •• niepodległy spaleniu), lecz nowi Fizycy rozróżniają słusznie asbest od amiantu. ob. asbest. Ross. aniiami, Ky4ejm ropitaa. AMIDON, u. m. z Franc. T. cześć klejowata w roślinach, ber SleberftojT. Każda roślina a w* szczególności mówiąc każde ziarno zboża, każdy owoc ma w sobie cukier, gumę, i amidon czyli część klejowatą. Os. Fiz. 1, 265. Amidon wciąga w siebie wodoczyn, z nim łącząc się powiększa się, kiełek wypuszcza, tamie. AMINEK, nka. m. Łac. ammium, kminek. Włod. kmin biały. Dudz. 33. roei$er Sutntnel. Polski kminek, podaminek. Syr. 445. 3Immet). AMIRAŁ ob. Admirał. AMNEŚTYA, yi. ż. (z Grec. dfifrjirria > niepamietanie) zapo-mnienie, puszczenie w niepamięć jakowej urazy, przebacze-nie. Kras. Zb. Yol. L. 2, 1659. bie Slntneftie, bie ^ergef-fenfyeit be§ erlittenen imb angetfyanen Unredjt?. Kośc. aMHHcria; Ross. HenaMHT03J06ie. AMOMEK, inku, m. rodzaj roślinny, należący do korzeni ku-chennych; gatunki jego są: irnbier, kordamoma, rajskie ziarno. KI. Dykc. 1, 29. bie 3lmome. Łac. amomum. AMO-NEK, nku. m. Sison amonum Linn. baś Sltttómletn. AMONIAK, u. m. Łac. ammoniacum, chrościna Afrykańska, za-paliczce podobna, w gorąca płynąca żywicą zdatną do lekarstw. Syr. 216. baź 3Inttmiaf; AMONIAKOWY, AMO-NIACKI, a, ie. przm. z Amoniaku lub się go tyczący, n. p. amoniakowe drzewko. Syr. 216. amoniacka sól; 9lmoniaf, SltnontrtM = ©alj. AMOR, a. m. AMOREK, rka. zdrb. z Łac. bożek miłości, Kupido, miłostek; ber Jfntor, ber Cie&elgott. Cz. Milek; Carn. Lubizhk, Serzhek; n. p. O jakbym ci rad Amorku dzię-

AMP - ANA. ANAR-AND. 17

kowal, Gdybyś kochankę do mnie nakierował. Zab. 9, 97. Urb. Amory w li. mn. znaczy to co kochanie, miłost-ki, n. p. Łatwo każdy twoje amory poznaje, bte £iebfd)(tf< ten, tai SSerliebtfeęn. AMORACKI, a, ie. przm. tyczący się miłości, miłośny, ben 2lmor, bte 8tebe betreffenb, £iebeś«. Panny listów amorackich niechaj się kają. Bals. Kaz. 1, 54. AMPLIFIKATOR, a. m. powiększvciel, przesadziciel, ber U» bertreiber. w rodz. z. AMPLIFIK ATORKA, i. n. p. Oratorki obfite, wyborne amplifikatorki, w obrocie języka nieprze-gadane. Mon. 72, 422. AMPLOJOWAĆ, ob. Urząd. AMPUŁKA, i. z. z Łac. simpulum. 1., znaczenie dzbana, czyli bani olejowej. Mącz. teraz nieużywane, ein tog, Ćbifrug. 2. przy mszy nalewaczka, czyli naczynie nie wielkie z wo-dą i z winem, nalewaczka do kielicha. Cn. — S. Remi-giuszowi gołębica do chrzcielnicy ampułkę z krzyzmem przyniosła. Sk. Żyw. 2, 226. ba« i). Ófjlpfdflem tn 3tyeimś. Order S. ampułki. Wyrw. G. 333. Boh. bambule, bam-bulka; Hung. ompolna; Rag. gostariza, Dal. vichya. AMRA, ob. żydowska smoła. AMULET, u. m. lekarstwo, czyliśrzodek sympatetyczny, przeciw-ko chorobom, czarom i noszenie onegoż na szyi, lub piersiach. KI. Rośl. 2, 276. (por. Talisman) ein Storolet, Slnfmngfel. Eccl. jiaAOHKa, xpamuHme, xpanH.ibnan, Hay3bi, BH3aia. AMUNICYA, yi. ż. wszelkie potrzeby wojenne, należące do usłużenia artyleryi. Jak. Art. 3, 290. Papr. Weg. 1, 239. A N. "ANA. (z Greek, av a) wyraz przez lekarzów i aptekarzów uży-wany, znaczący: tyleż. Cn. jn, j. 33. ju brei Unjen. Boh. an, ana, ano^Mt, quae, quod. ANABAPTYSTA, ob. Nowochrzczeniec. ANACHORETA, ob. Pustelnik. ANAFORA, y. ż. z Greek, figura krasomowska, powtarzanie słowa jakowego dla tem większej dobitności; bte Slnaptyer. Slov. predopacilka. ANALIZOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. (źrzódłosłów jest Grecki dva.).van;•• rozwiezywanie, rozkładanie, rozbiór) rozbierać, rozkładać na części, wyszczególniać, jerlegen; in 33eftcmb> ttyeile aujlofcn. n. p. wode łatwiej analizować, niżeli ja robić czyli składać. Os. Fiz. 1, 303. ANALITYCZNY, a, e. przm. t. j. rozbiorowy, n. p. sposób analityczny po-stępuje od szczególnych do powszechnych rzeczy, aita= Itjtifcft, jergltebentb. Do porządnego poznawania rzeczy, dwa są sposoby, zbiorowy i rozbiorowy, (methodus synthetica & analitica). Kopcz. Gr. 2, 2. ANALOGIA, ii. ż. z Greek. dvaXoyioi* równość, stosunek, podobność , podobieństwo, stosowność, bie 3Inalogie, 3le^n« lidjfeit. Eccl. B03.i0Bie. CXOACTBO. n. p. Analogia czyli owa przydatność, jaka między pokarmem matki i konstytucyą ciała dziecinnego zachodzi. Mon. 69, 1015. Przez podo-bność, czyli analogia przekonać sie. Kopcz. Gr. 3, 22. ANALOGICZNY, a, e. przm. ANALOGICZNIE, przsl po-dobny, odpowiadający, zgodny, stosowny, auctlogifd), tyn< lid). Eccl. B03;10BHHH, B03.I0BHH. ANANAS, u. m. bromelia Linn. owoc wyborny, u nas tylko w oranżeryach; sok jego obfity, winny, przednie pa-

chnący. KI. Dyk. 1, 82. bie 2ln«na8, ber JfónfgSapfel. Ross. aHaHaci. ANANASOWY, a, e. z ananasu, lub do niego podobny, »on SlnanaS, 3lnana8». n. p. Lody ananasowe. Tea. 39, 8. Zapach ananasowy t. j. podobny do rzeczy-wistego zapachu z ananasów. ANARCHIA, ii. ż. Kras. Zb. z Greek, bezrząd, bezrządztwo, nierząd, nieład, nieswór, bie 2lnard)te, ŚRegterungźloftgfett. ANARCHICZNY, a, c, bezrządny, bez ładu, niesworny, mtarcfitfdi, regierungślośl. ANATEMA, z Greek. ob. Klątwa Kościelna. ANATEMATYZO-WAĆ, ał, uje, cz. niedk. klątwę rzucać, wyklinać, in ben Sirdjcnbfltiit t(iun. Kacerze sadził i anatematyzowł papież Sk. Kaz. 64. ANATOMIA, ii. ż. z Grec. (avaropri< rozsiekanie, rozbiór) kunsztowne rozbieranie ciał zwierzęcych, osobliwie ludz-kich. Kirch. Anat. 1. rozczłonkowanie, bte Slnatomie, 3c*e glteberungźfunfł. Ross. Tpynopa3LHTie. Anatomia, rozsiek ciała ludzkiego. Kopcz. Ukt. 132. ANATOMICZNY, a, e, do anatomii należący, rozsieczny. Ross. Tpynopa3ŁHTeiB-Hufi. ANATOMICZNIE, przsl. n. p. uważając głos anato-micznie. Kopcz. Gr. 3, 11. ANATOMIK, a. m. rozsiekacz, rozbieracz sztuczny ciał zwierzęcych, ber 2lnat0ttttfer, glieberer. Ross. Tpynopa3LHTeiB. n. p. Narzędzia głosu ana-tomicy przeglądając.... Kopcz. Gr. 3, 10. ANATOMIZOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. ciało czyli trupa zwierzęcego na części rozbierać, rozczłonkować, mtatomiren, jergltebern. ANATY, ANNATY, ów. I. mn. z łac. opłaty od benefieyów duchownych do Rzymu. Skrz. Pr. P. 2, 20. Vol. L. 1, 585. i 2, 1602. Teof. Zw. D. 2. bie Slnnaten, bie Bablung nad) 9?om oon ber erlmltenen ^friinbe. AŃCIA. ob. Anna. ANCUTA, y. ż. herb. Wyrychtowana do góry strzała; po prawćj stronie gwiazda, po lewćj xiężyc nie pełny; z In-flant. Nies. 1. Kurop. 3, 4. etn SBappen. 2., imię familii, ein gamtlienname. ANDEGAWSKI, a, ie = d'Anjou, uoit Slnjou in Srmtfreid;. n. p. Lud-wik Andegawski. Oss. Wyrw.Wina Andegawskie Wyrw. G. 319. ANDRONY, ów. I. mn. baśnie, bajki, plotki, powieści bez szyku, bez ładu, bajanie, ©efd)TOd|s, 2Mfird)ett, butmneS 3ettg. n. p. Miał wszystko za fałsz, wszystko za androny. Min. Ryt. 2, 134. Co mi prawisz za androny? Zabł. Amf. 65. Do czegóż to ty pleciesz te androny? Zab. 13, 128. Wstydziłabym się nietylko wierzyć, ale słuchać nawet takich andronów/ Tea. 26, 42. ANDROT, u. m. gatunek ciasta opłatkowego, które w for-mach żelaznych, umylśnie do tego zrobionych, pieką. Wiel. Kuch. 396. ein Sudjen, bunn roie eine Obiatę, ettt 2Bajfelfud)en. Słow. pogaćik; Weg. pogatsa; Bosn. krustu-licch, skanatięa; Croa. nudlin. ANDROTNIK, a, m. pie-karz androtów, Cn. Th. 389. i forma do pieczenia ich. ber Sffiaffelbdcfer, unb bas SSBaffeleifen. 'ANDRYKUŁY, ów, l. mn. t. c. baśnie, androny, ©efcbitmfc, SKĆtyrdieu. By apostoli znowu zmartwychwstali, rzekliby, iże andrykuły bają. Wad. Dan. 263. ANDRZEJ, eja. imię męzkie, zwyczajniej Jędrzej. Dudz. 17. Andrzeja Zamojskiego układ prawa. ANDŹAR, ANDZ1AR, HANDZIAR, CHANDZIAR, u. m. nóż

Slwnik Lindego iuyd. 2. Tom I. 14

18 A N E - A N G. A N G L - ANIEL.

Turecki, liufnt, [minął, cm Jiirftfd/eś ffleffer, ciuc Slrt ®old/. Tur. khansjar; Maurit. chensgher; Croa. liangyar, kratki mech; Weg. handsar, lianxar; Dalm. hanshar, hanschar, hangyarieź; Rag. i Bosn. hangjar, hangjarich; Karu. han-shar. - u. p. Sułtanna nosi zawsze za pasem handziar albo puginał. Kłok. Tur. 91. Dobywa chandżaru. t. 90. Husarz z andżarem za pasem, lichw. 51. Junak, Turski aiiilzar za pasem. Pot. Jow. 50. W brzuchu śmiertelne poczuwszy anilżary, Oczy mruży. Pot. Arg. 297., (por. Gandziar). ANEJZ. ob. Anglez. ANETKA. ob. Anna. ANGARYA. yi. ż. angary, słowo Perskie servitus (pańszczy-zna) znaczące, potyin wzięto za obowiązek przewożenia broni, sukien, i sprzętów panującego. Czac. Pr. 1, 03. Posługi czyli służby, angariae, perangariae. Nar. hist. 2, 258. Powinności wożenia listów przez bojarów. Czac. Pr. 1, 64. ®icnftfut;vcn, ®icitftreifeii, ,(pofful)reit. Ludwik jął ciężkie pobory na poddanych stanowić, i angaryc nie-małe na nich wnosić. Biel. 554. Dobra duchowne od wszelkich ciężarów, podatków i angaryi wolne. Star. Ref. 119.-§. Wszelkiego rodzaju ucisk od panującego. Czac. Rek. jebc Scbni(fmt(j burd; beit Obcrfjernt. Każdy ucisk chłopa, nazywa sie w jeżyku prawniczym angaryzacya. Czac. Pr. 1, 64. ANGIELA, i. ż. zdrb. ANIELKA, ANGIELECZKA, ANIELU-SIA, i. imię kobiece, ettt SBeiberitante Slttgclifrt. Angiela, służąca jego. Tea. 22. b. 2. Angieleczka wiele ma nauki. Tea.* 28, 21. Pamiętasz go Anielusiu t. 28. 19. ANGIELCZYK, ANGLIK, a. m. ANGLICZEK, ANGLICZY-CZEK, czka, zdrb. rodem z Anglii, eitt Gngellmtbcr. Boh. Englićan; Kam. Englendar; Kroa. Anglianecz, Englez, Engel, Inglis; Sław. Inglez; Ross. AHraiwaHiurB. n. p. An-glik wielkomyślny. Zab. 5, 319. Widziałem Angliczyczka który — Sien. 545. §. służący zwłaszcza do koni, z An-gielska ubrany. 2) Koń Angielski, t, j. z Anglii, albo z ogonem przyciętym czyli anglizowanym. Gtit 6m]lt|'d)Cś ^ferb, ettt 6ttgeKfittbev. Angielczyki moje, to cudne koniki. Tea. 7. c. 28. ANGIELKA, i. ż. kobieta rodem z Anglii, bte @ttgelldnbermn. Ross. ArMiamta. Podobała mu się grzeczność Francuzek, białość Angielek. Mon. 75. 218. ANGIELSKI, a, ie. 'ANGLIJSKI, z Anglii, do Anglii na-leżący, engellmtbtfd), engltfd). Boh, englicky, anglicky; Slav. angjeoski; Ross. mir.uiuKiii, aHramcKifl. n. p. Cyna Angielska, węgle kamienne Angielskie, sól Angielska, sukno Angielskie. Wyrw. G. 416. Piwo Angielskie. Syr. 947. Fraczek Angielski, Tea. 24, 94. Wezeł Angielski. Jak. Art, 2. 44. Król. Anglijski. Stryjk. Tur. F. 3. ANGIELSZCZYZNA, y. ż. imie zbiorowe < wszystko cokolwiek jest Angielskie-go, jako to język, mody, materye, roboty, brtśi (śttgltfdie, al§ Śpradje, SWobett, Slrbetten, 3cnge. ANGINA ob. Zapalenie gardła. Krup. 5, 427. ANGIOŁ ob. Anioł. 'ANGISTERKA, i. ż. Flaszeczka, małe naczynie, eitt glafdjdjett. Wzięła angisterke wody i wybrała sie w drogę. Tward. Pas. 48. ANGLEZ, 'ANEJZ, a. m. taniec Angielski, eine SIngloife,

ein 6ligli[d>er JattJ. Tak wartki, iż na końcu śpilki anejza wy-wijać potrafi. Tea. 28. b. g. Lepiej Angleza tańczy niż menweta. ANGLIA, ii. ż. ziemia Angielska, (Sitgellattb. Sław. Anglia, Ingleska, Ross. Aiir.tia; WeLg. Anglia; Kroa. Anglianszka zemlya, Engelszka zeinlya; Wind. Anglianska, Angelska desliela; Bośii. Ingliilterra. n. p. Anglia od Anglów; ze Szkocya zowie się Wielką Brytannią. Wyrw. G. 595. Pochod. Anglik, Angielczyk, Angielka, Angielski, Anali-zować, Anglomania, Angielszczyzna. "ANGLICZKl, ów. I. zm. zdrb. Kotwiczki, kotewki żela-zne. Ci i. Th. 510. (z Niemiec. Jlngclit,) Snflmtgeln. ANGLICZYK, ANGLIK ob. Angielczyk. ANGLIZOWAĆ, C2. niedk. na tryb Angielski przerabiać, aitglifircit, eitglanberit. Najpo-wszechniej zaś używane, mówiąc o ucinaniu ogona koniom , Anglizowanie koni, konie anglizowane. KI. Zw. 1, 17(i. Tea. I, b. 69. żartem. Wąsik anglizowany. Tea. 13. C. (przycięty). ANGLOMANIA, ii. ż. zbyteczne, przesadne, szalone naśla-downictwo angielszczyzny, bie ?(ttglomame, gmjlmtbcrfnd/t. ANGOLA, i. ż. Królestwo Afryki, Dykcy. G. b«S 3teid? 3lu= gola. ANG0LAN1E mieszkańee tego kraju. ANGOLAŃSKI, ANGOLSKI, a, ie, z Angoli pochodzący, oott Slltgola. n. p. Król Angolański mieszka na górze skalistej. Dyk. G Kozioł Angolski podobny do pospolitego, ma włos bar-dzo piękny. Zool. 564. bie Jlngolajtege. 'ANGUŁ, u. m. z łac. w matematyce kąt, węgieł. Sols. G. i. ber SSinfel. Tryanguł ob. Trójkąt. ANI, Spójn. 1) nawet nic, wcale nie, attd) itidit cirtmal, felbft nid)t eiittital, fogar niefyt cittmal. Cz. ani; Słow. ani; Sor. 1. ani, aniż; Wind. ni, ne; Kroa. ni, niti; Bosn. ni, ne, nit, nitje; Ross. HHJKG; Łac. ne, ncc, neque. Niemając ani chleba, udali się na modlitwę. Sk. Zyw. 2, 552. b. On ani myśli o tym. Groch. W. 151. Litwy czter-naście tysięcy poległo, z naszych żaden ani był ra-nion. Papr. Ryc. O tym ani wątpić. Kopcz. Ukł. 18. Praw-dać, że złota przodkowie nie mieli; A małobym nie rzekł, że go ani chcieli. Star. Vot. B. 5. b.— Cum. Gen. Precz ztąd! ani przystępu! precz gminie światowy. Zab. II, 415. 2) ani - ani = ni - ni = nie-nie, locber-ttod;. Sław. i Wind. ni -ni; Sor. 2. daniż - daniż. n. p. Ani poganin, ani chrześcianin. Biel. 154. Pokarmy mierne, ani bardzo podłe, ani bardzo drogie; śrzodkiem szedł, ani na te, ani na owę stronę skłaniając się. Sk. Źyiu. 2, 150. Ani tu, ani tam = nigdzie. - Ani ztąd, ani z owad » z nikąd« z żadnej strony. §. Ani - ani, nie = ni - ni, weber - nod) aud). Żył jeszcze, ale ani sie ruszyć, ani mówić nie mógł. Perz. Cyr. 1. 85. ANIELKA ob. Angiela. ANIELSKI. 'ANGIELSKI, a, ie, 'Anielny, a, e. Cliodk. Kost. 66. = od aniołów, aniołów się tyczący, lub od nich pocho-dzący. eitglifd), non Gśitgeln. Ross. aure.iOBt, anrc.ii.CHin; Rość. arre.TCKiii; Wind. angelski; Kam. angelske; Kroa. angelszki; Weg. angyali; Rag. angjelski, angijeoski; Dal. angyeoszki; Cz. anglicky, englicky, angelsky, andelsky; Słow. andelski. n. p. Anielskie pozdrowienie = zdrowaś Ma-rya. Bibl. Gd. Łu. 1, 28. anielskie nawidzenie. §. przen. t. c. święty, niebieski, aniołom podobny, doskonały, szczęśliwy,'"prześliczny; cttgltfd), Mig, btmtn(ncf), oolfont«

ANIMA-ANIOŁ. A N I O Ł - A N I W. 19

mcii, gludfeeltg, parabtcfifd), an ©iitc ganj befouberS au$ge> jciri)iict. Kość. paBHOUHreabiibiS. 11. p. niewinność anielska. Mon. 65, 99. Żywot anielski wieść lub odprawować. Sk. Dz. 214, i 342. Po anielsku w ludzkiem ciele żyła. Groch. W. 573. Doktor anielski Tomasz z Akwinu, Sk. Żyw. 1, 148. Pim. Kam. 175. Boh, Diab. 2, 1.. Poznał warkocz złoty Choć zdaleka i one Angielskie przymioty. P. Kchn. Orl. 1, 5. Angielskie piękności, t. 1, 19. Nie anielskież to życie! Tea. 29, 10. §. Botan. Angielski trank, roślina, arnica, (Engeltrmif, fiurianśfrmtt, SklbMumc. Syr. 825. KI. Dyk. 1, 49. ANIMALIZACYA, yi. ż. zamiana cząstek roślinnych w zwie-rzęce. N. Pam. 6, 318. przezwierzęcenie, bte Slnfotolifatton, bte Sertumiblung ber »egetal>ilifd)ett~ ftorper ober Jimie tit tljierifdje, bie SSer^terttttg. AN1MELA, i. ż. mleczko cielęce. Wie/. Kuch. 396. b«3 SrdfSdjeit, baS StalMbrośdien. 2) Klapka w pompie. Tr. bie Slappe in ber ^umpe. ANIMOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. zachęcać, pobudzać, podu-szczać, zagrzewać, anfmuntern, 9Jfutl/ einflo^en, 9Mfj ettt= fpred)ett. Brata gniewy podpala, na bój animuje Domo-wy, do którego już chęć w sobie czuje. Bard. Luk. 25. Gwag. 169. ANIMOZYA, yi. ż. sierdzistość, gniewliwa, zapalczywa gorliwość, b«3 Slufgebradjtfetjn, ber aufgebradjte UmtnUe. Przeciwko duchownym dziś tak silna powstaje animozya. Kol list. 1, 135."ANIMUSZ, u. m. 1) umysł, sposób myślenia, b«3 ©emutlj, bie ©eftnnung, ber ©ctft. n. p. Lech był serca wielkiego, animuszu wspaniałego. Gwag. 16. Wspaniałość albo animusz przystojny. Fr. prz. 12. Animusze męzkie i statek roskoszarni ginie. Warg. Cez. 44. Córka Katonowa nie była animuszu niewieściego. Warg. Wal. 78. Biedy czynią animusz zniżony. Bard. Tr. 217. Wielki i wspaniały animusz w uciskach nie ustaje. Petr. Ek. 17. 2) odwaga", męztwo, śmiałość, 2ftut(), fiiiDil= tyeit. Mały wzrostem animuszu nastawia. Pot. Jow. 188. Bolesław od wysokiego animuszu śmiałym nazwany. Gwag. 36. Bagdaj to panegiryk nadęty w arkuszach, Co o wie-czno -pamiętnych pisze animuszach. Kras. Li. 2, 8. (t. j. czynach męztwa). Wielki animusz, a intrata mała. Min. Ryt. 4, 209. (t. c. buczno a w pięty zimno). 3) gniew, chrapka, chrap na kogo, zawziętość, ber ©roli, bte 6r< bitterung. Mieć animusz na kogo/ Tr. "ANIMUSZNY, a, e. śmiały, wyniosły, inutBig, oerrcegett. Despota swe posłuszne a ubogie poddane, niźli animuszne widzieć wolał. Tward. W. D. 2, 244. Złożyli z serca dumy animuszne. Auszp. 43. * ANIMUSZÓW ATY, a, e. nadęty,' dumny, eingebilbet, MtfgeWflfcit, ftolj. Animuszowata starożytność = Szczyć się ty starożytna przodków twych przysługa. Kchw. Fr. 2. ANIOŁ, *ANGI0Ł, a. m." ANIOŁEK,'łka. zdrb. ANIOŁE-CZEK, czka zdrb. z Greek, ayyelo?. posłaniec. Nazwisko Radic: to duchów niebieskich w piśmie, znaczy po-- J7 - X słańca. Aras. Zb. ber (Sngel, ba§6ngeld;eu.-£ac. - ng - 1 Angelus; Kośc. arrfislł aure.iT., [ioss- aHrejre: - ni - 1 Kroa. angel; Kam. angel, angelz, angelzhek; - nj - u Yind. angel, angelz, anjauz, anjavuz; Węg. - ng - eo angyal; Bośn. anghiel, anghieo; Rag. angiijeo; - ng - Dal. angeo; Fran. ange; Cz. angel, an<fel,an-

- nd - I gelićek, andjlek; Słow. anefel; Sor. 2. jan-I- ndz - 1 żel; Sor. 1. janżel.-n. p. Oto ja poślę an-I- nż - 1 gioła, to jest posła swego. 1. Leop. Mai. 3,1. 1. Leop. Num. 22. Aniołów pismo Ś. zowie mocarzami i zastępem Pańskim. Karnk. Ktch. 20. Kroa. angelsztwo; Dalm. angyeosztwo. (por. Bóg zastępów). Dwanaście ciem angiołów. 1. Leop. Mat. 26, 53. (ob. ćma). Złotemi pió-rami odziani duchowie, Gdzieście odeszli prędcy anioło-wie. Groch. W. 856. Aniołów klassy, władzy, państwa, mocarstwa, i t. d. Eccl. B.MCTH, roenOACTBie. ob. Archa-nioł, Cherubin, Serafin. - §. Zły aniół, czarny anioł = czart, wróg, szatan, diabeł, bies, ber bófe Gćitgel, ber Jeufel. Kościół Laterański zły anioł na ziemię obalił. Sk. Dz. 854. §. Anioł stróż, duch strzegący, towarzyszący; lub też człowiek który przy wszelkićj okoliczności obroń-cą i zasłoną się właśnie staje; ber ©tfyujsengel, ber ®e= fdjttfcer, ber giifjrer, Segleiter. Ross. aHrc.n noKpoBHTe.it, xpaiiHTC.iL; Wind. angel. varih, ajnauz varih, obvarni an-gelz, n. p. Bezwstydnie się obnażając, zapominasz na uszanowanie dla anioła stróża, który jest wszędzie przy tobie.- Aniół stróż odprowadza po śmierci duszę na miejsce przeznaczone. - Melinda aniołem stróżem dla nich była. Chod. Kost, 184. Już go inszym niechce nazywać imieniem, Tylko aniołem stróżem i swojem zbawieniem. Merszt. 162. Będziesz moim przewodnikiem, wybawicie-lem, aniołem stróżem. Tea. 20, _ 24. (Ross. Aeiib moero ameja^ imieniny, por. patron).- Żartem, anioł stróż t. c. wartownik, przybocznik nieodstępny, w złem rozumieniu, chodzący jak cień za osobą, jemanbeS 2&dd)ter, Seobadj* ter, 2lltfpa|fer. Po miastach gdzie niegdzie w płaskiej mowie żartobliwie, stróżów miejskich, pachołków urzę-dowych (^olijeęBebiente), aniołkami zwano. Oss. Wyr. §. Przy-mawiając na doskonałość, piękność i t. d. anielską, 2ltt* fpiclungcn ouf bte SMfmmnen&ettm ber (Engel. Anioł, nie człowiek. Birk. Sk. B. 4. b. Pawła Galaty przyjęli jako anioła bożego. Sk. Dz. 39. Pasterka nadobna jak anioł. Tea. 54. c. D. 2. Jak aniołeczek śpiewa. Kołak. Wiek. B. 1. §. Anioł, Aniołek< układny, miły, słodki; i ztąd pieszcząc: aniołku! aniołeczku ! = moje serce! rybko! moja duszo! ItebretĄ, j?olb, fu8 roie etn (Sngcl, mein Gttgel! tnettt ©dja$! metn $er$. Powiedz mi, mój aniołeczku. Tea. 28. b. 1Ó4. Nie chodźże jeszcze, moje dziecię kochane, mój aniołeczku, t. 26. 73. §. Przenośnie uszczypliwie: anio-łek = Jezusek, trusia, licomierca, obłudnik, faryzeusz, etit ©djetnengel, ein ©djehtjietliger, etn $eud)ter. Jak aniołki połykał. Ryś. Ad. 19. (> poczciwiec dziś z Panem Jezu-sem gadał). Uwaga. Wyprawę województwa Sandomier-skiego w czasie Konfederacyi Barskiej aniołkami zwano od białych czapek i mundurów. Oss. Wyr. ®te ©enbomt* rer Sttannfd/aft jur 3«t ber SBarer gonfoberation nrarbe m-gen ifirer rccifSen SKii^en ttttb OTonturen Cjttgelcben genannt. Pocho. Anielski, anielny, archanioł, archanielski. 'ANIWERSANT, a. m. przeciwnik, ber ©egner, SBiber* fadjer. Tr. ANIWERSARZ, a. m. rocznica, uroczystość lub obchodzenie roczne dnia pewnego, ba§ 3a|>reg6egdngmP, 3($re8feft. n. p. Dzień aniwersarza Koronacyi J. K. Mci. Gaz. Nar. 1.

14*

20 A NIŻ - 'A N 0. ANON - ANTO.

383. Osobliwie zaś obchód pogrzebowy roczny za umar- łych, nabożeństwo zaduszne, exekwie roczne. Kras. Zb. 1, 93. btC jafyrlidje Jobtcitfeęer. ANIŻ, ANIŻELI ob. Niż, Niżeli. ANKRA, y, ż. (Gr. d-fxtrto, ayxi<TTQoi>, dyy.roa, por. Niem. Slttfer > kotwica). 1) Klamra ciesielska do spinania drzewa, bie Jllamtitcr, ber |>afeu. b) gatunek węzłów, eitt Stufer> fltoteit, eitte 31rt ©djltitgeit. Ankry robią sie z długich i grubych wici, cieńszym końcem zasilają się w koło wiązku, a w grubszym daje się kluczka. Jak. Art. 1. 384. c) an- kry, klamry, haczki, spinki, spięcia u pasów, a czasem używane i zapasy same, ©urtelfpangcn, ©urtelljafcit, meilett ntetottt)tnifd) fur bett ©iirtel, geibgnrt felbft- Przykre te- raz te ciasne kabaty, dobreć z wysokim ankry opasaniem były, Brzuchowi, by największy, nic się nie przykrzyły. Kchw.Fr. 64. Kobiece opasania, SBeibergurtel, ©djarpett. Do stroju białogłowskiego dziś należą ankry, szarpy. Haur. Sk. 519. Nastały teraz dziwne w strojach maniery z cudzo- ziemskich alamod, Krymki, Szwedki, Nocenty, Ankry, Inger- niny. Tutard. W. D. 2, 151. ANKROWAĆ, wał, uje. cz. niedk. zaankrować dok.-- klamrować, spinać, zejmować, sprzęgać, flatitmeru, jufamntenbinben, ocrflanimertt. Ankro- wać gmachy żelaznemi sztaby. Hor. 2, 154. Kniaź. Gdy przedpiersień okłada się płotem, ankrują się koły co trzy stopy. Jak. Art. 1, 375. Ankrowanie, suffrenatio. Chmiel. 1, 78, ANKROWY, a, e. od ankry, klamrowy, hakowy, bie Slamtlter betreffettb. Cętnar żelaza ankrowego. Os. Żel. 49. Kluczka ankrowa. Jak. Art. 1, 385. ANNA, y. ż. ANETKA, ANUSIA, AŃCIA, ANECZKA, HA- NUSIA, HANUŚKA, HANKA, ANUSIEŃKA, i. ż. zdrb. imię białogłowskie, Sltttta. Cz. Anna, Anka; Sor. Anna, Hanna, Anka, Hanka, Anzizka; Croa. Anna, Anoka, Ja- na; Dal. Anne, Annicza; Bośn. Annięa; Yind. Anzhka; Ross. AHycia. n.p. N. Pam. 11, 230. Biesiad. DA. Tea. 27, 31. ANNALISTA, y. m. pisarz rocznych dziejów, rocznodziejo- pis, kronikarz, ber Slnnalift,"Slnnalenfdireiber. 'ANNAŁY, ów. mn. roczne dzieje, roczniki, 3afjtbud)er. Roczne dzieje, czyli wypisy z annałów Baroniusza, przez Piotra Skargę. ANNASZ, a. m. imię Kapłana Żydowskiego, ber ^riefter §anna$. Odesłał Jezusa Annasz związanego do Kaifasza. 1. Leop. Jan. 18. Przysł. od Annasza do Kaifasza. (chodzić, odsyłać, wodzić) Ryś. Ab. 52. ab Herode ad Pilatum, son ^ilatuśS jit |>erobe0; niepotrzebne i nudzące wodzenie lub odsyłanie kogo od jednego do drugiego, jak n. p. w sprawach sądowniczych, por. Ceregiele, Ko- rowody, Zawody. ANNATY ob. Anaty. ANNOTACYA, yi. ż. z Łac. przypisek, dodatkowe objaśnię- nie, znaczek, notatka, eine Slnmerfung, Semerfnttg. Yin. sasnamin, sariss, nayanzhanje, opomenenje, nasnaminu- yanje. n. p. Annotacye do pisarzów zwłaszcza starożytnych.- Annotacye albo poznaczenie rzeczy co główniejszych, przy boku pisma położone. Smot. Lam. w przedni. ANNOTO- WAC, wał, uje. cz. niedk. nanotować, znaczyć, nazna- czyć, anmerfett. Yind. navanzhati, nasnaminuvati. 'ANO Spojn. zamiast: a ono, a oto, oto patrz! mtb ftelje

ba, fiefye. (Boh. i Słow. ano 'łac. imo, por. Cz. an, ana, ano«</ut, quae, quod). n. p. Ujrzał tam zaraz, ano wąż na ziemie spadł. Warg. Wal. 13. Dobrotliwy gdy widzi, ano ty się starasz, ano biegasz dla niego, wnet rzecze: nie frasuj sie. Gom. Sen. 531. Mniema by do-brze, ano źle będzie. Biel. Sw. 62. Usłyszał, ano grają i śpiewają. Leop. Łuk. 15, 26. W. Pst. w. 325. ANONIM, a. m. z Greek, dyoów/ioę < bezimienny, bezimiennik, nienazwany, niemianowany. Kras. Zb. 1, 93. Sk. ZywA. 184. 'ANOWAC, wał, uje. cz. med. czst. potakiwać. Tr. bejaljett. (pór. anu)% ANOZ, ANUZ ob. Nuż. ANSA, V. ż. z Łac. 1) trzonek, rękojmia, ber ©rijf. (Kam. kluka, dershaj; Ross. AyJKKa; por. Kam. anaza«conditio). 2) Okoliczność, powód, sposobność, ©elegenbett, Skrtm-laffltng. Nie dawali temu poganinowi ansy. Leszcz. Cla. 73. 3) gniew, chęć zemsty, chrapka, t>er ©roli, bie ©rbitterung. n. p. Mieć anse na kogo. "ANSZKOT, u. m. pewien gatunek materyi, eitt gemiffer 3d'9-Anszkotu sztuka, Instr. C. L. Muchairy, anszkoty cło pła-cą. Vol. Leg. 4, 81. ANTABA, y. ż. z Niem. bte .'panbbabe, rękojeść, rękojmia, Yind. haba, dershai, vuhu, rozhnik, kampa, rozhniza; Croa. preruch; Ross. 3&XBSITE, YXBAR6, YXB3THK3, YXBATEIVB; Kośc. pa3Bopbi, KpiotKH, ner;m, pyKOHTKH, HOBO^KH. n. p. Przy pierwszej opasce armatowej, przyprawują sie an-taby, za które się na łoże podnosi i z niego składa. Ar-chel. 3, 60, (te zaś zowia delfinami). Miasto antaby mo-że być... Sol. Arch. 100. "§. ucho, kolce jak u statku, u garnka, Cn. Th, ba« Ce^ir, ber $cnfe!. §. u strzelby, flinty, pistoletu, obłąk, ber Sttgel an eitter glittte, ^iftole. ANTAŁ, u. m. ANTAŁEK, łka. m. zdrob. z Węg. altalog* Cwierćbeczek, 18 garców. Łęsk. 2, 26. mała beczułka n. p. wina, śledzi, ein fleitteś gag, ein gdjJdien. Ross. ainra.rŁ. ANTAŁOWICZ ©aufauS. Tea. 24, 86.06. wyrazy toż zna-czące: Kufel, Pijak, Moczymorda, Dusikufel. ANTEK ob. Antoni, ANTEKOMICYALNY ob. Przedsejmowy, ANTENAT, a. m. z Łac. przodek, poprzednik plemienny a zwłaszcza stanu wysokiego, ber Sorfafyre, ber Slljne. Chcąc go wysławiać, namienili zacnych jego antenatów. Zab. 11, 251. ANTEPENDIUM n. nieodm. 'ANTEPENDYA, yi. ż. Łac. po-krycie dolne u ołtarza, zasłona która część dolną olta-tarza okrywa, ba3 twrgeftredte 3sufl uitteit um ben Slltar fyerum. Razem z antependyą piękny ornat posłała do ko-ścioła. Chodk. Kost. 90. ANTKOWY, ob. Antoni, Antek. ANTOLOGIA, ii. ż. z Greek. Florilegium, kwiato-zbiór, kwia-tosłów, wybór najpiękniejszych miejsc z pisarzów, eine 33lntnenlefe. Kość. i Boss. UBITOCTOBŁ, UBTTOCJOBIE, UBB-Tocoópanie. ANTOLOGISTA, y. ANTOLOG, a. m. czy-niący zbiór kwiatów albo miejsc najpiękniejszych z dzieł różnych, ein Slitmcttfflmmler. Kośc. UB-BTOCJOBCUTI ,UBtro-coóirpaTejs, kwiatozbieracz. ANTONI, niego, imię męzkie. Antek, tka, ANTOS, ia, ANTOSIEK, śka. zdrb. 3lnton, SIntoncfien. Cz. Antonjn,

ANTR-ANTY. ANTYM-ANY. 21

Antaus, Antaussek; Bnin. Antun; Kroa. Anton, Antol; Dal. Antun. n. p. Słyszysz, Antku! Tea. 54, b. 4. Świę-ty Antoni Padewski, co się z tym człekiem dzieje! Tea. 45. c. 9. Wyb. Kul. §. Przysłowie. Uciekaj Marku Anto-ni, nim cię wiekiera dogoni. Rys. Ad. 69. (>w nogi! ot! Juz cię dogania. Zapewne z powodu haniebnej ucieczki Marka Antoniego z pod Akcyum, lauf! ef)e man bid) er* TOifót). § Lekar. Świętego Antoniego niemoc, piekielny ogień. Mącz. baś SIntoniuSfeuer, baS tyetlige gener, ber 3!otb< lauf. Ross. aHTOHOBT> oroąb ; Ital. sant tonio; Carn. pe-rezhogn. §. Roił. Ziele Ś. Antoniego, ołownica, molyb-daena, g[6f)fraut, pflerfrant. Syr. 1245. ANTKOWY, a, e. od Antka, do Antka należący, n. p. Rędziesz Antko-wą, byle tylko matka na to przystała. Tea. 56. b. 49. Sltttonź'. Rzeczownik: ANTKOWA* żona Antka, używane tylko między wieśniakami. Miejsce dopiero co przytoczo-ne może tu także należeć. ANTBEPRENER, a. m. z Franc. podejmujący się czego, biorący, trzymający co na siebie, ber Unterrtebmer. n. p. Kontrakt z antreprenerami. N. Pam. 3, 316. w rozd. i. ANTREPRENERKA, bie Unterne^nteram. ANTREPRYZA, y. ż. impreza, podejmowanie się czego, branie, trzymanie na siebie, bte tlnterne^imung. "ANTULARZ, "ANTULAŻ, u. m. pewien gatunek korónek szerokich, etne 2lrt breiter ©ptjjen ober Santen B. ANTWAS, HANDFAS, u. m. z Niem. nalewka, miednica, umywadlnik, lawaterz, Mącz. Dudz. 33. baei Jpanbfaf, ber SCBaf^beiett. Na służbie stał antwas z wodą i ręcznik. Biel. Hist. 435. ANTYCHRYST, a. m. z Greek, przeciwnik Chrystusowy, fał-szywy Chrystus, ber Slntidjrift. Carn. ankersht; Ross. j*expHCT,6. §. W mowie pospolitej nazywają kobietę zło-śliwą Antychrystem. - Nazywać kogo antychrystem = AN-TYCHRYSTOWAĆ, ował, uje. cz. niedk. czest. jetitanben eittett Slntidjrift fdjelten. Kacerze papieża znieważają, łają, sromocą, antychrystują. Smotr. Ap. 113. ANTYDOT, u. m. z Greek avzlSoTov (t. j. (paęfiayor wszel-kie lekarstwo, n. p. przeciwko truciznie), lekarstwo przeciw branćj truciznie. Pot. Zac. 165. gin ©egenmittel, ©egettgift. Ross. npOTHByfuie; Vind. prutni strup; Carn. superstrup. ANTYFONA, y. ż. z Greek, śpiewanie kościelne na prze-miany; modlitwa którą z przeciwnćj strony śpiewają czy-li odpowiadają, ber SBedjfelgefang, bie Slntipljone tit ber SRórn. Sirdje. Pim. Kam. 306. Kar. kolęda. ANTYFONARZ, a. m. Księga antyfon, ba3 ©edtfelgefangbttdj. Ś. Gregorz napisał antyfonarz do śpiewania. Sk. Dz. 616. ANTYK, U. M. wszelki zabytek starożytności; starożytność jaka; staroświeczyzna; a zwłaszcza zabytki starożytności sztuk wyzwolonych, jak n. p. kamienie rznięte, eine 3In= tife, ein Ueberbletbfel be<S Slltertbumś. §. pnn. Człowiek sta-roświecki, staropolski, dawnćj daty; rzecz jakowa staro-modna, n. p. powóz, ein 2lltmobif<fyer SWenfdj, etroaS 2llt= mobifdjeś. (por. Antykwarz). "ANTYKAMERA, y. ż. przedpokój, ba« Sorjtmmer. Złoto te-raz nie tylko w pokojach świeci, już nawet i do anty-kamer przechodzi. Mon. 67, 397. ANTYKWARYUSZ, ANTYKWARZ, a. m. Biegły w staro-

żytnościach, ein Slltertfmmśforfdjer. Antykwaryusz, staro-żytnik, odkrywa tajemnice wieków, tłumaczy je i świa-tłem erudycyi oświeca ciemne ich pamiątki St. Pot. Szt. 13. §. U Niemców handlarz starzyzny, starzyźnik, ein 3lntiquariuŹ, ber alte Sadjeu, 33udier, u. f. m. oerfauft, ob. tandeciarz. ANTYMIS, a. naczynie w kościele Ruskim, misa ołtarzowa poświęcana, in ber grled)tfd)en ftirebe, eine Ślltarfdjuffel. [Chu-sta, z wizerunkiem złożenia Zbawiciela do grobu, na któ-rej mszę odprawiają. Wszywają w nią niekiedy cząsteczki relikwij. 2]. Antymis tak wielki być ma, żeby na nim pa-tyna i kielich zmieścić sie mogły. Pim. Kam. 128. ANTYMONIUM ob. Spisglas,'Ross. cypMa. ANTYOCHIA, ii. ż. Miasto wSyryi, Slntiodlien. Dyk. G. Eccl. 6o>Kifi rpa4X, eeonojb. ANTYPAST, u. m. przysmaczek przed objadem, przedsma-czek, przedkąsek, przedgryzek, ba3 SSoreffen oor ber eigen* tlidjen Watyljeit, ber Sortom!, baś SSorfoften. Antypast su-chy do jedzenia, antypast do picia w trunku. Cn. Th, 7. (por. Past, paszt, pasztet). Yind. predduh. §. Antypasty małżeńskie, trzema uciesznemi historyami, jako wdzię-cznego smaku cukrem prawdziwej miłości małżeńskićj za-prawiane. Dziełko polskie w Krak. 1736. przedrukowane; zawiera w sobie historyą Ranialuki, w przysłowie weszła, wierszem, i dwie inne prozą. Jitel brew fiolnifcfier 8iebe3» gefdjid?ten, imter 'oenen fttb bie Banialuka (co ob.) befonberS auśjetdmet. ANTYPATYA, yi. ż. z Greek, dmna&eia, niechęć, czyli od-raza wrodzona ku rzeczy, lub osobie jakiej, bte 3lnttpat^ie, bte Slbnetgung; Eccl. np0THB0CTpac?ie. Bywa i to, że przez samę antypatyą, albo niechęć ku jakiej osobie, choćby najzabawniejsza rzecz była powiedziana, żadnej drugiemu nie przynosi uciechy. Zab. 12, 275. Dudz. cf. sympatya. ANTYPECIK, a. m. pasztecik, który w formach pieką, w śrzodek zaś ciasta nakładają różne siekanie z mięsa lub marmeladę z owoców. YYiel. Kuch. 346. eine Slrt fleiner fafieten. ANTYPOD, a. m. z Łac. Przeciwstopny, przeciwnogi, prze-ciwnożnik, mieszkaniec przeciwnej strony kuli ziemskiej, ber ©egenftijsler. Boh. protinoźka; Yind. protinognik, pru-tinogazh; Carn. prutihojnek, prutinóshnok; Ross. npOTHBO— HOJKHIH; Croa. podnosczi. n. p. ludzi nogami do nas obró-conych antypodami zowią. Sk. Kaz. Nied. 305. ANTYPO-DYJSKI, a, ie. przeciwnożny, z przeciwnej strony ziemi, antipobifd). Gotowe posłać i po strój antypodyjski. Jeż. Ek. F. 4. ANTYTEZA (przeciwpołożenie) Slov. protistogka. ANU! Spójn. 'i., tak jest. Wiod. ja, nun ja! 2., anu < anuże, nuże, dalej, z naleganiem mówiąc; DorroartS, ttteiter. Anuże zaraz gadaj, bo cię rozsiekamy. Tea. 36. b. 105. 3. Anu, anuż, Anoż = nuż, dajmyż, przypuściwszy, aber, gefejjt ben §aU. Anóż się łódka przewróci, to pani utonie. Tea. 53 c. 56. ANUSIA, ANUŚKA, ANUSIEŃKA, ob. Anna. ANYŻ, HANYŻ, u. m. ziele, ber Slniep. Boh. anyż; Ross. aHHCB; Bosn. anishg, aneshg; Sor. 2. onis; Uny. anis; Croa. anis, koper, szlatki james, moracz; Yind. janesh, enesh; Carn. jSnesh, padijan. n. p. To ziółko pierwej

22 ANZ - A P E L L. APELL-APLIK.

w Polszczę nie było wiadome, przeto pospolicie kmin pol-ny mieniono hanyźem, ale temi czasy sieją go z wielkim pożytkiem. Urzed. 24 .Anyż ogrodowy, Pimpinella Anisum Lin. do wódki zażywany bywa. Kluk. Rośl. 2, 207. Anyż pol-ny, karuj, kmin polny, Carum, SBiefenfumtnel. 1.1. Anyż Indyj-ski gwiaździsty, ©ternaniejL ANYŻEK, żku. m. właściwie imię zdrobniałe od anyż, zamiast > anyżkowa wódka, Sinieje branbttoein. Syr. 409-411. Na anyżek, na pieski, na po-dłe zaletki stracą wszystko. Tea. 43, b. 14. Wyb. Kul. Anyżkiem trąci < anyżek słychać od niego, t. j. pijak go-rzałczany, er ftinft nad) SlntefS, et ijł ein Srmtbtioeinfćiufer. ANYŻOWY, ANYŻKOWY, HANYŹKOWY, a, e. z anyżu, oon 3ImejS, Sinic?'. Ross. atwcHbiH, aHuciiOBuS. Anyżowy cukier, anyżkowy miód, anyżkowa wódka. Syr. ANZEATYCKI, a, ie. ANZEATYCZNY, a, e. W trzynastym wieku uczyniły najznaczniejsze miasta w Niemczech dla ubezpieczenia handlu swego, między sobą związek, w Niem-ezyźnie owego czasu Hansa, po łacinie Ansa nazwany. Wyrw. G. 406. Dykc. G. Miasta anzeatyckie, t. j. do te-go zawiązku należące, Sjanfecftdbte. Rząd anzeatyczny. Dyk. G. AP. 'APARAMENT, u. m. sprzęty, szaty, stroje kościelne, ba$ &ird)engerdtfye, bie Śtirdjeiiornatc. Aparamenta do mszy i wszystkie ornaty. Tr. APARAT, u. m. 1. przygotowanie, przyrządzenie, bie 3lt! bereitltng. Przy wszelkim aparacie wojsko ruszyło. Tr. (por. parat, w paracie stać). 2. sprzęty, narzędzia, naczynia wszelkiego gatunku, n. p. wojenne lub matematyczne, bie ©erćitOfdjaften, bte 3"ftntmeute be«( matbematifdieit 3(pparat£>. Działa, kule, prochy, wozy i inne aparaty wo-jenne. Biel. 550. Aparat fizyczny, t. j. narzędzia do ró-żnych doświadczań fizycznych. — Aparaty kościelne, ob. Aparament. Aparat pogrzebny. Cn. Th. Aparat komedyalny. ib. Aparatem nie nazywam muzyki, obicia i inne ozdoby, ale różne odmiany i pozór scen teatralnych. Jag. Wyb. A. 5. b. (kulissy, dekoracye). 5. Strój, ubiór wytworny, ber ©d/tmicf, 6taat, śtaat^ficibimg. Biskupi w boga-tych infułach i w drogim aparacie. Auszp. 17. Wielki przybył poseł, nadzwyczaj z wielkim aparatem, t. 36. 'APARENCYA, yi. ż. pozór, blask, okazałość, bie v}kad)t, bet' ©lanj, Sdjeilt. Oczy na błyszczące apareneye i znaki pa-nowania patrzyć przyuczone. Zab. 12, 49. APARTAMENT, ob. Pokój. APELLACYA, yi. ż. 1. Sąd wyższy, sąd apellacyjny, w Gal-licyi trybunał drugiej inslancyi, bait 3lppcllatt0lt(Śgertd>t. Oss. Wyr. Boh. appellaey; Boss. OT.UIBT,; Eccl. napunaiiie. 2. Wywołanie sprawy od niższego do wyższego sądu. Ost. Pr. Kr. 2, 86. Odzywanie, odezwanie, odzew, ruszenie. Mącz. łajanie prawu. Szczerb. Sax. 12. odwołanie się do wyższego sądu, nieprzeslająe na wyroku niższego trybu-nału, baś 3lppelliren, bie Slppellation, 3lbbenifiing. Apeliacye aże do Magdeburga chadzały, dopiero Kazimierz W. miej-sce appellacyoin wszystkim na zamku Krakowskim nazna-czył 1356. Biel. 195. w żarcie z przycinkiem. Każeszli im się nadgrody z nieba spodziewać, mówią: daleka apellaeya. Ealib. E. 3. (por. Bóg wysoko).

APELLACYJNY, a, e. tyczący się appellacyi, Slppelloiionś = n. p. Apellacyjne winy t. j. kary za niesłusznie założo-ną apellacyą. Stal. Lit. Czack. Bęk. Konsyliarz appellacyjny, ber 2lppcllationśrat^. 'APELLATYWUM, wyraz grammatyczny, który podług Kop-czyń. oznaczamy przez imię pospolite. Ross. HapHuaie.ib-Hoe ima; Slov. obecne, wolagicne gmeno. APELLOWAC, ował, uje. cz. niedk. jedn. do wyższego są-du się udawać, nie przestając na wyroku niższego, ru-szać do wyższego sądu, odezwać się, odwołać się, wy-toczyć sprawę wyżej; appcllireit, fid) abberufett. Ross. iiapn-uaTL. Strona przeciwko wyrokowi mówiła, albo ruszała i apellowała. Herb. Siat. 74, Przenośn. na on świat apello-wał. Slryjk. 303.» (umarł, er i[t rtbgefabren). Żartem apel-lowała poszedł w nogi, uciekł, drapnął, dał drapaka, sko-czył do nóg po rozum, umarł w butach, er fot SfteifS auS geitommett. § womitować, wymioty mieć, rzygać, rewoko-wać, nad; 6peęer appellireit, ftd; ubergeben. APERTURA, y. ż. z Łac. otwór, otwartość, odchód, odciek, miejsce otwarte w ciele, rana otwarta; eine Oeffttuitg. Yind. operta rana, tvurstvu. n. p. Apertura czyli otwór samo-rodny, lub sztuczny; ten właściwiej kauteryum, fisluła, fontanela. Haur. Sk. 103. etne giftel, eitt gontenell. Narzę-dzie do apertur, nawet i aperturę samę zowią żegądłem; (co obacz). § Żartem: apertura = dziura w sukni, ein Sod) im 3?oife. APETYCZNY, a, e. używańsze: apetytny, apetytowi dogodny, apetyt wzbudzający, smaczny; nppctttlid), ben Slppetit erre* gettb. Na surowe jabłka, miód apetyczny. Chmiel. 1, 105. APETYT, u. m. APETYCIK, u. m. zdrb. z Łac. chęć do jedzenia, pożądliwość jadła, smaka, ber Slppetit, bie 6fSlil|"t. (por. skoma, oskominy). Sor. 1. zacznoscz, lożtwano na yedż habo na pitźo; Vind. dishanje, pohlepnost, poshcl-nost; Carn, shelushej; Ross. nonbiBT,. — Dobry przysmak apetyt. Pot. Jow. 208. Apetytu do jedzenia nie miewała. Haur. Sk. 508- Apetyt mieć na co, do czego. Dudz. 12, Apetyt na co ostrzyć. Jak. Baj. 108. Przysmaki apetyt czyniące. Cn. Th. Brzemiennych złe apetyty, jako to na kretę, węgle i t. d. Crzęd. 593. (żądze, pożądania, po-żądliwości, ba? Sufterit, ©elitftcit ber <3d)n>angcren). § Pr zen. Żądanie, żądza, pragnienie, chęć, pożądliwość, bai Jfeęjelh rett, Scrlangett, ber ffimtfdj. Każdy do apetytu swego cią-gnie rzeczy; co miło to i dobre: Zegl, Ad. 109. Poha-muj apetyty Iwoje (chuci, żądze 23egtcrbeit), udręczaj człon-ki twoje. Sk. Zyw. 1, 16. Na Marysię z wielkim apetytem zaglądał. Tea. 23, b. 27. § gniew, chrapka na kogo, zwła-szcza chcąc bić; ber ©roli, ber 2Puitfd) etiten yt pritgeln. Ma apetyt na niego. Tr. t. j. chce go obić, oslrzy zęby na niego; radby go zgryźć i z kościami. APLAUZ, u. m. ob. oklask, okrzyk. APLIKACYA, yi. ż. pilność, pilne slarowne przykładanie się na co, ber $Ieij5. Ćdyby aplikacya do talentów była dodana, ledwoby się mógł który naród z naszym mierzyć w nau-kach. Leszcz. Gł. 55. Aplikacya do nauki. Zab. 16, 169. APLIKANT, a. m. sposobiąey, przysposabiający się do czego, wprawująey, wkładający się, zwłaszcza u mecena-sów, człowiek młody praktycznie się w prawach ćwiczący,

APOC - APOP. APOS -A P O S T. 23

to właśnie co w krajach Pruskich auskultatorowie lub re-ferendaryusze przy różnych dykasteryach, ein Slppliccmt, ein fracticant, bei ben $oln. @erid;tśbofen bebentete eś o!nt= gefdfir einen SluScultator, obet JReferenbariuS. Rejestr aplikan-tów alias agientów ma być sądowi podany. Yol. Leg. 7, 510. APLIKOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedn. stosować do czego, formować, układać, roornadj ober rooju appltciren, ttad) etroaŹ rjcfeten, bitfcen. Ojciec ten córkę do świata apli-kował. Sk. Żyw. 1,385. (dla świata wychowywał, w świa-towych rzeczach ćwiczył; er erjog fie fur bie 2Mt). APLI-KOWAĆ SIĘ zaimk. przykładać się na co, udawać się do czego z pilnością, pilnie około czego chodzić, pilnować czego, ftdj auf etrcaS legett, fteipig etroaś betreiben, fieifSig feqn. Aplikował sie w szkołach, na dobre mu wyszło. Kras. Podst. 2, 143. APOCYMUM nieod. n. roślina Amerykańska przędzę pośrze-dnią między jedwabiem i bawełną dająca. KI. Roił. 3, 321. Asclepias Syriaca, Linn. bie (Setbenpfimtje. (APOKOPE Carn. odsęknost; Slav. kratelka, ukrogilka, ukra-tilka, odhod'konec, utnikonec, zadobralka). APOLLON, ina, (nieuzyw. inesa), APOLLO, a. m. Bożek opiekun Muz i wierszopisów; władołuki, rymotworzy, zło-towłosy, lutniobrzęki, cytrowłady, syn pięknej Latony, Fe-bus, Slpotto, ber ślltfeit*gott. Boh. Chason; Carn. Jason, Belin, Belinesh. n. p. Lutnistów mistrzu Apollo (Apollinie) Petr. Hor. 2. L. b. Marsyas się Apollinesowi w muzyce przeciwia. Mącz. §. Nazwisko jednego z największych i naj-piękniejszych motylów dziennych. Zool. 138. KI. Zw. 4, 58'9. etn @d)metterling. APOLOGIA, ii. ż. z Greek, (anoloyia usprawiedliwienie) od-pis, odpowiedź na niesłuszne zadanie przeciwnika. Farr. 440. Obrona, usprawiedliwienie na piśmie. Kras. Zb. Dambr. 700. bte ©ćĘwjsrebe, ©djujjfdjrtft, SSertbeibtgimg. Yind. obvarni govor, perstopnu beseduvanje, besedenje, saobranitnu pis-mu. APOLOGETYK, a. m. list obronny, mowa usprawie-dliwiająca, n. p. Ś. Hieronyma za małżeństwem, Tertuli-ana za Chrześcianami. Sk. Dz. 320. Kras. Zb. ein @cf)ujj= brief, ein 25ertj)ctbiguugśbrief. APOLLONIA, ii. ż. APOLONKA, POŁONKA, POLUSIA, Po-łusia, i. zdrb. imię białogłowskic, Stpollonia, Boh. Apollena, Apollenka. S. Apollonia, od bolenia zębów broni. Hrbst. Na. Q. 4. APOPLEXYA, yi. ż. gwałtowne ustanie władzy czyli obumar-cie nerwów, paraliż, szlak, ber ©djlflfl, ©djlngflup, bte 31= ppplerte. Ross. i Eccl. anoiueKcia, yaapt, nocrpn-it, Yind. i Carn. boshji shlak, bosbji udarez; Sor. 4. bożeye ruki, zayetże; Dal. bosij udaracz, kaplya; Croa. guta; Hung. gutta (Dal. guta»podagra); Bosn. kapglja, guccjula; Ital. goccja. n. p. Apoplcxya, sen tak mocny, iż śpiącego ża-dnym sposobem obudzić nic można. Krup. 5, 628. nagła śmierć. Sien. 155. we wszystkim ciele powietrzem, naru-szenie, szlak. Syr. 1073. i 43. nagła śmierć z głowy, gdy człowiek nagle upadnie bez mowy. Urzed. 193. i 166. Syxt. SzkŁ 231. Spycz. 193. APOPLEKTYCZNY, a, c. paraliżowv, apoplectifd;, pnralitifd). Śmierć apoplcktyczna. N. Pam. 10, 75. APOPLEKTYK ob. Paralityk. Croa. gu-tón, gutayacz.

APOSTATA, y. m. z Greek, dnograrrjg, [Eccl. OKTSIIHIIKT,. 2.] ten któiy opuszcza, porzuca religią swoję, odstępnik,' odstepca, zbieg, odszczepieniec (por. Łazęka), ein 3lbtriirt= niger, ein 3tpoftat. Julian apostata. Sk. Żyw. 291. (Julian odstepca. Włod. 28). Chrześcianin, który się poturczy, albo Xiądz katolicki który zlutrzeje, albo zakonnik, który uciekł z klasztoru, kłasztorny zbieg. Farr. 440. Apostata, zbieglec. 1 Leop. Prov. 6, 12. (odszczepieniec 3. Leop.). APOSTA-ZYA, vi. ż. odstanie, odstąpienie od religii, odszczepień-stwo, bte Slbtrunnigfeit, 3lpoftafte. Wyrzeczenie się religii Chrześcijańskiej. Ostr. Pr. Kr. 1, 67. Zlutrzenie się, ztur-czenie, zbisurmanienie. APOSTOŁ, a. m. APOSTOŁEK, łka. m. zdrb. z Greek, dnó-CTOP.OS, posłaniec, .wysłaniec, w piśmie ś. uczeń Chrystusa i nauczyciel jego nauki, ber 3lpofteI. Słow. apostoł; Kroa. i Weg. apostoł; Boh. aposstol; Ross. anodojt, noc.iaH-HHKI; Bosn. apostoł, aposto; Dal. aposto, apustul; Sor. 1. yapożtow; Sor. 2. possol; Yind. apostel, dwunaistnik, dwanaister, dwanaistla. n. p. Apostoł, nazwisko to od Chrystusa dwunastym (dwunastu) onym dane, których po-- słał uczyć wszystkie narody. Rej. Post. C. 2. Rej. Apok. 2. Xiążę Apostołów, Ś. Piotr. Eccl. nepnouponoii-MIRIIKTI. Równy apo-stołom, Ross. paBHoanocTOJi!. — Dzień ŚŚ. Apostołów, dzień Rozesłańców. Biel. 260. Stryjk. 493. ber Slpofteltag. Ku-piłem to na Rozesłańców. Oss. Wyr. t. j. na jarmarku w dzień ŚŚ. Apostołów. — Mnie i wszyscy apostołowie nie nawrócą, abym za mąż pójść nie miała. Tea. 24. 6. 19. §. Niewłaściwie: jaki bądź posłaniec, eitt ©efflttbter, 3lbge= fanbter. Żydzi mieli zwyczaj do swego patryarchy apostoły, t. j. tak zwane bóżnic swoich starsze, co rok z pieniędz-mi posyłać. Sk. Dz. 346. W nawróceniu -Polski, pierwszym niewiasta Dąbrówka, apostołem. Psalmd. 14. (przepowia-daczem, nauczycielem). §. Ztąd w dobrem i w złem zna-czeniu: Apostoł to jego, t. j. posłaniec, podsłuchiwacz, śpieg. Mójże ty piękny apostołku; Tea. 19, 54. Nie po-trzeba mi apostoła, obejdę się bez apostoła»mam sam rozum, mam głowę z sobą, wiem co czynię, rady nie proszę. Oss. Wyr. id) brnudje feinett 3i«tf)geber. APOSTOŁ-KA, i. ź. bie Slpoftelinn. Nauczona od Chrystusa Samary-tanka, stała sie opowiedzicielką i apostołką Messyasza. Bals. Niedz. 2,'9. APOSTOLSKI, a, ie. od apostołów, (ipoftoltfdj; Yind. i Bosn. apostolski, Boh. aposstolsky; Ross. anocTOiibCKiii; Croa. apostolszki. n. p. Symbolum apostol-skie, skład apostolski, spółek apostolski. Rej. Post. II. 8. Dzieje apostolskie. Bibl. Gd. Święta Rzymska apostolska stolica. Sk. Dz. 853. Król apostolski t. j. Węgierski. Przysł. po apostolsku n. p. uczyć. APOSTOLSTWO, a. n. urząd, godność apostolska, b(W 3(ppftel«mt. Ross. anocrajii.cTBo; Croa. apostolsztwo; Boh. aposstolstwj; Sor. 1. yapożtow-stwo; Sor. 2. possolstwo. n. p. Przez Jezusa wzięliśmy apostolstwo. Budn. Rom. 1, 5. (urząd apostolski. Bibl. Gd"). Bóg uczynił znamiona apostolstwa Pawiowego w dziwnych znakach. Biał. Post. 38. APOSTOŁOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedn. apostolstwo sprawować, być apostołem, eitt 3lpoftel feijtt, bnś 2lmt eittetf Slpofteltf »erridjtcu. Jak Dąbrów-ka Polszczę, tak Jadwiga Litwie, apostołowała. Psalmd. 16. (nawracała, nauki chrześciańskićj nauczała). Aposto-

24 APOST-APTE. APUL-ARA.

łować nad kim > pracować nad kim, usiłować żeby go nawracać, nakłaniać na swoje zdanie, an 3entanbe? 3efel/= ruiifi, ©eroinnung arbetten. Aaron dopuszczał dni dziesięć Mojżeszowi nad sobą apostołować. Lach. Kaz. 1, 369. APOSTROF, u. m. znak pisarski, odcinek, odrzutnik, wy-rzutnik, ber Slpoftroplj. Carn. poshirk. APOSTROFA, y. ż. figura krasomowska, bte Slppftrpptye. Słow. obrutitelka. 'APREENDOWAĆ, APREHENDOWAĆ, ował, uje. z łac. cz. niedk. jedn. zważać, dbać o co, uwagę zwracać na co, auf etoa? adjten, e? ju §erjen itebmeu, fid) ju ©cmu^e jie< tyett- Nieapreendował on tego, t. j. nieważył sobie tego, puścił lekko albo mimo siebie. Cn. Th., 1195. APREHEN-SYA, yi. ż. baczność, uwaga, rozważanie, dbanie o co, baś Ślufnterfett auf etroaS, bas (Srroagen, ju £erjen 9?ebmen, JU ©entutbe Jtebett. §. pospolit. aprensya > rozpacz, niby po-chodząca z zbytecznego dbania, zważania na co, ba? 3Ser< jagett, Sersroeifeltt. n. p. z aprensyi samej umarł. *APRE-HENSYWA, y. ż. władza umysłu uważająca, rozważająca, rozważalnia, ba? gafuitgśtifrmogctt. Z długiego zwyczaju rozmyślania, tak sobie posłuszną uczynił imaginatywę i aprehensywę swoje, iż nigdy żadna myśl insza mu nie wtrąciła sie.' Wyg.'Al. 229. APROBACYA^ yi. ż. APROBATA, y. ż. potwierdzenie, umo-cowanie, uznanie za dobre, pozwolenie, pochwalenie, bte ©enetymtguug, Seftdttigung, Slpprpbattou. Ross. ó.iaroBo.ienie; Yind. poterdenje. APROBOWAĆ, ował, uje. cz. niedk. jedn. za dobre uznać, potwierdzić, umocować, gettel/migen, be= ftdttigen, approbtren. Ross. i Eccl. anpoóoBaTb, 04o6pirrb, noxBaanTb, OKa3aTb ÓjaroBoaeme, ó.rarOBO.iHTb. ó.iaro-H3BO,iflTb, 6.iaropa3cy4HTŁ; Yind. poterdovati; n. p. Pa-nowie testament Rolesława na sejmie aprobowali. Biel. 89. Prima APRILIS ofi.Kwiecień. APROSZA, y. ż. z Fran. Wyraz wojskowy; przykop, ber 8auf> groben. n. p. Zaczym aby śmiałości swojej przypłacili. Na pogany którzy się w przykopy spuścili.... P. Kchn. Orl. 2, 431. [Przykopy. Aprosze. Są kopane rowy, zasłonione przedpiersieniem, któremi nieprzyjaciel podstępuje pod fortecę. 1|. Jak. Art. 3, 312. Papr. W. i, 466! podchód, podstęp, podbliż, podmyk. APRYKÓZA, y. ż. większy gatunek morel. KI. Rośl. 1, 155. bie 3lprifpfe. Wio. arbicocco, percocula, Łac. śrz. pracco-cium; Yind. aprikosa; Itoss. anpHKOCS, Kypera, we.iro-CjiHBiiHKt; Boś. natipirka, anciprascjua; Sław. sheptclia, sheptelie dervo. APRYKOZOWY, a, e. z aprykoz, 2lprifP= fen '. Boss. anpHKoeoBuB. APTECZNY, a, e. z apteki, do apteki należący, lekarski, 31= pptyefen •• n. p. Szalbierzowic z aptecznemi lekarstwy po jarmarkach jeżdżą. Sak. Probl. 89. Apteczne konipozycye. Krup. 5, 86. Rośliny apteczne t, j. do lekarstw używane, offtcinelle Wattjeu. — APTEKA, i. ż. APTECZKA, i. zdrb. (w Greek. <lno(}rxrn znaczy wszelkie miejsce na schowa-nie jakich bądź rzeczy, skład). 1. miejsce w którem le-karstwa przedają, lub też tylko na przechowanie lekarstw, łekarnia, bte 31petl/eFe. Yind. apotoka; Sor. i. opieka; Sor. 2. haptejka, haptika; Boh. apalyka, likarna, Ijkostrogna; Croat. apateka, pateka, likarnicza, vracharnicza; Weg. pa-tika, kamara; Dal. likarnicza; Rag. Ijekarnicza, stragu,

shranna; Cerk. i Ross. anoerna, amena, owena, anKapHH. n. p. apteka, miejsce w którem się robią lekarstwa. Mon. 73, 529. Doktorowie apteki każdego roku przeglądać mają. Herb. Stał.°339. Z apteki niewyjdzie, aptece nie da pokoju « zawsze się leczy. Oss. Wyr. Przysłowie: Ostatnia to z apteki się zalecać. Haur. Sk. 170. Apteka gnojkowi śmierdzi, t. j. nie zna co dobrego. Cn. Ad. 7. żartem: prewet, sracz. Oss. Wyr. ber Slbtritt. 2. Apteczka, w do-mach szlacheckich, osobna izdebka na schowanie korzeni kuchennych, wódek, likworów, i lekarstw domowych, in ben 2lbell>ofcn ein befonbere? 3inttncr fur ^auSarjeneijen unb oprjuglid) fur ©erourje unb Ciąueur. Apteczka dla kucharza zawsze otworem słać musi. Switk. Bud. 100. Przed obia-dem poszliśmy do apteczki, tam w niezliczonych rodzajach wódek, konfitur, przysmaczków, wybrał niektóre, i napił się wódki. Kras. Pod. 1,18. Kras. Doś. 49. Domowa ap-teczka żony mojej nietylko od wódek i przysmaczków, ale i od lekarstw. Kras. Pod. 2, 182. APTEKARCZYK, a. m. czeladnik aptekarski, ein SlpotMerleljrlmg, ©efette. W tej aptece zawsze robi 300 aptekarczyków, a 18 sa-mych mistrzów. Star. Dw. 29. Birk. Domin. O. b. APTE-KARKA, i, ż. żona aptekarza; trudniąca się aptekarstwem, lekarka, bie Slpptfyeferinn. Ross. airreisapiiia; Boh. apatykar-ka. n. p. Córki wasze brać będzie w aptekarki i w ku-charki. Budti. i. Sam. 8, 13. (aby gotowały rzeczy won-ne. Bibl. Gd.). APTEKARSKI, a, ie. od aptekarza, do ap-tekarstwa należący, 2lpotefer«. Boh. apatykarski; Ross. an-TeKapcKiii; n. p. Funt aptekarski. Krup. 5, 235. Wspo-mina statut aptekarską phrasin, albo termin, że zwykli aptekarze quid pro quo przedawać, Sarn. 299. Rejestr aptekarski = przesadny, gdzie wszystko za drogo, eine uber* triebeue SRedjmmg. APTEKARSTWO, a. n. sztuka aptekar-ska, bie Slpptfyeferfimft. Boh. apatykarstwj. Związek apte-karstwa z chymią. N. Pam. 1, 5. Mon. 73, 525. Hrbst. Odp. Pp. APTEKARZ, a. m. ten co lekarstwa przygoto-wywa i one przedaje, (lekoskładacz, lekowar, lekodziej), ber 3lpptfyefer. Sor. 1. optekar, żawbnik; Sor. 2. haptikar, haptejkar; Słow. apatekaf; Weg. patikas, patikaros; Ross. airreicapi; Eccl, a mima pi.; Boh. apatykar, ljkoslrugce, Yind. apathekar, Carn. sdravinar, sdravnishar; Croa. apa-tekar, patekar, likodelavecz; Dal. likoprodalacz; Rag. Ije-kopródalaz. n. p. Aptekarz czyni i składa lekarstwa. W. Syr. 38, 7. Madrv aptekarz ma w cenie zioła. Past. F. 193. APTEKARZETA l, mn, szydząc: dzieci aptekarskie, sipptlicfcr? Sinber. ' APTEKARZÓWNA, y. ż. żona apteka-rza, bie gran befl Slpptfyefer?, bie Slpot^eferiun. APULIA, ii. ż. prowineya włoska, 3lpillicit. APULCZYK, a. m. rodowity z Apulii, au? 31puliett geburtig. Birk. Dom. O. b. AR. ARAR, ARARCZYK, "ARARIANIN, ARAItIN, a. m. z Arabii rodem, eitt SIraber. Croa. A rap, Harap, Harapin; Slav. Are-pini; Kam. Arapin, harap; Ross. Apamnniuiiit, Apaiunnwn; (por. apanx = murzyn); n. p. Arabin. Slryjk. Tur. G. 3. Arabianin. Budn. Jes. 13, 20. §. nagannie: Rarhnrzyniec, okrutnik, ein 23arbar, eitt ©raufamer. Zanieś len list do tego Żyda, do tego Araba. Tea. 12. b. 41. §. Koń Arab-

ARA-ARCH. ARCH-ARCH. 25

ski, ein 2lrabtfdje£ Oferto. Pod nim smukły arabczyk, dla bodźca ostrogi, Zwinąwszy sie, obalił kilku w rynsztok z drogi. Zab. 12, 168.LZabl. - ARABESK, u. rn. pewny gatunek malowania dziwacznych figur, zwikłanych i po-mieszanych latorośli, liści, 2lrnbeśfctt. ARABESKOWY, a, e. t. j. do tego kształtu malowania należący, n. p. pokój arabeskową robotą czyli arabeskami ozdobiony, 9irabe»!en» SDfflfylerety. ARABIA, ii. ż. KrajwAzyi, 9lr<tbteit. Slav. Arap-ska; Hoss. ApaBis. n. p. Arabia trojaka, opoczysta, pusta i szczęśliwa. Gwagn. 693. ARABKA, i. ż. Kobieta z Arabii rodem, bie Slraberinn, (Ross. Apanna«murzynka). ARABSKI, a, ie. t. j. z Arabii pochodzący, Slrabtfd), au$ Jlrabien. Ross. ApaBincKiii, ApaócKifi; Croa. harapinszki. n. p. konie Arab-skie, między wszystkiemi najpiękniejsze. KI. Zw. 1,160. Sław. arabski bob = kawa. §. Gada po Arabsku = językiem niezrozu-mianym. Oss. Wyr. erfpriifit eine unoerftfinblidje frembe Sprane. ARAK, u. m. wódka z ryżu. KI. Roił. 3, 144. ber 3Iraf. (Slaw. rakja. Turec. araki* gorzałka. Paszk. Dz. 135). ARAKOWY, a, e. t. j. z Araku, oon 2lr«f, 2lraf«. ARALD ob. Herold. ARAP ob. Harap. 'ARAS ob. Rasa. ARAUZYA, yi. ż. Xiestwo, boś ^erjogtljum Oranieit. ARAUZY-ANSKI, ARAUZYKAŃSKI, a, ie. t. j. Arauzyi się tyczący, Ormtifd), »on Oranieit. n. p. Xiąże Arauzyański. Tr. Xię-stwo Arauzyańskie. Dyk. G. ARREJTER, tra. m. żywcem z Niemieckiego ber 9Irbeiter, robotnik; osobliwie górniczy robotnik, górnik, ber JSergfnappe. Tr. ARBITER, tra. m. z Łac. 1. Rozjemca, rozeznawca, roz-prawca. Far. 445. sędzia polubowny, jednacz stron, po-śrzednik, ber Sd)iebSrid)ter. Spuściły się strony na rozsą-dek obranych od siebie arbitrów, którzy sprawę tę zakoń-czyć mieli. Nar. Hist 5. 460. *2. Świadek przy rozpra-wach publicznych, ztąd remotis arbitris, bez świadków. Farr. 445. pod czas ustępu; bte 3ei'3Clt, 3ul)órcr bet) Óffent< lidjen 35er(i«iiblmtgeit. Arbitrowie w sądzie, są albo osoby ciekawością ujęte, albo pacyenci czyli czekający spraw swych przywołania. Ostr. Pr. C. 2, 24. Tak się zwali i przytomni sessyom sejmowym, ^nic należący do składu sejmowego, 3Jeid)3tag<SjlifyÓrer. Ze wiele posłów, dla na-cisku arbitrów, nie. mogli na swe dostać się miejsca; marszałek upraszał tychże arbitrów o ustąpienie z izby. Dyar. Gr. 22. ARRITRIUM liberum, dobrowolna wola, wol-na wola. Sak. Dusz. 79. ARBUZ, HARBUZ, KARBUZ, GARBUZ, a. m. cucurbita ci-trullus Linn. bte Jiejjnielone, JBaffermcloitc. Jund. 467. Croa. gcrchka; Slav. lubenica. (por. Łac. arbiitus). n. p. Har-liuzy są białe i zielono, okrągłe i podługowale, podobnież melonom wychowują sie; obfite na Podolu i Ukrainie. KI. Rośl. 1, 224. i 170. ARBUZOWY, a, e. t. j. z arbuza, 0011 Skffcrmclonen. Ross. apóysiibiB. ARABY ob. Warcaby. ARCEMBF.KSKl herb. jeleń na szachownicy. Kurop. 3, 5. z Pomeranii; ein 5Bappen. "ARCEI1Z, ob. Harcerz. ARC1I-, ARCHI-, ARCY-, z Greek. («»X'J początek, zwierz-chność) wszystkim prawie późniejszym językom wspólne,

pomimo tego że w tym i owym, rozmaicie są głoski po-przemieniane, jakoto Ger. 6rj=; Ital. arci-; fłisp. arco-; Gal. archi-; Angiel. arch-; Sved. erta-; Dun. aerts-; oznacza najwyższy stopień; a niekiedy nawet coś jeszcze nad najwyższy, ob. Arcybiskup, Arcyksiąże, arc.yszalbierz, arcyzłodziej.— Do dostojeństw hierarchii Greckiej, przy-kłada się nie arcy-, ale archi-, n. p. Archiepiskop, Ar-chimandryta, ob. Arcy. 'ARCHAIZM, u. m. t. j. przestarzały sposób mówienia, ein 2Ir> djaiśSmtlfS. Slov. starożitnochwal. ARCHANDRYA, yi. ż. "ARCHANDZA, y. ż. (może wyraz ten jest złożony z dwóch greckich t. j. do%r i ardęiia, zwierzchność i męztwo znaczących), niby mnóstwo naj-celniejszych mężów, orszak, rzesza, tłum, gawiedź, eitt grojiier §aufen Seute, ein ©efolge, ein ©dnuarm. (Yind. drushba, drushtvu, sprewod). Omdlałego Króla wziąwszy archandza dworska, niosą na pałac. Pot. Syl. 345. Przyjdą ciotki, wujowie, stryjowie i cała archandrya pokrewieństwa. Tea. 33, d. 6. Psy, pasterze i z waszą archandrya całą, Sczcze-kacie na mnie, gdzie tylko możecie. Zab. 13, 274. Tręb. ARCHANIELSKI, a, ie. t. j. archaniołów się tyczący, bte 6rj» engel betreffenb. Zwiastowanie archanielskie. Biał. Post. 96. ARCHANIELSTWO, a. n. godność archanielska, baS (Srjengeltfwm, bie grjeitgelfdjaft. ARCHANIOŁ, a. m. wyż-szego stopnia aniół, ber (Srjengel. Eccl. apxaHre.ii,, MHHO-HaiaabHHKi; Croa. arkangel; Dal. arkangeo; Vind. arhan-gel, vishiangel; Carn. hirangcl.; Boh. archangel; Slov. arbandel, Hung. arkangyel. n. p. Michał archanioł, Budn. Jud. 9. Bóg posyła do Panny nie lada anioła, Lecz mo-carza swego, cnego archanioła. Pieśń Kat. 3. (Gabryela). przen. Archanioł między swemi, jakoby nad wszystkich wzietszy, najwiecej znaczacy, pan nad pany. ARCHiDYAKON, 'ARCYDYAKON, "ARCYDZIAKON, 'ARDZIA-KON , a. m. (w Grec. 8taxovoę, wszelki posługacz, po-słaniec) w kościele pewna dostojność, ber 3lrd)biafonu3. Boh. arcygahcn; Ross. axp«4iaK0H'b; Croa. jesprist; Eccl. nepitocjiyjKHTCJb. n. p. Archidyakonowic mają być dozor-cami nauki i wszystkich obrzędów kościelnych. Modrz. Baz. 525. Arcydziakon. W. Post. w. 3. 481. Ardziakon. Herb. Stut. 149. Sarn. Stat. 212. ARCHIPYECEZYA ob. arcybiskupstwo. ARCHIEREJ ob. Arcybiskup w Greckim kościele. ARCHIE-RE.ISK1 ob. Arcybiskupi, erjbifdjóflid;. n. p. Palliusz albo płaszcz arehierejski. Fund. 9. ARCHIKONFRATERNIA, ii. ż. bractwo duchowne wyższego rzędu, etite gciftlid;e Cćrjbriibe_rfd;aft. Jest w Rzymie u Ś. Marcella arcliikonlratemia S. Krzyża. Warg. Wal. 308. ARCHIMANDRYTA, y. m. przełożony klasztoru Greckiego Stebel. 2, 433. ber 9lrdjintanbrit in ber ©ried)ifd)en Strdje, ber 9Ibt. Ross. apxiiMaii4pHrb, apxiiMaiMpnTCKiH ARCHI-MANDRYCKI; apxn»iaH/lpiH ARCHIMANDRYCTWO, Opactwo. ARCHIPELAG, u. m. przedtem samo tylko morze egiejskie; teraz każde morze wiele wysep mające. Wyrw. G. 14. wielo wysp, ber 91rd;ipclngud, ein ?Ird/ipeI«gnó, ein SWeer roo wiele Snfeln finb. ARCHITEKT, a. m. /. Greek, (i^irwrai', t. j. d(}/ojv re-xróvu>v, przewodnik, naczelnik budowy; budowniczy, bu-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I. 15

26 A R C H - A R C Y. ARCYD - ARCYN.

downik, bor Slr^iteft, ber Samneijłer. Ross. apxHTenTop'B, CTpoHTCJb. n. p. Górn. Dw. 110. Jabł. Tel. 312. ARCHI-TEKTOŃSKI, a, ie, t. j. budowniczy, 31rd)iteftoni|d). n. p. kolumny architektońskie. Zab. 9, 113. Zabł.- Archite-ktońska nauka: ARCHITEKTURA, y. ż. budownictwo, kunszt budowniczy. Kras. Zb. 1, 106. bte Saufuttft. Eccl. 304tecTB0, 40M034aTe,ibCTB0; Vind. sidarska yiednost, zimpraska umetalnost. 'ARCHITRYKLIN, a. m. z Łac. 1. główny pokój, sala; ba? eonteljtnfte Btnttiter, ber Saal. W królewskie przybytki wszedł-szy, obaczysz przodki twoje wszystkie, W architryklinie, z dawnośei bez skazy, Królów obrazy. Kochw. 366. 2. przeło-żony domowego gospodarstwa, ber §flU^ofnteifter. Skosztował architryklin wody, i zowie oblubieńca architryklin, pyta-jac... Budn. Jan. 2. 9. (przełożony wesela. Bibl. Gd.) ARCHIWUM nieodm. n. ob. Metryka. ARCY, w pospolitej mowie używa się jako przysłówek; naj-częściej jednak w połączeniu z innemi wyrazami (por. Archi -), i znaczy: bardzo, wiele, nadzwyczajnie, w wy-sokim stopniu, naj -; fel/r, gattj befottber?, auśgesetdjttet, erj-; Slovac. arci; Boh. arcy, pra-, n. p. prasselma; Bosn. pri -, prem-; Eccl. Bce-, MHOro —, Ross. Tpe-; (por. Franc. tres-), omchb, Bce-; Sorab. 1. yare. Teraz się widzę, nieprzyjaciele arcy zpotężnili. Jabł. Buk. H. 2. Z niego arcy dobry człowiek. ARCYBISKUP, a. m. najpierwszy biskup, ber (Srjbtfifyof. Boh. arcybiskup; Slavon. arcibiskup; Vind. vishishkof; Carn. hiroshkof; Croat. weliki biskup, ersheg; Hung. ersek; Dalm. ersik; Eccl. i Ross. apxienHCKon:B, apxiepeii, CBA-THTC.IL, CBAMEHHOHANA.ILHHKT, nepB0npecT0.ibHHKŁ; (metro-polita, archiepiskop, archierej). Arcybiskupi, których też metropolitami zowią, mają pod sobą wielu biskupów. Kuczb. Kat. 2, 629. Arcybiskup Gnieźnieński, primas kró-lestwa. Vol. Leg. 1, 171. ARCYBISKUPI, ia, ie, do ar-cybiskupa należący, erjbifcfyfiflid). Boh. arcybiskupsky; Ross. apxienHCKoncKiił, apxiepeiicKiił, cnaTiiTC.ieBf., CBfiTine.it-CKifi. n. p. ubiór arcybiskupi. ARCYBISKUPSTWO, a, n. urząd czyli godność arcybiskupia i włości pod rządem arcybiskupa zostające, ba? (Sr5bt?t(nmt, bie 6rjbif$of?nmrbe. Slova. arcibiskupstwo; Boh. arcybiskupstwj; Dal. ersekia; Hung. erseksek; Eccl. i Ross. apxienncK0ncTB0, apxie-peftCTBO, apxienncKonia, CDmueHHOHawa.iie, CBHTine.ib-CTBO. Mieczysław dwa arcybiskupstwa, Gnieźnieńskie i Krakowskie założył. Krom. 59. W arcybiskupstwie Gnieźn. tnie wolno było Żydom mieszkać. 'ARCYBOŻNIK, a. m. przełożny bożnicy żydowskiej, arcy-szkolnik, ein (sęitagogenaltefter. Jeden z arcybożników. W. Mar. 5, 22. 1. Leop. Łuk. 13, 14. t. Act. Apostoł. 18, 8. (jeden z przełożonych bożnicy. Bibl. Gd. Arcyszkolnik. Budn.) ARCYBOŹNICZY, a, e. tyczący się owego przeło-nego, ben ©ęnagogeitaltefłen betreffenb. ARCYCELNIK, a. m. przełożony nad celnikami, najstarszy z celników, ber Oberfte ber 3ijttncr. Zacheusz arcycelnik. Sk. Kaz. 452. ARCYCZESNIK, a. m. najpierwszy podczaszy, n. p. Państwa Rzymskiego czyli rzeszy Niemieckiej, król Czeski. Wyrw. G. 218. ber erstnuttb^etif.

'ARCYDYAKON, "ARCYDZIAKON, ob. Archidiakon. ARCYDZIĘGIEL, gla. m. archangelica, ziele korzenia więk-szego, miężczejszego nad inne dzięgle. Syr. 98. ^ottttlte« rifdje 5(ttgcltca.. ARCYDZIEŁO, a. n. dzieło wyborne, celujące inne, (por. naczelne dzieło) chef d'oeuvre, eitt SMfterfłiicf. Telemak xiążka Fenelona, jest to arcydzieło Minerwy. Stas. Num. 1,48. ARCYGRZESZNIK, a. m. w grzechach celujący innych, eitt (f.rjfuttber. Boh. arcyhrissnjk. ARCYHERETYK, ARCYKACERZ, a. m. w kacerstwie celu-jący innych; ettt 6rj!e|er. Sorab. 1. arcżkheczar. Niektó-rzy arcykacerze przekładaja sie nad ojce świete. Post. tu. 2, 336. ARCYKACERMISTRZ, a. m. naczelnik kace-rzy, haeresiarcha, princeps hacreticorum. Farr. 582. eitt Secteiibaupt, Sejjerfyaitpt. Eccl. epeceHatajibtiHKt. ARCYKANCLERZ, a. m. ber (Srjfattsler. Gdy podkanclerze brali niekiedy tytuł Cancellarius alter, dawano kancle-rzom wielkim tytuł arcykanclerzów. Pias. 95. Czack. Rekp. ARCYKANCLERSKI, a, ie, erjfanjlertfd). ARCYKANCLER-STWO, a. n. godność czyli dostojeństwo arcykanclerskie, ba? Grjfanjlertbimt. ARCYKAPŁAN, a. m. Kapłan wyższej dostojności, eitt 6rj» priefter. Boh. arcyprisst; Croa. jasprish; Yind. vishi far, visoki meshnik; Eccl. i Ross. CBmueHHonponOBtAHiiKS, MFIT>H0(KAI|IF:IIHHKTI. P- By1 on arcykapłanem pogańskim, t. j. najwyższym dozorcą kościołów i nabożeństwa po-gańskiego. Olw. Ow. 653. Wielebnej braciej, arcybisku-pom , opatom, przeorom, arcykapłanom i innym kościo-ła prałatom. Birk. Dom. 119. być arcykapłanem, Eccl. CBaniTejbCTBOBaTH. ARCYKAPŁAŃSKI, a, ie, erjpriefter--lid}. Eccl. i Ross. CBHmenHOHaMajbHimecKiii, nepBOCBH-meHHHMecKiii, nepBOCBflmeHHHKOBt; arcykapłańskie do-stojeństwo. ARCYKAPŁAŃSTWO, a. n. ba? Grjpriefter' tyltttt. Ross. nCpBOCBflUlCHCTBO. ARĆYKRÓL, a. m. król królów, ber $onig ber Sonige. Ar-cvkrólu wszechmocny, racz wejrzeć na nas. 1. Leop. 3. Mach. 2. ARCYKSIĄŻĘ ob. Arcyxiążę. ARCYŁGARZ, a. m. kłamca w najwyższym stopniu, eitt dęrjlugtter. Boh. stolhar. ARCYŁGARKA, i. ż. eine (5r$= lugtiertiin. ARCYLICHWIARZ, a. m. ein grjiintdierer. W. Post. w. 2, 368. ARCYLICHWIARKA, i. ż. eine Grpitdjerintt. ARCYŁOTR, a. m. łotr największy, eitt 6r$lottcrlut0c. Był ich łotrostwa wodzem, a jednym słowem mówiąc, arcyło-trem. Groch. W. 202. ARCYMALARZ, a. m. celny, przedni malarz, mistrz mala-rzów, eitt uorjuglid/er T!abkx. Malarz mię głową trafił; lecz rozumu w głowie arcymalarz nie trafi. Groch. W. 578. ARCYMARSZAŁEK, łka, m. najwyższy marszałek; Marsza-łek Wielki. Czack. Rekp. ber Grjmarjdiall. Arcymarszałkiem państwa Rzymskiego, Elektor Saski. Wyrw. G. 218. AR-CYMARSZAŁKOWSKI, a, ie. ©r$tnarfdjall=. ARCYMAR-SZAŁKOWSTWO, a. n. dostojeństwo arcymarszałkowskic, bie ę.rjmarfd;allfd;aft, ba? Grymufrimtltluim. ARCYNAIIKA, i. ż. nauka główna, eitte .$aitptn>ijfcnfdjaft. Po-lityka, która rządzi Rzeczpltą, jest najprzedniejsza i arcy-

ARCY O - AREND. AREND-AREO. 27

nauką między wszystkiemi. Petr. Et. 5. Te nauki które są areynaukami, godniejsze też są od tych, które im tylko służą, n. p. sztuka żołnierska godniejsza nad jez-deczna t. t. -2. "ARCYOĆIEC, Boh. arcyotec ob. Patryarcha. ARCY0DSZCZEPIEN1EC, pieńca. m. arcykacerz, głowa od-stępców kościoła, ein §aupt ber Slbtruunigett. Sprośnym sie arcyodszczepieńcem i fałszerzem brzydzim. Sk. Dz. 851. ARCYOFIAROWNIK, a m. Budn. Mat. 25, 47. arcykapłan, ber erjopferpriefter, Dberopferpriefter. ARCYOFIAROWNIKO-WY, ARCYOFIAROWN1CZY, a, e. t. j. arcykapłański, erjprtefterlid). Budn. Łuk. 22, 50. t. Mat. 26, 51. ARCYPASTERZ, a. m, pierwszy z pasterzów, ber crfte uitter ben ipirten, ber grjfcelenbirte, "ber Oberpaftor. Ross. nacra-peHayajbHHKt. Papieżu, arcypasterzu kościoła, wspomóż! Sk. Dz. 759. ARCYPODKOMORZY, ego. m. archicamerarius, podkomo-rzy wielki; Sulików. Comment. dedic. Czack• Rekp. ber ©rjfamnterer. Arcypodkomorzym państwa Rzymskiego, Ele-ktor Brandeburski. Wyrw. G. 218. ARCYPODKOMOR-STWO, a. n. dostojeństwo arcypodkomorzego, bie Grj-fdtnmererrotirbe, bie Grjfdmmerfd)aft. ARCYPODSKARBI, iego. m. podskarbi wielki, ber @rsfdja$= raeifter, ©rojSfdjajjmetfter. Areypodskarbim państwa Rzym-skiego Elektor Palatyński. Wyrw. G. 218. ARCYPOD-SKARBSTWO, a. n. baS (Srsfdjafcmetftertęum. ARCYROZBÓJNIK, a. m. łotr największy, ein £aupirduber, Sduberbauptmann. Arcyrozbójnik morski. Cn. Th. Archipirata. ARCYSTÓLNIK, a. m. Podstoli wielki, ber grjtrudncp, @rj= tflfelbeier. Arcystolnikiem państwa Rzymskiego Elektor Bawarski. Wyrw. G. 218. ARCYSZELMA, y. m. oszust, zdrajca główny, ein 6r$f(|elm, ©rjoerrat^er. Slav. arciselma, wisiwana, prefukana selma; Boh. prasselma. ARCYSZKOLNIK ob. Arcybożnik. ARCYWRÓG, a. m. herszt czartów, ber Oberfte ber Jeufel. Czart arcywróg, który był nazwanym w niebie od przy-wodzenia rokoszan szatanem. Przyb. Milt. 9. ib. 15. ARCYXIAZE, ęcia, m. ber ©rjferjog. Boh. ;arcykniże; Slov. arcikniża; Yind. vishivaivodar. ARCYXIAZĘCY, a, e. AR-CYXIESK1, a, ie. erjljerjogltd). Arcyxiesko-Austrvacki kan-clerz. lN. Pam. 21. 368. ARCYXIĘŻNA, y. ż. "żona ar-cyxiążęcia, bte (Srjbcrjpgtnn. Boh i Slov. arcykneżna. AR-ĆYX1EŹN1CZKA, i. ż. córka arcyxiażecia, bie eribcrjogltcbe frtnjefftitlt. ARCYKSIĘSTWO, a. n." 1. jako imię zbioro-we, familia arcyxięska, ber (Śrjljersog mit feitter ©emctpmt. Arcyxięstwo przyjechali do Pragi. 2. Prowincya należą-ca do Arcyxiążęcia, bas Gr^bcrjOgtbum. n. p. Rakuskie al-bo Austryackie, jedno na całym świecie. Wyrw. G. 121. Boh. arcyknjżestwj; Yind. vishivaivodstvu. ARCYZDRAJCA, y. m. toż samo co arcyszelma, głowa ło-trów, ein §gupt»errdif)er, ©rjbetruger. IV. Post. w. 2, 368. ARCYZŁODZIEJ, eja. m. główny, doskonały złodziej, eitt ©rjbteb. Boh. prazlod'eg; Sor. 1. arcypaduch. Lat. trifur. ARENDA, ARĘDA, *HAHENDA, y. ż. 1. Ugoda względem przejęcia dochodów cudzych na swoje użycie za pewną opłatą, dzierżawa; ber ^ad)t. W Łac. śrzedniej arenda; Ger.

3!enten; (por. Franc. les rentes* dochody); Croa. Carn. Hung. arenda; Yind. arenda, saarendanje, najemshina, najemnost, najemlenje, navsteje; Ross. apełua, K0pT0Ma, KapTOMa, OTHyiiTi. Cło arendą trzymać. Warg. Cez. 12. Włości od Cesarza arendą trzymać. Kiuk. Tur. 205. Aren-dą dzierżeć. Baz. Hist. 45. O dzierżawie czyli arędzie dóbr. Pam. 83. 593. Arendą się bawić, dzierżawą cho-dzić. Dwor. E. 2. Nic psuje wcale gruntu; ale idzie na arędę. N. Pam. 22, 91. W arendę puszczać. Kras. Podst. 2, 199. Arendą co dać. Min. Ryt. 4, 136. §. umówiony czynsz, opłata, iścizna, kwota ugodzona, ba$ ^ad)tgelb, ber sjSacfytjtltŚ. Arendę płacić; opóźniać się z arendą t. j. z zapłatą za arendę. - Uwaga. Wyraz ten arenda spo-dlony jest teraz niejako, i spadł jedynie na arendujących karczmy, a zwłaszcza na trzymających propinacyą dóbr; przeto« Szynkownia, karczma, bte Scfyenfe, ber Srug. Pan przykazał chłopom, by nie pili tylko na harendzie. Comp. Med. 395. Nie wychodzi na krok z arendy, t. j. ustawi-cznie w karczmie siedzi, pije. Oss. Wyr. AREND ARKA, i. ż. Kobieta na siebie arendę trzymająca, lub tez żona arendarza, bte fdd/tertnn. Ross. oraynuuma. Damy, ekono-mią wieśniaczkom tylko, arendarkom, przyzwoitą być mienią. Zab. 16, 16. ARENDARSKI, a, ie. do arendarza należący, <JSdd)ter --. Ross. OTKynmuKOBi.. ARENDARZ, a. m. 1. dzierżawca, najemnik dóbr; ber ©uterpdd)ter, ber $dcf)--ter. Carn. arendavz; Croa, arendar; Hung. arendas; Yind. arendar, arendavez, samitnik, samituvauz, najemauz, na-jemlovez, najemlar, navsetnik; Ross. apeH^aiopt, orayn-mHK-B, KapTOMiUHK-B, noBipeHHHH. Dóbr w arendę nie pu-szczam; bo wątpię, iżby arendarz tę miał ludzkość wzglę-dem poddaństwa, którą pan ich mieć powinien. Kras. Pod. 2, 199. Kędyż arendarz kosztu dla dziedzica waży? Pot. Pocz. 3. arendujący karczmę, lub też same tyl-ko propinacyą, ber ©d)enfenpad)ter attf bem £attbe, ber bett SSerfauf ber ©etrdufe tn fadjt bat. Żydzi zwyczajni aren-darze propinacyi. ARENDATOR, a. m. arendujący pu-bliczne dochody, ber pifyter fiffeutitd)er Ginfunfte. Aren-datorowie, którzy najmują cła, myta i t. d. jak u Rzy-mian publicani. W. Post. w. 3, 393. ARENDATORKA, i. żona arendatora. ARENDATORSKI, a, ie. tyczący się arendatora, ben pćfyter ber Sffenilicftett (Imfiinfte betreffenb. ARENDOWAĆ, ał, uje. cz. nied. jedn. zaarendować dok., puścić w arendę, w dzierżawę, zadzierżawić, nająć komu; etnem ńt bie fiacbt gebett, oerpad;ten. Croa. arenduvati; Carn. arendavati; Yind. arendati, saarendati, arenduvuti; samitati, najemati; Ross. KopiOMHTb, KopTOMMTb. Ży-dom browary arendują. Haur. Sk. 29. Znajomemu, nie hołocie, trzeba arendować. Gost. Ek. 142. §. arendować od kogo, brać od kogo w arendę, mieć w dzierżawie, oon jemanbett pad)ten. Yind. navseti; Ross. OTKYNHTT, OT-KynaTb. Przez rok arendując więcej zyskał, niż inni co po kilka lat arendowali. ARENDOWNY, a, e. do arendy należący, bte fiadjt betreffenb. Ross. OTKyn.iCHHbiil, OTKynHbifi. AREOPAG, U. m. z Grec. ("sięeios Tlayoę, Marsowy pagó-rek) sąd najwyższy Rzeczypltćj Ateńskiej, i miejsce, na którem się ciź sędziowie zgromadzali. Skrz. Hist. 87. ber SIreopag.

15*

28 ARES-ARK. ARKA-ARKU.

ARESZT, 11. m. zatrzymanie urzędowe rzeczy lub osoby, ter 3lrreft, bie Slrretirnng, berSkfdilag, SSerfyaft. (Ross. apecn,; Boh. arest, zalkyne, stawunk; Sor. i. rest; Croat. arest, rest, zaszlavek, zasztavlenye; Sianon. reslit, resbtana, z.itvor; Carn. arest, narka; Vind. jezlia, jetnina, vjetje, vjcmanje). Areszt albo szperunck, zapowiedź osoby albo jej dóbr przez sługę urzędowego z sedziego rozkazu. Sa.t. Pon. 1 17. Areszt kłaść na rzeczy drugiego. Chełm. 141). Areszt kondemnaty, wstrzymywanie wzdania, i sadowe o nie rozprawianie. Czack. Rekop. g. przytrzymywanie, wię-zienie, bie Slrretirimg, ber Jlrrcft, 'bie gefdmilid;e Sliiljalimifl. Areszt mi dano, warty przy mnie osadzono. Tea. 44, 87. W areszcie, siedzieć; do aresztu wziąć. §. miejsce aresztu, wiezienie, koza, klatka. Oss. Wyr. bet? ©efdngttip, ber Ort beśf Slrreftti. ARESZTANT, a. m. ARESZTANC1K, a. m. zdrobn. więzień, człowiek przytrzymany, ber 2lrre= jknt, ber ©efangette. Brawura ten, po różnych kozach are-sztant. Mon. 05, 360. Carn. arestant; Croa. szuszeny; Ross. apecTanTi. ARESZTANTKA, i. ż. białogłowa do wię-zienia wsadzona, bie 3(rreftantinn. ARESZTOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedn. zaaresztować, dok. rzeczy zapowiedzią przy-trzymywać, zapowiadać, mit 9lrreft belegett, Slrreft roorauf legen. (Boss. apecTOnaTb; Carn. arestujem; Croa. arestu-vati, zastaviti, zastavlyam; Dalm. usztaviti, usztavlyam; Vind. sajezhuvati, saperpreti.) Pieniądze gdyby od in-szych kredytorów były aresztowane. Chełm. Pr. 133. przytrzymywać kogo, więzić; arrettren, gefdttglid) eittjte^en. Aresztować kmiecia w mieście za długi, nie godzi sie. Vol. L. 1, 361. Żaden nic ma być aresztowanym, który ma czym płacić. Chełm. 147. ARESZTOWNY, ARESZTO-WY, a, e, aresztu się tyczący, 3(rreft*. pozew aresztowny, cilatio realis, którym winowajca do sądu stawiony bywa, lub rzeczy jego aresztują się. Oslr. Pr. C. 2, 39. (por. Licowy pozew). ARFA, ob. Harfa. "ARGENTERYA Tr. ob. srebra, baś @ilbergerdt$e. ARGUMENT, u. m. z Łac. ARGUMENCIE, u. m. zdrobn. dowód. Farr. 450. ber SeroeiS, Setueiśgrunb. §. zadanie wywiedzione albo do wywodu podane. Kras. Zb. bfl? $e» tneifett. ARGUMENTACYA, yi, ż. dowodzenie, wywodze-nie, przytaczanie dowodów, wywód, bie 33eroei?ful)rung. Z jego argumentacyi poznałem, że jest matematykiem. ARGUMENTOWAĆ ob. dowodzić. 'ARGUMENTULAK, a. m. subtelnie dowodzący, w dowodach szperacz, subtel-niś, ein fpi^ftnbiger ©rubler, SRaifonneur. O mili dyalekty-kowie, naprzeciw jasnemu pismu S. argumentulacy. Herb. Art. C. 2. 'ARKA, i. ź. z Łac. skrzynia, lada, ber Saften, bie 8abe. W starym zakonie arka, skrzynia, w której było przyka-zanie boże. Rej. Apo. 98. Arka Noego. ob. Korab. 'ARKABUZ, 'HARKARUZ, a. m. 'ARKARUZIK, a. zdrobn. z Włosk. rusznica, muszkiet, broń ręczna ognista , Włod. Dudz. 32. etne Sudtfe, geuerbudjfe, Śarretibud)fe. Strzelba ognista najdawniejsza, długości flinty lub muszkietu, osa-dzona na lawecie. Papr. W. 1, 466. Zakazujemy przy dworze hospodarskim z broniami chodzić, zwłaszcza z ru-sznicą, z harkabuzem. Stat. Lit. 11. Z arkabuza wystrze-

lił. Sax. Post. 45. arkabuzy donośne. Zimor. Siei. 245. Dla synaczka kazał narobić, arkabuzików, działek. Wys. Ał. 34. (por. Półhak). g. toż .samo co arkabuzer. 'ARKA-BUZER, 'ARKABIJZYR, 'ARKABUZ, a. m. żołnierz arka-bn/.em uzbrojony, ber 3jud)fcufdm$c. Stoją w kirysach cni kawalerowie, Usarze dzielni i arkabuzowie. Auszp. 19. Do jazdy cieżkiej należą arkabuzyrowie, którzy arkabu-zów czyli muszkietów do boju używają. Papr. W. 2, 271. Wszyscy z ruśiiicami albo arkabuzyrowie. Star. Diu. 34. Jazdę pod tytułem arkabuzerów, jako milicyą mniej potrzebną, zwijamy. Vol. Leg. 5. 74. ARKADA, y. ż. z Franc., frambuga. Dudz. 44. podsklepie-nie a osobliwie mostowe, lub na którem gmach jaki spo-czywa; eine Slrcabe, 2)i>geun>i>lbmtg. Most murowany po-winien być wysoki i w arkadzie szeroki. Świtk. Bud. 517. 1. "ARKAN z Łac. ob. Tajemnica, Sekret. 2. ARKAN, u. m. Wędzidło czyli raczej postronek, którym łapią konie nieujeżdżone, eine Sd;ltitgc ^ferbc jn faitgen. Ross. apKaitE. Na jarmarku Łowickim, konie dzikie z Ukra-iny, arkanami łapią w ogrodzeniu, i do kupca bliżej przyprowadzają. Wędzidło, uzdeczka, pęto, ber 3<tunt, bte gejfel. Rumaki chciwe biegu, arkany mocne targaja. Bardz. Luk. 8. Trzech nieprzyjaciół arkanem strzynoży-wszy, Królowi przyprowadził. Pot. Pocz. 504. Wszel-kie wędzidło, więzy, hamulec, niewola, 3<tuin, geffeln, Sanbeit. Kmieć i szlachcic w arkan idzie społem, Matki z córkami dostają się w łyka. Jabł. Buk. Q. Ojciec mło-dość moje w ścisłym ujeżdżał arkanie. Hor. Sat. 98. Twe serce cudza żonka trzyma na arkanie, t. 249. ARKAS, a. m. galareta mleczna, (która się robi) gdy mleko słodkie zagotowawszy, cytryna napuścisz. Wiel. Kuch. 396. SKilcfygalerte. "ARKTYCZNY, a, e. z Łac.-Greek, aretieus (uęytoę-. niedź-wiedź, znak niebieski)< ku północy leżący, północny; ntirblid), iiiicĘ) Sforbeit liegenb. Kraje arktyczne. Dyk. G. ku biegunowi północnemu leżące. 'ARKUS, a. in. w ogrodach łuk, łęk, obłąk, in bett ©dr< ten, ettt 33ogen, Śogengeroiilbc, eine ^forte. Arkusy po ogrodach, tryumfalne bramy, moga być na końcu ulic dawane. Kluk. Rośl. 1, 77. ARKUSZ, a. m. ARKU-SZEK, szka. m. zdrobn. Wszelka massa na długość i i szerokość rozpostarta, osobliwie zaś papieru karta tój wielkości, jaką jej w papierni nadano, ein 33ogen papier. Boh. i Slov. arch; Croa. arkush; Hung. arkos; Yind. list, odjemik, plahtiza, Slavon. folj; Ross. -IHCTB fiyiaarH. Libra papieru ma arkuszy 25. Sols. G. 135. Arkusz pa-pieru steplowanego. Yol. L. 8. 145. Arkuszami, po ar-kuszu, Sogennieife. Pół arkusza, ein fyalber Sogen. Na ar-kuszuby tego nie spisał, t. j. mało na to i arkusz, t. j. rzecz długa, obszerna. - Arkusz dzieli się na półarkusze, ćwiartki, pół-ćwiartki. arkusz waty, t. j. płat wiel-kości znacznego arkusza, z bawełny spojonej gumą czyli wodą klejową, ein Stucf 3Btttte. Wata kupuje się ar-kuszami , (na arkusze); za arkusz płaci się od 2 do 3 złotych §. arkusz blachy, kawał czworograniasty, (Sine Sle^tafel. ARKUSZOWY, "a, e, wielkości arkusza, lub ar-

ARLE - A R M A. A R M A - A R S. 29

kusza się tyczący, ben ^npierbogeit betreffenb, 3togen> $oifo<. Rejestru w arkuszowej formie oprawne. S. Grodź. 2, 157. ARKUSZYSKO, a. n. zgrb. wielki a nieforciuny arkusz , ein grofSer HPlidjcr Sogeit papier. ARLEKIN, u. m. ARLEKINEK, nka. in. zdrbn. z Włosk. śmieszek, błazen teatralny w sukni szachowanej, ber Jpflllśnwrft. Ross. apjiiiiłiHii, raepi. Kto też miewa powa-gę w stroju arlekina? Zab. 11, 50.- Przen. wietrznik, wiercipięta, ein Siltnbbeutcl, Springingfelb. Płochy obrót go wydał z arlekinów bractwa. Zab. 14, 52. Boh. Kom. 2, 17. ARLEKINADA, y. z. jako imię zbiorowe: figle arle-kińskie, i wszelkie żarty zwłaszcza giestami nadrobione, foffett, ^flH^murftftucfdien. ARLEKIŃSKI, a, ie, arlekina się tyczący, n. p. suknia arl.. #arlefinS<, §flnźtt)ur|ł»; po arle-kińsku , §ar!cftngntdptg. Po arlekińsku ubrany. Mon. G9, 55. Odjęli jej postać poważną, a po arlekińsku wystry-chnęli, nalepiwszy muszek śmiesznych. Mon. 70, 124. ARMATA, HARMATA, y. ż. ARMATKA, i. zdrobn. z Łac. '1. Broń, oręż, zbroja równie do napaści jak i do obrony, ba« ©eroebr, bie SRitfhmg unb aHerbanb ffiaffen. Król do Li-twy według potrzeby, żywności i annaty posłał. Krom. 419. Kupidzie łuk wydziera, pochodnią i strzały, całą jego armatę. Gawin. Siei. 584. Armatę skruszyć. Tward. Pas. 1. Armatę na się wzięli. Warg. Kur. 26. Lacedemoń-czyki albo żywo z taż armatą z wojny się wracali, albo zabitych na tej armacie ich przyniesiono. Warg. Wal. 57. (tarcza). §. 2*. Amunicya, artyllerya, baei ©efcfiufc. Prze-łożony nad strzelbą lub armatą. Archel. 2, o. Starszy nad armatą koronną. Yol. Leg. 3, 934. (f. arsenał), g. 3*. Wojsko morskie, armia, flota, bie Sriegśflotte, bie ®ee« folbaten. Ital. armada; Yind. morska voiska, morska ar-mada; Boh. Slov. armada lodj; (Carn. Yind. Slavon. ar-mada. < armia, wojsko). W Amboinie zastał armatę Hisz-pańską, na której lud był chory. Sk. Żyw. 2, 251. Ar-matę w morze spędził wiatr pod żaglami. Bardz. Luk. 35. Wojsko z portu w armacie przeprawił. P.t Kchn. Orl. 1, 204. Armata strudzona weszła na brzegi. Zebr. Ow. 133. Henryk przyrzekł Polakom na morzu armatę chować. Papr. W. 1, 246. Uwaga. Ze wyraz ten armata, wszelkie woj-sko czyli armią oznaczał, dowodem są następujące przy-kłady, w których jest dodane: wodna; n. p. Dwa tysiące okrętów armaty wodnej im odjął. Stryjk. 47. i 49. Wy-prawił armatę wodną galer półtorasta. Biel. 3, 74. Gwagn. 605. Hetmana z armatą wodną wyprawił. Sk. Zyw. 2, 251. Nag. Fil, 174. Wodne armaty Europejskich państw, zapędzone do Indyi. Zab. 7, 129. Nagł.-$. 4. Dzisiaj oznacza działo figury okrągłej, które prochem i kulą lub kartaczami nabijają. Papr. W. 1, 246. bte SmtOlte. Yind. kanona, strelni koss; Carn. i Slav. top; Croa. patantia; Boss. nymifa, nymeiKa, opy4ie, nmuaib. Armatę dzielą na denną sztukę, na czopową i wylotową. Jak. Art, 1, 138. Łes. Mier. 2, 240. Armaty cieżkie albo murołomy, i polowe. Jak. Art. 3, 285. ARMAĆINA, y. ż. nie wiele co warta armata, mówiąc z pogardą; mit ©eringfdjdtjiing, eine elenbe mtferable Sanoite. ARMACISKO, a. n. wielka niezgrabna armata, etne ungefd;lad)te taone. ARMATNY, a, e, 1*. Zbrojny, uzbrojony, geroaffnet, geruftet. Mieszczanie

wysypani armatną gromadą, z miasta w pole wychodzą. Tward. W. D. % 179. ARMATNO przysł. Mieszczanie na ten lnik armatno wypadli. Zimor Siei. 243. §. 2'. do flo-ty zbrojnej należący, flotowy, wojenny; ftlotteu •, Jlricgi$<. Trojańska w brzegach już cię czeka flota, Której arma-tna pilnuje piechota. Cliro. Ow. 247. Szwedom cztery okręty armatne wziął. Tward. W. I). 2, 280. g. 3. Do dzieła, do armaty należący, działowy; bie S(«UUIie betreffenb, Sauonett*. Slav. lopovski; Jioss. nyuiemiuB, nHmaJLHhili. Narzędzia armatne, szufle, szczotki, stępie i t. d. Jak. Art. 3, 304. g. 4. Armatny rzeczw. teraz nie używany < przełożony nad strzelbą czyli zbrojownią, Jenerał artylle-ryi, ber Óberjeugmeifter. Kozacy pod władzą samego star-szego armatnego zostawać mają. Vol. L. 4, 9. ARMATU-RA, y. ż. zbroja około herbu, bte SRuftmtg urn eiit 2B«p« pen. ARMIA, ii. ż. zbiór wojska, eine Slrntee. "ARMATOR, a. m. junak, samochwalca, ein 9luffcf)neibcr, ^raljler, fettfreffer, Sramarbal Pewny armator chlubił sie swemi działami. Zab. 2, 196. ARMISTYCYUM nieodm. n. ob. Rozejm, zawieszenie broni, ffiaffenftiUftanb. "ARMOWAC, HARM0WAĆ, ował, uje. cz. niedk. i zaimk. uzbrajać, przygotować do wojny, ruften, toaffneit. Jęli się armować przeciw Bolesławowi. Biel. 98. Wydaj go nam, bośmy się na to zharmowali. Wad. Dan. 265. Armowanie się, znaczy zaciaganie ludzi i przygotowanie sprzętów wojen-nych. Papr.' W. 1, 466. N. Pam. 83. 572. AROBA, y. i. funt Hiszpański, ein ©ponifdjeg ^fitnb. n. p. Cztery aroby czokolady. Gaz. Nar. 1, 12. AROMA, atu. m. Zab. 6, 219. ob. Korzenie. ARONOWA broda, ziele, ob. Aaronowa. ARSENAŁ, u. m. ARSENALIK, u. z Franc. gmach przezna-czony na skład broni, zbrojownia, cekauz; bfliS 21rfeitfll, 3eng^(Ul£. Carn. orroshnishe, sbrojnishe; Cz. strjlnice; Croa. puskarnicza; Yind. voroshjarna; Ross. opy5KexpanH.inui.e, CHapH40xpaHHjmme; Eccl. opyatHHua, opy»expaiiHTejLHHua, 36pyen0J0WHHua. Jak. Art. 3, 324. Papr. W. 1, 466. Leszcz. Gl. 116. §. Miejsce budowni okrętów, bie 6d)tffś* werfte. Arsenał ziemny, lądowy, wodny. Ossol. Wyr. AR-SENAŁOWY, a, e, do arsenału należący, cekauzowy, tai Scugbauś betreffenb. (cf. Cegwart). ARSZENIK, u. m. z Grecko-Łac. (por. Pers. zernich). Kru-szec od dawnych półkruszcem nazwany; od niektórych poczytany za sól metaliczną. KI. Kap. 2, 243. złotołusk. Syr. 399. Slrfenif. Dla swoich własności arszenik znaczy truciznę, tai Jlrfenifgift, SRattenpuloer. Yind. mishenza, ar-senika; Carn. sernek; Rag. sicjan; Bosn. sicjan, sicjanat, miseja stuppa; Ross. MbiiubaifB; Boh. utreych. Arszenik nie cukier choć biały. F'red. Ad. 69. (pozór oszukuje). Już ar-szeniku w cukier przymieszają. Wad. Dan. 406. §. w mo-wie potocznej oznacza wszelką truciznę, n. p. pod mio-dem arszenik. Morst. 43. (zdradliwa to uciecha), jebeó ©ift uberbmtpt. Duszyjka smaczne pirożki gotuje, A arszenikiem po wierzchu cukruje. Bratk. K. 36. ARSZENIKALNY, AR-SZENIKOWY, a, e, arszeniku się tyczący, lub zawierający go w sobie, Slrfenif^oltig, 2lrfemf = . Kiżeł arszenikowy daje o stal ognia z arszenikalnym smrodem. KI. Kop. 2, 243. ARSZYN, a. m. miara długości używana w Moskwie i Lwo-

30 A R T E - A R T Y. A RUM - A RYN.

wie, większa od łokcia naszego, bie 3lr|d)iuc, ciu SlufftfdjeS StfanjJ, cinc £cntbcvi]ct Gile. (Hoss. i Eccl. apuimrb; Carn. arsin; Tur. arsin, arsun; Pers. eris). Arszyn, miara Tatar-ska, której Rusini używają, dał exystencyą Lwowskiemu łokciowi. Czac. Pr. 1, 21)0. Arszyn Lwowski ma w so-bie łokcia Krakowskiego ćwierci pięć. Sols. G. o, 130. Szesnasta cześć arszyna po Hoss. isepiiiOKT,. ARSZYNOWY, a, e, od arszyna, wielkości arszyna, 9(rfdjtitctt =. Hoss. ap-iUHHHbift. Arszynowe gonty, Kack. Pas. 18. ARTERYA, yi. ż. żyła prowadząca krew z serca po całem ciele, żyła pulsowa, tętna, bie « ober ©d;I«gaber. Krup. 3, 2. KI. Zw. 1, 32.' ARTFUL, u. m. naczynie pewne na statkach. Haur. Sk. 171. ein ©eratfje auf bcu gluflfdjiffeu. ARTYKUŁ, u. m. z Łac. Część główna rzeczy, mowy, pisma, podział, ein Jfyetl etitcr Diebe, ©djrift, ciu ^uuft, 91rtifcl. Artykuły hetmańskie. Yol, L. 2, 132G, (prawa, ustawy, punkta). Artykuły Marszałkowskie, t. W traktatach znajdują się niekiedy i artykuły potajemne, stronom tylko do rze-czy należącym, wiadome.— Artykuły wiary. Ktch. Gd. IG. ©laubcnźartifcl. Przen. Artykuł wiary = rzecz niewątpliwa, niezawodna, pewna, etttmS 3u»crla^igeś, ©emiffel On to ma za artykuł wiary. Boh, Kom. 1, 241. §. w Handlu * ga-tunki towarów, §anbclśS«rtifel. Dobry kupiec we wszyst-kie artykuły opatrzony. — Vind. artikel, odstavik, po-stava; Sor. 2. artikel; Ross. CTaTta.— Artykułami Ross. nocTaieHHO; adj. CTaTefiHuft. §. Część mowy w Grammatyce kładąca się przed rzeczownikami, przedimek, ber 3lrti= fel itt ber ©rantinatif. W Greckim n. p. artykuły są: 6, r>, rd, w Franc. Ie, la. w Niem. ber, bie, bfl'3. ARTYLERYA, yi, ż. z Franc. (bez I. mn.) strzelba wielka i wszystko co do tego należy, jako to: armaty, moździerze, bomby, kule, granaty i t. d. b«3 grobe ©efdjui) unb allcź mi baju geljort; bie Slrtitterie. (Ital. artigleria por. Łac. ars); Yind. artileria, veliku strielashtvu; Slavon, artileria, topovi, lumbarde), Jak. Art. 3, 281. Łes. 2, 239. Artylerya ciężka, ob. Ciężki; polowa, ob. Polowy, (por. Park artyleryi). Szańce potężną artylerya osadzone. Pam. 83, 2, 210. Generał artyleryi ma w dozorze zbrojownie, ludwisarnie, prochownie i wszystkie wojenne sprzęty. Skrz. Pr. P. 1, 201. (por. Armatny). §. Nauka, umiejętność o tych wszystkich rze-czach, bte Slrtillerie, ®efd?u|funft. Jak. Art. Łes. 2, 259. §. W znaczeniu zbiorowem = artylerzyści, ludzie przeznaczeni do służby artylerycznej. Papr. W. 1, 467. Jak. Art. 3, 283, Łes. 2, 239. ARTYLERYCZNY, a, e, do artyleryi należący lub jej się tyczący, bie 3lrttllerie betreffenb. Umie-jętność artyleryczna, Łes. 2, 239. (por. Puszkarski). AR-TY'LERZYSTA, y, m. żołnierz przy artyleryi będący, ber 3lr= tillerift. Cz. delostrelec. (ob. Kanonier, Puszkarz). ARTYSTA, y. in. z Łac. Franc. człowiek, kunszt jakowy czyli sztukę posiadający, umiejący, n. p. malarz, snycerz, aktor teatralny = kunsztownik, kunstmistrz (por. Sztukmistrz.), ettt Suuftler. Cz. umelec, umenec; Bosn. mesetar, majstor, sosetar; Rag. zanatnik, rukotworaz; Yind. mojster, ume-talnik (por. Mistrz, misterny, misternik); Eccl. i Ross. y-MOAt-iŁHitKi, Krtij.oaaiiiKT, (Por- chędogi, ochędóstwo), xy-AorB, XHTpOKŁ, XTlTp,ll|tM (por.' chytry). Artysta biegły.

Dudz. 53. Artysta (toż samo co malarz). Łes. 193. Uwaga. Chociaż wyraz ten do tych czas nie dosyć utarty, niemamy jednak innego, któryby dobitnie całą szlachetność jego zawierał. Wcale zaś żadnego nie mamy na wyrażenie ko-biety (nie żony, ale) w rzeczy samej trudniącej się kun-sztem jakowym, jak n. p. malarki, aktorki, cilte Sluilftlcrtilit, chyba Artystka. 'ARUMSZMALC, u. ni. z Niem. (tycr itt Sd)inalj. Jaja sadzone, które w kiclimkach żelaznych robią z masłem trelowanćni. Wiel. Kuch. 596. Yind. zvertje, zverzha. ARUS, 11ARUS, u, ni. materya pewna, ciu gcmi|7ct" |por. Włoskie arazzo, tudzież Angielskie arras •• obicie, ro-boty warstacikowej, tapisseric de haute-liee gciturfte pele, oraz Niem. ber $mr«jS = włosie wielbłądzie 3|. Arus wazki, arus szeroki. Instr. Cel. Lit. Wazki harus, nazwany cynkatura. Yol. L. G, 154. ARWAN, ARWANŹE ob. Porwań. ARYA, yi, ARYJKA, ARYETKA. i, ż. zdrbn. pieśń krótka, piosneczka, gatunek pieśni, eitt Siebd/cn, cilte Slric. (Kam. arija, visha). Piosnki a według wziętego nazwiska, arye. Tea. 54, d. 8. Zaśpiewaj nam jaką aryjkę. Tea. 52. d. 103. Nucą sobie aryetke. Zab. 2, 46. §. Tony czyli muzyka, czyli też sposób ułożenia głosów do pieśni jakowej, bie SWelobte. Może kto umieć wiele piosnek na pamięć, a żadnej śpiewać nie potrafi, aryi do nich nie wiedząc. — Jak to śliczny afekt i odmiana tonów w tej aryjce. Boh, Kom. 1, 276. Lekkomyślne trele aryetek. Zab. 16, 156. ARYAN1N, a. m. prócz właściwego znaczenia: kacerz sekty Aryańskiej, używano w mowie potocznej zamiast Nowo-chrzczeniec, Rakowianin, Socynianin; eitt Slrimter, iltt ge= ntcinen Sebett aber belegte tnait mit biefem Garncu aud; bie ©ociniattcr unb ffiiebertaufer. Sk. Dz. 236. ARYAN1EĆ, niał, nieje. nij. niedk. używańsze jest sl dok. zaryanieć, t. j. aryański sposób myślenia przyjąć; aryaninem zostać, (tri* mtifd), ober etit 2lrimter merbett. Eccl. apiaHCTBOBanr, no-ci-BAOBaTŁ apieBoił cpecti. Niemal wszystek świat zaryaniał i rzadka cerkiew prawdziwa. Smotrz. Ap. 102. ARYAŃSKI, a, ie, socyniański, nowochrzczeński, artauiftfy. Sekta aryańska, albo jak ja niektórzy zowia nowochrzczeńska. Yol. L. 4, 315. ARYANIZM, u. m. ARYAŃSTWO, a. n. kacerstwo Aryańskie, ber 2lrtani8tmt3. Słow. arianstwo, Kam. arianstvu; Eccl. apiaHCTBO. Namawiali go do aryaństwa. Sk. Dz. 236. ARYERGARDA, ARYERGWARDYA = straż tylna, Odwód, Papr. YV. 1, 467. czai, ticr 9Jad)3ug, 9?«d)tr<ib. Przeciwnie zaś awangarda czyli awangwardya = straż przednia, czoło wojska. ARYETKA, ARYJKA, ob. Arya. ARYNGA, i. ż. z Łac. śrzednie'j, lub z Wrłosk. aringa, prze-pisane albo zwyczajem wprowadzone wyrazy na używanie przy pewnych okolicznościach, formuła pisania, mówienia; bie gormel, baS gormular. Aryngi na wszelkie transakeye, jednostajne były przepisane. Xiądz. 180. Wszystkie ex-pedycye Rady nieustającej wychodzić będą z tą aryngą: My Król za zdaniem R.'N...." Yol. L. 8,' 97. — Przen. Wszyscy mieli jednę senteneyonowania aryngę: idę in sensum pryncypała mego. Mon. 65, 65. (jeden sposób tłumaczenia się). To dla własnego włożył upewnienia w aryndze swojej z Osmanem umowy. Zab. 14, 249. Szym.

ARYS-ASBE. ASMO - A S P I R. 31

ARYSTOKRACYA, yi. ż. z Greek. aQiatoxęćnna, Rząd oby-watelów najznaczniejszych, władzę najwyższa sprawują-cycli. Modrz. Bas. 11. bic 2lrifh>fr«tte, nriftofratifd;e S)iegi'e= rung«lycrffl||iing. Rząd w którym sami tylko magnaci do naj-wyższych urzędów dojść mogą; możnowładztwo, rnożno-rządy, inożnorządztwo, panowładztwo. §. Przemoc możniej-szych obywateli w jakimkolwiek rządzie, bita Ubcrflfn>id;t ber gropeit .ftcrreit, bie 2lriftofratie. Po Bolesławie Krzywo-ustym poczęła się u nas wzmagać arystokracya. Nar. Hist. 3, 370. Panowie zaczęli dzielniej niżeli przedtym w rządy wpływać, t. 7, 05. §. 3. Przen. Postępowanie wywyższa-jące nad równość, co nie pod strych, co z pańska, pań-skość, przepych, anftofratifcfjed, l)errifd)e3 ®e)cit, 2lrtjrofr«tie. n. p. Całej familii N. arystokracya jest właśnie wrodzona, t. j. żc we wszystkiem wyższość swoje, państwo, innym czuć daje.— ARYSTOKBACKI, a, ie;' ARYSTOKRATY-CZNY, a, e, tyczący się arystokracyi; możnorządny, pano-władny, panorządny, pański, przepyszny. Arystokracki uży-wa się najczęściej w znaczeniu wyrażonem pod Nro. 3. n. p. człowiek, postepywanie, sposób myślenia arystokracki. Arystokratyczny zaś w znaczeniu Nro 1 i 2. n. p. rządy, pań-stwa arystokratyczne; ariftofratifc^. Boss. ite.ibMOHtCAepwaB-Hbiii. ARYSTOKRAT, a. m. poplecznik możnorządztwa, pan, dumny, pyszny, wynoszący się nad innych, eitt Slriftofrat. w rodz. ż. ARYSTOKRATKA, i. kobieta dumna, pyszna, ein ftoljeź 2Beib, eine 2lriftofratimi. ARYTMETYCZNY, a, e, do arytmetyki należący, rachunkowy, liczbowy, aritfymetifd}; (Cz. pocetnj; Ross. mic-iHreJbiibni; Yind. razhunski). Stosunek arytmetyczny. Łes. 2, 69. Postęp arytmetyczny. Śniad. Alg. 1, 125. ARYTMETYK, a. m. posiadający naukę rachunków, ber 2lrittymetifer, SKedjner. Yind. razhunski moister, razhunasnanez, razhunar; Croa. bro-jaznanecz, rachunar; Boss. MHCJOCJOBŁ; Eccl. IHCJHTCJB. ARYTMETYKA, i. ż. z Greek. aQi&ni]Tixri, umiejętność z danych liczb wynajdywania innych, i zbiór przepisów czyli nauka prowadząca do tej umiejętności; rachunki, racho-wanie, (rachmierska nauka. Rog. Doś. 1, 283). bie 2lritlj= metif, Jffedienftmft, JMnumgutmffenfdjaft. Sor. 2. rachnuwar-ska wedomoscż; Yind. razhunasnanost, razhunstvu, zhisla-snanstvu; Boh, poeitarstwj; Croa. brojaznansztvo, rachun-sztvo, brojoznanye; Ross. 'iHCJOCJOBie. — Nauka dobrego rachowania. Sol. G. 3, 81. nauka liczebna. Jak. Mat. 1, 2. Lesk. 2, 3. A S. AS, a. m. U Rzymian moneta siedm pieniążków wartająca, Cn. Th. ein ber 3Jćmer. §. najmniejsza waga złotnicza, 64 razy w jednym czerwonym złotym zawarta, eilt ©0lb» gercidlt. §. Funt aptekarski, etn 2(pot'beferpfimb. §. w kartach Francuzkich, tuz; na kostkach oko; tit ber frattjOfifcftcn Starte baś 2ip, ber tang; im SBurfelfpiel, etn 21nge. As przegraje dama wygraje. Tea. 22, 3. Przen. Intrata twoja zasadza się na asie. Tea. 15, 24. (na kartach, na szulerstwie). ASBEST, u. m. z Greek. (aa^eatog w ogniu nieskazitelny) kamień podobny co do swoich własności amiantowi, ber 2l$befJ. Łatwo go rozeznać od amiantu; asbest bowiem w wodzie na dno upada. KI. Kop. 2, 67. ASBESTOWY, a,

e, z asbestu sporządzony, n. p. płótno asbeslowe, uon 213= Deft, 21ilicft ASMODEUSZ, a. rn. z Hebr. wróg stanu małżeńskiego, 218= lltobi, ber (f,(ietenfel. O wy przedni ciemności Xiążeta! A-smodeuszu! Boruto! Tea. 11. b. 107. ASPEKT, u. m. z Łac. konstellacya, na niebie gwiazd rozło-żenie czasu narodzenia czyjego. Dudz. 33. położenie na niebie, postać, pozór gwiazd, bie (Soilftcllrttion, bie 2l(?pec= ten ltnter bcneu jeinmib gelweit nwrbeit, ber ^lmietcnjłmib. (por. pod dobrą, pod złą gwiazdą się rodzić). Nie zaraz wszyscy królowie, co się z Królem rodzą w jednym aspek-cie. Pot. Arg. 246. Niebo częstokroć głód, częstokroć mor swemi aspekty przynosi. Petr. Pol. 04. §. Aspekty xie-życowe = odmiany miesiąca czyli raczej xiężyca, bte SDJottbŹ* nmitbehmgeit, SWoiibSueraitberiiitgeu. Aspekty "księżyca są: nów, pierwsza kwadra i t. d. Wyrw. G. 60. Gdy sie xieżyc przez szóstą cześć nieba oddala, zowiemy to aspekt sze-stny, wzgląd szestny; gdy przez czwartą część, aspekt czwarty, czwartny, kwadrę, przez trzecią część, aspekt trzeciak. Spicz. 191. Sien. 423. §. Dobry lub zły znak, który astrologowie z ciał niebieskich, zwłaszcza co do przed-sięwzięcia spraw jakowych tłumaczyli, przepowicdzenic, bie nftrologifcfyc Seftimnmiig luegen bc*3 guten ober fd;Ied;tcn 6rfoIge3 irgenb einer Untenietmumg, eine SSorbebeutung. Astro-logia która nam na niebie dobre albo złe aspekty oka-zuje, t. j. do spraw zaczynania czasów wybór. Oczko Prz. 25. g. Wszelka oznaka na przyszłość, wróżki, 33orjeid)en, 2lnjeigen, Slfpeftcit. Kleopatra Cezarowi: Tyś aspekt łaskawy krajom naszym. Bardz. Luk. 179. Podłomyślne dusze, gorszym aspektem narodowi grożą, Niż dżdżyste baby, parne Syryusze. Z ab. 11, 30. Nar. Złe tu dla mnie aspekta t. j. nie przewiduje ja tu nic dobrego dla mnie. 'ASPER, *ASPERGIL,' 'ASPRE0L, a. m. w Łacinie barba-rzyńskiej asperiolus •• sciurus, wiewiórka, ein Gtdi&firncfrcit. Nar. Hist. 5, 288. §. skórka wiewiórcza albo popielicza, które to skórki szły na skarb xiążęcy. Nar. Hist. 2, 259. (Std^orndien = ober Siltdifelie, bie ait ben giirftenljof geliefert toerben mnpten. Podatek starodawny, skórkami popielicze-mi płacony do skarbu Xiążąt, t. t. biefe gellabgabc felbft. (por. Biela, bielka, bielczany podatek). §. Pieniądze skó-rzane, Cebergelb. Aż do czasów Wacława Monarchy Cze-skiego, Po wszystkiej Sarmacyi państwa Koronnego, Z zwierzęcego rzemienia pieniądze robiono, 1 one jak dziś srebrne tak drogo ważono, Które aspergillami w one czasy zwano. Gwag. 59. Przedtym niż monetę wynaleziono, asp-rów i innych skórzanych pieniędzy w Moskwie używano. t. 60. (Ross. Kynu = 4CHbrn, aiop4KH KyHbH).— Lecz za bajeczne te pieniądze skórzane w Polszczę poczytuje Na-ruszewicz, taki wykład bajki dając: Drobne pieniądze cho-dziły pod nazwiskiem asprów czyli aspreolów, dla koloru białego w czystym śrebrze. Te zapewne aspry utworzyły skórki wiewiórcze aspreolami w łacińskim nazwane. Nar. Hist. 5, 289. ASPIRANT, a. m. z Łac. starający się o co, n. p. o urząd, kandydat, ber 2J3pirant, ber Seroerber. Aspirant do stanu małżeńskiego. Oss. Wyr. (por. konkurent). §. w klasztorach ten który po zakończonym nowicyacie, żąda być przyję-

32 ASSA-ASSY. ASSY-ASTR.

tym do zakonu, ber nad; uberfianbenem 9iowciat, in ben Ot' ben aufgenommen ju werben oerlangt. w i. rodz. ASPIRAN-TKA, i. bie Serocrberinn. ASPIROWAĆ, ob. ubiegać się, żą-dać, pragnać. ASSAWUŁ, jfeSSAWUŁ, a. m. u kozaków to, co w chorą-gwiach huzarskich lub pancernych, namiestnik; Dońscy wymawiają jessawuł, i podobno bliższemi są prawdziwej pronuncyacyi. Cztt. flekp. eitt Sofafeulieuteitant. Wódz ko-zacki otoczony byf gronem setników i assawuJów Nar. Chód. 2, 243. W wojsku zaporoskiem, assawuł hetmań-ski, po Zł. 30; assawułowie puikowni, po Zł. 20, assa-wułowie wsetniach, po Zł. 10. Vol. L. 3, 175. Komi-sarzowi naszemu posłuszni będą assawułowie, półkownicy, setnicy, jako i całe wojsko kozackie. Vol. L. 3, 928, (tu bez porządku położone, właściwie być powinno: półko w. setn.. assaw.. por. Attaman). 2. Assawuła znaczy na Po-dolu i Wołyniu: polowego strażnika, dozorcę, ber gelb» rcóditer. ASSAMRLA, i. ż. (najczęściej jednak w 1. mn.) ASAMBLE, -bli lub-blów, z Franc. biesiada uroczysta, bal biesiado-wy, eitte Slffemblee, eitte geftlicfyfeit. Assamble nawet, albo zgromadzenie dam i kawalerów, bywają szkołą dla mło-dego. Mon. 65, 433. Pokój do assamblów. Tea. 9, 21. Być na assamblach. t. 9, 3. ASSAMBLOWAĆ, ował, uje. czyn. i ni/', niedk. biesiady i bale dawać, i na nich uczę-szczać, bankietować, biesiadować, Sljfambleen gebett unb ftc befudjett. Szumią, tracą, assamblują. Tea. 25, c. 19. ASSEKUBACYA, yi. ż. z Łac. ubezpieczenie, zabezpieczenie, zaręczenie, rękojmia; bte ©td;erftellmtg, 2Serftd)erung, bie Siirgfdjaft. ASSEKURACYJNY, a, e. Hoss. yBnpHTejihHbifi, CTpaxoBNM; 33erftd)erungś =. ASSEKURATOR, a. m. zabez-pieczyciel, zareczyciel, ber ©idjerfteUer. Ross. CTpaxoBiunfCB. w rodz. i. ASSEKURATORKA, i. bie ©i^erfteUerinn. ASSE-KUROWAĆ, ował, uje.cz. niedk. zaassekurować, dok. ubez-pieczać, upewniać, zaręczać, warować, fttfyer fiellett, »erft» djerit. Ross. 3acTpaxoBaTb, n. p. dług wsadach. ASSESSOR, a. m. współsiedzący przytomny sądom, współsę-dzia, współławnik, ber Seęftijer, ©erid^beęfijjer. Yind. per-sednik, persiedavez, sravensednik; Cum. persędnek, Croa. priszednik; Eccl. npHfSĄHTenh, ^oss• coc«4aieJb, 3acn-4aieJb. Być assessorem. Ross. npHCyrbCTBOBaTb. — w r. i. ASSESSORKA, i. bie Setyft^erinn. Eccl. npnct4nie.iMinua. ASSESSORSKI, a, ie. 2l!fejfortal», SBe^ers Ross. 3ac*-4aTe;teB'B, 3acB4aTeJTbCKift; Kroa. priszedni. - Sądy asses-sorskie « ASSESSORYA, yi. ż. sądy kanclerskie, zadworne, królewskie, sąd najwyższy dla mieszczan królewskich i t. d. ba? 2lffefforiaI», 5?attjler», ober Dberfyofgeridjt. (Yind. persedba, persedenje). Skrzet. P. P. 2, 344. Yol. L. 7. 423. ASSUMPT, u. m. pochop do czego, pobudka, bie SSerattlaf* fltng, ber SMafJ. W słowach dobranych zwięzłych i uczo-nych, Od gór Libańskich wszczął assumpt mówienia. Kras. Antim. 57. Assumpt nie zdaje się kwadrować z konklu-zyą. t. Lis. 2, 60. (zamiast wniosek nie jest stosowny do założenia, do powodu, nie odpowiada mu). ASSYGNACYA, yi. ż. kwit na co, zaświadczenie, przekaza-nie kogo do trzeciego, zalecenie wydania czego, bie 3ltt= toeifung auf jemanbeu, bie Slffignation. ASSYGNATY, ów. /.

mn. papiery skarbowe kurs gotowych pieniędzy mające, pieniądze papierowe, SJfftguaten, fripiergelb, StaatSpapicre. ASSYGNATARYUSZ, a. m. przekazujący komu co do ode-brania, zlecający, ber Slnwetfer, Slffignant. ASSYGNOWAĆ ob. Przekazać, zlecić do odebrania, kazać wydać. 'ASSYMILOWAĆ, uczynić podobnym. N. Parn. 6, 318. (por przestarz. przypodobywać). ASSYSTENCYA, yi. ż. poczet, orszak towarzyszący, dwór, bati ©efolge, bie Seglcitung. (por. Drużyna, towarzystwo). (Yind. perstanuvanje, vkupprebivanje, sravenprebivanje). Z assystencyą lub w assystencyi chodzić. Żartem: Ma assy-stencyą w przedpokoju. Tea. 22,11. (wierzyciele go nie od-stępują, wszędzie mu towarzysza). ASSYSTENT, a. m. po-mocnik przytomny, sługa, dworzanin, ber Segleiter, Set)« tDOfytter. (Rag. nastojnik).— Assystent prowincjała zakonnego. Assystent kobiet t. j. z kobietami ustawicznie obcujący; z tąd żartem, zamiast: wiercipięta, kręciwąs.— w r. i. ASSYSTENT-KA, i, towarzyszka bie Segleiterinn, @efdf;rtitm. Pacholę tego patrzy co matka czyni, co podobne jej assystentki. Zab. 12, 50. ASSYSTOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. być przy boku, słu-żyć lub dopomagać komu przy jakim urzędzie, towarzy-szyć, begleiten, £ulfe letften, beptcobttert, affiftiren. (Yind. per-stanuvati, sravenprebivati, vkupprebivati; Rag. nastojatti, nadstati, namjeriti se). Minerwa pod figurą Mentora Tele-makowi assystowała. Jabł. Tel. 3. Grzesznikowi czartów zgraja assystuje. Rais. Nied. 2, 45. Gdzie chce idź za nim, nie wymów się wniczem, Assystuj i pochlebstwem służ mu niewolniczem. Hor. Sat. 224. ASTREA, bogini sprawiedliwości. Boh. Nebesstena. ASTROLAB, u. m. ASTROLAR1UM, n. nieodm. narzędzie matematyczne, bie 2BtnfeIfd)etbe, baś 2lftroIabiunt. 'ASTRO-ŁGARZ, a, m. kłamliwy gwiaździarz. Zebr. Zw. 151. eitt lugen^after ©ternbeuter, śteralugner. ASTROLOG, a. m. są-dzący z gwiazd o rzeczach ziemskich, osobliwie o przy-szłych, (różni się więc od Astronoma) gwiazdomistrz, gwia-zdo wieszczek, tłumacz gwiazd, ber Ślftrolog, (aternbeuter. Eccl. ?Kt7)A0YbTbi|b, ęui^AOHORT,. Astrologowie biegi miesiąców rachują, przyszłe przygody wiedzieć chcą. Sk. Kaz. 518. Auszp. 32. Jak teraz są doktorowie na-dworni, tak przedtem astrologów nadwornych utrzymy-wano. — ASTROLOGIA ii. ż. wróżba z gwiazd, gwiazdo-wieszczba, gwiazdarstwo, bie 6ternbeutere!). Riał. Post. 106. Żebr. Zwr. 145. Eccl, 3Bt340CJioBie. ASTROLOGICZNY, a, e. 'ASTROLOGSKI, a, ie. gwiazdowieszczby się tyczący, afirologifd;. Wyrok astrologski przez Bernata z Krakowa R. 1605. ASTROLOGOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. astrologią się bawić, prognostykować, wróżyć, roić, ©terne beutett, propfyejeęljen, ©alenber ntadjen. Całą noc astrologowałem. Tea. 33. c. 10 Nieustannie wzdychając tylko astrologuje. t. 29, c. 3. ASTRONOM, a. m. trudniący się astronomią, gwiaździarz, ein ©ternfunbiger, ©tewfelter. Carn. svęsdo-gledz; Croa. zvezdoznanecz; Bag. zvjezdoznannaz; Ross. 3B-B3403aK0HHiiK'b; Eccl. Astronomów Ruś zowie zwiazdoczetców. Sak. Kai. B. 3. ASTRONOMIA, ii. ż. nauka nietylko gwiazd, ale i wszelkich ciał niebie-skich, gwiazdopisarstwo, nauka gwiazdarska, gwiazdarstwo, bie ©ternfunbe, <5tenra>i|fenf$aft, £immel$funbe. Carn. svęs-

ASTR -A TE. A TL - ATT. 33

doglednost; Kroa. zvezdoznanztvo, zvezdoznanye; Rag. zvjezdoznanie; Eccl. 3BH3A03aKOHie; Ross. 3Bii340CiOBie. Os. Fiz. 510. Źebr. Zw. 143. Sk. Dz. 558. ASTRONO-MICZNY, a, e. gwiazdopisarski, aftronomifdt. ASTRYCH, \JASTRYCH, u. m. (w Łac. śrzedn. astracum),. bruk, nalepa z wapna, gipsu i potłuczonych kamieni, ró-wnie podłoga jak i sufit, ber 2lftrt(fy; Yind. estarah, je-strah, ostrah, eshterleh, tle, tla; Bosn. jastrik, taraęa (por. hal. lastricare, lastrigato): Kam. thlk; Slow. powała. — Astrych albo urównane i ulepione dno, niektórzy tło zo-wią. Mącz. W piekarni podłoga może być z gliny; w pralni zaś zjastrychu dobrze wypalonego. Świtk. Bud. 294. — ASTRYCHOWY, a, e. »oń Materya astrychowa, to jest rozbite i roztłuczone kamienie z cegłą, z wapnem i t. d. Mącz. A T. ATAK, ATTAK, u, m. z Franc. natarcie, naparcie, uderzenie, szturm, napad, ber fngriff, bie 2lttaque. Ross. naCTyiueme. Papr. W. 1, 467. ATAKOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. na-cierać, uderzać, napierać na nieprzyjaciół, mtgretfeit, dtta--quirett. Trzema sposobami atakują: mocą, zdradą i gło-dem. Papr. W. 1, 467. (por. dobywać, szturmować). ATAMAN, ATTAMAN, a. m. hetman, naczelnik, dowodźca kozacki (por. Hetman i Niem. feaupttttarm. Czrtr. Rękp), ber Sofafenfelblierr. Ross. i Eccl, AIANAAT, HAIAIBHIWE KO-3am;ii1. W kończeniu słowa ataman, vataman, niektórzy uczeni znajdują słowo Teutońskie SJJaittt człowiek; lecz to słowo, tak w Persyi jak w Szwecyi jedno miało znaczenie. Czac. Pr. 1, 249. Kozacy przed żadnym prawem, tylko przed atamany, przez się ustanowionemi, stawać nie chcieli. Yol. L. 3, 160. (por. Asawuł). — Na Ukrainie wójt, po wsiach i miasteczkach, in ber Ufrattte ber Sorfridjter, ©djulje, ber SRitfyter etneś ©tabtdjenS. 3. Ross. aiasiaicB, ciapocia pa36oiłHHqecKofi; herszt rozbójników, ber Sfiduberlmitptmamt. ATAMAŃSKI, a, ie. ben Sofafenbauptmann betreffenb. Eccl. i Ross. aiaMaiiCKift, aiaMaHOBi. Atamańska władza > ATA-MAŃSTWO, a, n. bie SSitrbe beS Sofafenfelbliertn. Ross. aiasiaHCTBO. ATEISTA ob. Ateusz. ATENY, Aten l. mn. sławne miasto i Rzeczpospolita Grecka, SJtjjen. Ateny dowcipne i naukami wsławione. Zab. 7, 11. ATEŃCZYK, 'ATENIAN, a. m. z Aten rodem, ein 3ltl)cni= eitfer. Otw. Ow. 36.-wr.i. ATENKA, i. bte Sltljemenferinn. ATEŃSKI, a, ie. od Aten, Sltbeiiienfifdj. ATEUSZ, a, ATEISTA, y, m. z Greek, (a&tog bezboży), za-przeczający bytność Boga, bezbożnik, ber 3lttyeift, ©otteS= Idngner. Cz. zaprzaboh; Slov. neznaboh, Carn. bogatajivz, Slavon. bogatajalac; Croa. bogoneverecz; Ross. óoroóopcm,, 6e36oatHHKX. Ateuszowie, to jest ci co mówią: Boga nie-masz. Sk. Kaz. 74, b. Wrodz. z. ATEISTKA, i. bezbożnica, bte ©ottCŚIdugnerimt. Ross. 6e36o>KHHna. Uśmiechy i ładne zabawy pięknych ateistek. Przijb. Milt. 368. — ATE1ZM, u, m. ATEUSZOSTWO, a. n. zaprzeczanie jestestwa Bo-ga, bezbożność, bte ©otteśuerlditgnuug, Sltfyeiftereę. Ross. 6oro6opie, 6e360»ecTB0, 6e36owic, 6c3Ó0atim'iecTB0, 6e3-COŻKHOCTL. Był w podejrzeniu o ateuszostwo. Wyrw. G.

149. Obwiniony o ateuszostwo. Cza. Pr. 1, 311. Ateizm zapiera jestestwo najwyższej istoty. Mon. 69, 107. ATE-USZOWSKI, a, ie. tyczący się ateuszostwa, bezbożniczy, bezbożny; n. p. nauka- ateuszowska. Wyrw. G. 149. got< teMfiugnerifdj, atfyeifłtfd). Ross. 6oro6opHiift, 6C36O>KHŁIH, 6e36o5KHiwecKi8. ATLAS, u. m. góra w Afryce. Wyrw. G. 20. ber 33erg SltM Atlas niebonośny. Bardz. Luk. 2, 29. — § 2. W Mitol. Olbrzym barczysty podpierający świat. ATŁAS, "HATŁAS, u. m. materya jedwabna (rzecz i imię z Persyi pochodzi), ber SItlajJ, etn ©eibenjeug.— Arab. Tur. aetlaes; Łac. Attalicus pannus, Croa. atlacz; Yind. atlash, shidanu ogladkuvanu tekanstvu, svilna tekana). Atłas Chiń-ski. Ross. KaH<i>a. Łokieć atłasu po Złł. pół trzecia. Yol. L. 3, 370. Pokój hatłasami obity. Ban. B. 2, b. — §. w l. mn. oznacza suknie atłasowe, im ^litr. 2ltIaSfIeiber. Axa-mity, atłasy, sławy nie czynią. Falib. Dis. R. Chodzą w hatłasiech, w axamiciech. Rej. Wiz. 42. Przodkowie ma-wiali, rozbierając się z swoich atłasów: Panie atłas, sza-nuja was, a przy was i nas. Mon. 71, 750. (cf. Jak cię widzą, tak cię piszą). ATŁASOWY, "ATŁAŚNY, a, e. z atłasu, »on 2Itto£, Sltla?--, 2ltla£en. Arab. Tur. atlaslii, at-lasten; Croa. atlaczni (por. Ross. KaH<T>OBHFI). ATMOSFERA, y, ż. z Greek, (dzpóę dym, para i ccpaTęa kula) powietrzokrąg, ber SuftfretS, Snnjffretó, bie 3ltmofpljdre. Cała ta massa powietrzna, która ziemię otacza, pomieszana z wyziewami z ziemi wyniesionemi. Wyrw. G. 32. ATO Spójn. zamiast: a oto; oto, ot! fte^e ba! fcfiait! Dzień od dnia zwłoczyli przystawić zboże: ato już wiozą! ato już niedaleko są. Warg. Gez. 11.— §. jako tako. Cn. Th. 9. fo fo! folmt; Rag. akkoli, tóli.— ATOLI spójn. jednak, przecież; bod), bemtod), jebod;, gletdjtootyl. (Croa. nistarmenye, podpunoma). Chory lubo nie wychodzi, lepićj się atoli mieć zaczyna. Gaz. Nar. 2, 170. ATOM, u, m. z Greek, nierozdzielna już więcej cząsteczka, proszek jak może być najdrobniejszy, [pyłek 4.] ein 3ltom, ein untlfeilbareS ®iitg. Eccl. cpoKa; necti.OMoe <JTO, <iac-Tnua caMaa Ma.iaa, nyHKTt; Ross. nbUHHKa. n. p. Mon. 76, 525. Sak. Dusz. 28. ATRAMENT, u. m. z Łac., inkaust z Grecka, farba płynna czarna do pisania, czernidło, bie £tltte. Cz. ingaust; Slov. cernidło; Weg. tenta; Sor. 2. tinta, tintwa; Slauon. tińta, divit; Croa. tinta, chemilo, zhernilu; Yind. tinta, zhernilu, zhernina; Carn. galup, kalup, kalufina; (cf. galas). Ross. icputi.io. — Najpicrwszy atrament, którego do pisania uży-wano, był wyciągniony z ryby nazwanej sepia. Mon. 70, 263. Czarny jak atrament. Os. Żel. 39. (jak wągl). ATRA-MENCINA, y. ż. mizerny atrament, elenbc Jiltte. ATRA-MENCISKO, a, n. zgrb. bezccny, paskudny, atr., Ijdpdje, abfdjeulidje Jiute. ATRAMENTOWY, a, e, z atramentu, Xiu= Un--. Wywabianie plam atramentowych. Jundź. 254. Ross. yepHiubHbi fi. ATTENCYA, yi, ż. z Łac. - franc. Uwaga, uważanie, baczność, baczenie, bie Slufmcrffatufctt, 3ld)t. To nie warto jest at-tcncyi człowieka rozumnego. Zab. 5, 47. Z atlcncyą słu-chać, t. j. pilnie uważać. §. Znak, oświadczenie szacunku dla kogo; wzgląd, uszanowanie, baczenie na kogo, 2ld)tuitg,

Siouinik Lindego wyd. 2. Toin I. 16

34 ATTE-AUKC. AUR-AUSZ.

SJufmerffamfett, ®ienftgeflijfeitł/eit, (Yind. postrieshba). Dowód attencyi męża dla zony. Kras. Pod. 2, 239. Oświadczyć komu powinną attencyą. Mon. 67, 93. 'ATTENDENT, a, m. z Łac. strażnik celny, bet BoHaufpoffct. Na komorach celnych pisarze i attendenci. Yol. L. 5, 423. ATTESTAT ob. Zaświadczenie, Świadectwo; Yind. prizha. ATTRAKCYA, yi. w Fiz. zbliżanie się do siebie ciał bez wi-docznej przyczyny; moc czyli siła przyciągająca, spajająca, spójna; spójnia, łącznia, bte 21ttraction, Slttsielwngśfraft. Chi-micy spójni różne gatunki naznaczają. Os. Fiz. 1, 28. ATYNA albo SETYNA, y, ż. nazwisko teraźniejsze miasta i Państwa Grecyi, Ateny zwanego. Dyk. G. bet jejjige 9Jame beś altett SItl/eit. AU. AU! luykrz. 1, niesmaku, nieukontentowania, niechęci; eitte 3nterjection: beż Unroittettś, Siu! Sor. 2. aw, jaw, ah! — Au! jakżem głupszy jest od osła. Zab. 13, 277. Treb. 2. Stangrecki pokrzyk na konie, pobudzający do ruszenia, eitt 3urttf ben ^ferbett: ja, jo! On na złoconym wozie z bi-czem się posadzi, Au! zakrzyknie najpierwej, wnet hyj! zawoławszy, zatnie biczem. Ryb. Geśl. C. b. AUBERŹA ob. Oberża. AUCUK, AUCUŻEK, ob. Ausztuk. AUDYENCYA, yi, ż. z Łac. słuchanie, przyjęcie, przypuszcze-nie do osoby wyższego stanu, bte Slubtettj. (Słow. audyency, slyssenj; Yind. oshlishanje, predpritje). Przypuścić na au-dyencyą. /luss/>. 37. Audyencyą dać. Warg. Cez. 83. O tajemną' audyencyą prosili, t. 19'. AUDYENCYONALNY, a, e. do aud: należący, n. p. pokój, dzień. SlubtettJ*. AU-DYTOR, a, m. słuchający czyli przytomny mowie jakiej, słuchacz, bet §óret, 3'l^rer. Cn. Th. §. Biskupi audytor, = namiestnik, zastępca, sędzia, bet Slubiteut eitteś SifdjofS. §. audytor wojskowy stoi pod swoim komendantem, utrzy-muje jego korrespondencyą urzędową, protokół zbiera. Kaw. Nar. 77. bet 3lcgtmeittśaitbiteur. §. audytor szkolny, t. j. uczeń pilny wyznaczony od professora, aby innych przed zaczęciem szkoły przesłuchał lekcyj zadanych, i z tego rachunek zdał (ob. Errata), bet OOlt bettt Cefyret bcfttmmfe ©djttler, attbere bte aufgcgcbettett ^ettfa 511 ubcrborcit, unb ba» ooit bent Sekret 9Icdjenfd>aft abjttlegett. AUDYTORYUM, n. nieodm. miejsce, gdzie się zgromadzają na słuchanie, słu-chalnia, szkoła, bet £>i>rfa«l, baś 9lubttorium. §. 2. słu-chacze, bie BidHW- § 3. izba sądowa, gród, ziemstwo. Farr. 460. bte @crid)t6ftube. AUGUSTA, ob. Auszpurg. AUGUSTYAN, AUGUSTYANIN, a. m. zakonnik reguły Ś. Augustyna, eilt SIugitfHitermoitcO•, 'AUGUSTN1K, Baz. Ilist, 22. w /. mn. Augustyni lub Au-gustyanie. AUGUSTYANSKI, a, ie. Auguslyanina się ty-czący, n. p. Kościoł, 9Iugnftiitcr = 5. iiird/e. AUGUSTYN, a, 111. imię właściwe; 3lttgitftilt. Ross. ABrycTHiit. AUGU-STYNOWY, a, e. Augustyna sie tyczący, u. p. reguła. Tcof. Zw. C. 9lliflllftttt(Ś = . AUK.CYA, yi, ż. z Łac. pomnożenie, powiększenie, przy-czynienie, bte 3>cnitcljruitfl, Scrgrójfcrintg. Sama potrzeba aukcyi wojska, prowadzi nas do aukcyi podatków. Kołł. Lis. 60. (por. Autorament). §. Licytacya, publiczna przc-

daż więcćj dającemu, bte Sluctiott, fiieitatum, SSerfieigeruttg, ber Wruf. Kras. Zb. 1, 130. AURA, ob. AERYA. AURELIAN, u, m. miasto Francuzkie, OrleattS. AUREL1AŃ-SKI, 'URL1EŃSKI, a, ie. oott Orleattś. Xiestwa AURELI-AŃSKIEGO stolicą Aurelian. Wyrw. G. 303. Xięstwo Ur-Iieńskie. Górn. Dw. 181. AURYPIGMENT, ob. Złotokost. AUSTERNIK, a, m. oberżysta, gospodarz gościnny, ber ©aft' toirtl). — Wło. hostiere; Yind. oshter; Kam. oshtir; Kroa. ostariash; Dal. osztir; Bosn. ostir, gostinik; Hag. gostio-nik; Kroa. barbarz. konakcia; Słow. hostinski; Eccl. ro_ (THNNHKik xapteBHHK"B, BcenpiaTe^bHHKB, 4B0pHHKX. Pra-wa karały austerników, którzyby odmawiali usłużenia po-dróżnemu. Ostr. Pr. Kr. 1, 216. AUSTERNICA, y. AU-STERNICZKA, i. ż. zdrb. gospodyni gościnna, bte ©ajf« mirtami. Kroa. ostariassicza; Rag. gosteniza, gostitegliza; Słow. hostinska. AUSTERN1CZY, a, e. ©afttmrt^. Croa. ostariaski, ostariassev; Rag. gostionicki. AUSTERNICTWO, a, n. gospodarstwo gościnne, bie ©aftuurt^fc^aft. Rag. go-stionictwo; Croa. ostariastvo; Yind. gostarishtvu. AUSTE-RYA, yi. AUSTERYJKA, i. ż. zdrb. oberża, dom zajezdny, gościnny, zajazd, gościniec, baś ©aftbauś, ber ©aft^of, baś SSirtfyiSliauś, baś Gmfcbrbauź. Wło. hosteria; Yind. oshtarja, goshtarja, ostarja, kerzhmania, kerzhma, taberna, podstre-hovsetje, gostniza, herperje; Croa. ostarja, ostariieza, go-sztilnicza; Rag. hosteria, gostioniza; Bosn. osetaria, gosti-nięa, karvasaria; Ross. CTpaHHonpieMHHua, nocToaiufl ABopi,; Eccl. BcenpucsiHHua, r0<TfiHłiHi|j, ehtwłhhiij, Bce~ npiaTeaiime, etmAiupc, BHTaatHH.— Serce jej jak auste-rya, kto chce to zajeżdża, popasie, i prędzej jeszcze wy-jeżdża. Teatr. 55, b. 37. Austeryą trzymać < 'Austerniczyć (por. karczmarzyć), w austeryi gospodarować, etltett ©aftljof fyalten, ©aftnnrtb fetjtt. Croa. ostariassiti; Rag. gostionitij Yind. podstrehovseti, herpergati. AUSTRYA, yi. ż. Rakuzy, Cyrkuł w Niemczech z tytułem arcyxięstwa. Wyrw. G. 202. Óftcrretd). Slavon. Austrya; Ross. Aflcipia; Cum. Estria; Croa. Austrianszka zemlya; Vind. ostrousku, dunaustwu, ostrouska, thunouska, du-nanska deshcla, Dunava; Hung. Rets orszAg, (por. Wie-deń). AUSTRYACKI, a, ie. do Austryi należący, tyczący się jej, Rakuzki, £ifterreid)i|d). Yind. ostrouskodeshelen; Croa. cstrijanski, cstrijan; Boss. ABCTpiHCKiH; (Hung. Bet-sorszagi, Auslriai). Wina Rakuskie lub Austryackie. Krup. 5, 107. AUSTRYACZKA, i. ż. z Austryi rodowita, Raku-zanka, eitte Óftcrrcid)eriltll; Slov. Rakusanka; Carn. Estri-janka. AUSTRYAK, a. m. z Austryi rodem, Rakuzanin, eitt £fterrcid;er. Gain. Estraihar; Croa. Austrianccz; Ross. AB-crpicuT.; Slavon. Austrianin; Yind. ostrouskodcshelnik; Hung. Austriabćli ember; Shw. Rakusan. AUSTRYGA Papr. Ityc. 33. ob. Ostrzygą. 'AUSUSZ, u, m. (z Niem. bet SllteifdjujS, Sluśnmrf, brak, wy-rzut). Od papieru podłego do uwijania, alias aususu. Yol. L. 360. Płótna aususzii sztuka, lustr. Cel, Lit. AUSZPURG, a. in. miasto wolne w cyrkule Szwahskim, 'Au-gusta; bie (Stabt SlttgiSbnrg. Wyrw. G. 201, AUSZPURCZYK, a. 111. z Auszpurga rddem, etit 3liigśbnrgcr. w r. ż. AUSZPUR-

A U S Z T -AUT. AUTOR-AWAN. 35

CZANKA, i. eine SlugSburgerinn. AUSZPURSKI, a, ie. z Auszp. Sluggburgifcb. AUSZTUK, AUGUK, AUSCUG, u. m. AUCUZEK, żka. m. zdrb. (z Niem. ber SluSjng, bie 3frcbmtng, baS SSerjeidjni^, spis, wypis, rejestr). Komisarze przejrzą podany sobie od fa-brykantów ausztuk. S. Grodź. 2, 118. Ausztuk towarów. KI. liośl. 3, 255. Auscugi kupieckie towarów z rejestrów ich wyjete, Gost. Gor. 107. AUTENTYCZNIE, przysł. dowodnie, rzeczywiście, niewątpli-wie, na powadze, na dowodach, mittyentifd), beurfmtbet. AUTENTYCZNOŚĆ, i. z Greek. ctv&evtia, moc, powaga, dowód pisma jakowego, dowodność, niewątpliwość, bte Slutfyenticitot, bie firaft, baS Slnfeben ber Urfunben. Ross. no4-JIHHHOCTL. AUTENTYCZNY, a, e. dowodami na piśmie pu-bliczncm stwierdzony, dowodny, niezawodny, prawny, ztąd: największej wiary godzien, auttyentifd), beurfunbet, redjtźbe* ftflltbig, gloitbroitrbtg. Ross. no4JHHHbiH; Yind. saprizhoun; Sor. 1. wobstahtne, wokrutżene. AUTENTYK, a. m. za-świadczenie na piśmie, dowodami potwierdzone; pismo urzędowe z dowodami, jako to: pieczęcią, podpisami; fant* lidie SemetófĄriften, Hrfuttben, Sofumente. (Ross. IHWHHHHKS, Yind. saprizha, saprizhnu pismu). Autentyki Rzymskie na relikwie. Oss. Wyr. §. niewłaściwie: pismo własnej ręki, autograf, ein 2llltograpfi. §. Pełnomocnictwo na piśmie, patent, bte fdjriftltdje 2Mmad/t. Ostrożnie ze mną, mówi woźny, bo autentyk mam z sobą. Tea. 43, c. 42. Wyb. Mój się autentyk tak daleko nie rozciąga. Orzech. Qu. 91. AUTENTYKOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. dowodzić autenty-kami mit auttyentifdjen Setoetfen belegen, beurfunben. Yind. saprizhati. §. pismo jakowe urzedownem stwierdzeniem wzmacniać, w xięgi publiczne wciągać, obiatować, akty-kować, itt bie óffentlicben Stieber emtragen, bett Slften bes!e= gen, emprotoMiren. AUTOR, a, AUTOREK, rka, m. zdrbn. z Łac. Sprawca jakiej-kolwiek rzeczy, czyniący, wynalazca, tworzyciel, pobudka do czego, ber 2tutor, ber IWicber, ber ©tifter. Sor. l.zpo-tźicżer; Gam. sokup; Rag. sloxitegl; Yind. sazhetnik, gla-var, prezhetnik, pozhetnik, pervi sazhenjavcz, narednik, arezhnik, srozhnik, vrazhunar; Ross. aBTopt, COIHHHTC.IL, c.iaraTCjit, 3aqnnmnM&, Hawa.ibiiitKT,, TBopuTCJib, TBopcm, C04ŁITEJT, BHHOBHHICB. Wykręt, chytrośe, czarna zdrada, Na autora zawsze spada. Jak. Raj. 135. Był szczęścia mego autorem. Zab. 6, 204. Ś. Dominik zakonu kaznodziejskiego autor. Birk. Dom. 1. (fundator). §. Pisarz, twórca xiegi, xięgopis, ber 2liitor, ber 6d;riftfteIIer, ber SBerfnffer. Yind. pisavez, popisavcz, pismosloshnik, bukvopisavcz; Ross. nncaTCJib, coiHBHTCJb, aBTopi; Eccl. KHiiroTBopeut, KHH-ronHcarcjib, KHHronHccm,. Autorowic dobrzy. Zab. 4, 171. Próżno się pytać autora, lecz dzieło przeczytać. /.II, 183. Godni naśladowania dawni autorowie, Oni są nasze wzory, oni sztuk tworcowie. Dmoch. Szt. R. 83. §. oskarżyciel, powod, ber singer, Jlltfldger. §. Wprawie: ten od któ-rego coś pierwiastkowo pochodzi, iściec, właściciel pier-wszy, ber .$«iiptiir(>el>cr, ber erftc Seftfcer. Chwalił autora swego, to jest tego człowieka, od którego kupił konia. Glicłm. Pr. 128. Śmierć autora wtenczas rozumiemy, kie-dy umrze czyj ociec, matka, brat i t. d. po którym sic

spadek bierze w sukcessyi; tedy prawa i sprawy od au-tora prechodzą na sukcessora. t. 131. Uwaga. Nie mamy swojskiego wyrazu na wyrażenie znaczenia autora, t. j. pisarza xiegi lub dzieła jakowego, zazwyczaj się przeto mówi: autor dobry lub nic wart, autorek napuszony it. d. AUTORKA, i. ż. we wszystkich znaczeniach dopiero co wyliczonych sprawczyni, pisarka, bie UrŁcberimt, ©d)rift> fteUerinn. One są autorkami tej mody. Tea. 48, b. 8. Yind. prezhetniza, pozhetniza, perva sazhetniza, naredniza, a-rezhniza; Ross. nawiniiiuma, TBOpHTe.ibinma, C04iiTC.iLHHna, HaiajibHHua, coiHiiHTe.ibHHiia, BHHOBimua, riHcaTe.iLHHua. AUTORÓW, a, e, AUTORSKI, a, ie, do autora należący lub tyczący się go, bent Slntor gcfwrig ober iljn betreffenb. AUTORSTWO, a. n. zatrudnienie pisaniem dzieł, xięgo-pistwo, pisarstwo, bie Slntorfdjaft, ©djrtftjleHereę. Próżna chwała z autorstwa. Mon. 72, 24. AUTORAMENT, AUKTORAMENT, u. m. zaciąg wojska, bie SBerbmtg. Regimenta cudzoziemskiego autoramentu. Yol. L. 7, 675. Do Polskiego autoramentu należą ussarze, pan-cerni, petyhorscy, i lekkie chorągwie; do cudzoziemskiego piechota z artyllerzystami, dragonia, Węgierskie i Janczar-skie chorągwie. Papr. YV. 2, 225. A W. *AWA spójn. aza, azali. Dudz. 33. alboś może, kto wie; mb leidjt, n>ettn etroa, gcfefct, ob. Awa nie przyjdzie, t. j. azali nie przyjdzie. Włod. Przeklinaj proroku nieprzyjaciela, bo mocniejszy jest nad mię, awabym go mógł zbić. Bud. Num. 22, 6. §. czyż? eine inbircftc ftrage, Lat. num, an, tm Seut|d;eu burd) bie Snoerfton nuSjubriicfcn. Jakoś poległ mężny wojowniku, awa i królom śmierć nie przepuści! Sk. Kaz. 444. ©d;oiit bettn ber Job mtd) berSonige nidit! AWANGARDA, y, ż. z Franc. przednia straż, bte Slltmntgarbe, ber Sortrab. Papr. W. 1, 467. przeciw. Aryergarda. AWANS, u, m. z Franc. wywyższenie do znaczniejszej do-stojności nadewszystko w wojsku, promocya do wyższej rangi, ba§ Stoancement, bie Sefiirberuitg. Przeszkodą office-rowi do awansu. Tea. 47, 16. §. awans pieniężny, da-wanie pieniędzy z góry, pożyczenie na co, ber Sorfd;nj3, @elb»orfd;ttjL Yind. napreidanje, poprieddanje. AWANSO-WAĆ, ał, uje. cz. niedk. do znaczniejszej rangi wywyż-szać, ctuett aoauetrett, bober beforbern. §. nijak, niedk. być wywyższonym, promowówanym, bityer befórbert roerbett, aofl!t= eiren. §. cz. z góry płacić, pożyczać na należytość, oor= fd/tcjktt, liorailfijillllcit. Yind. denarjc napreidati, poprieddali. A W ANTAZ, u. tn. z Franc. pożytek, korzyść, zysk, zaleta; ber Dfitfcett, śeiotnn, SSortljcil, Sorjitg. Piękność ma pewnych zwycięztw awantaże. Mon. 75, 690. Być w awantażu, mieć awanlaż nad kim = mieć zalety za sobą, w lepszem być położeniu, beit Sorjng baben, ben 5Sort(;eil bnben. AWAN-TAZOWNY, a, c. korzystny, zyskowny, pożyteczny, yor* tbeilbnft, tmftbar, nuklid;. Hoss. anairnoKiibiii, npn6bi,ir,iiuii. AWANTURA, y, ż. AWANTURKA, i, ż. zdrbn. z Franc. oso-bliwy przypadek, nadzwyczajny trafunek, zdarzenie, przy-goda, ein 91beiitener. Roli. podiwn, potwornost; Yind. spaka, Ross. jioxo)K4Ciiie. Młodym ludziom trafia się często a-wantura. Tea. 4, b. 114. Jaki koniec tej awantury, t. 23,

16"

36 A W EN - AXAM. A X Y O - A Ż.

d. 46. AWANTURNIK, a. AWANTURZYSTA, y. AWAN-TURNICZEK, czka, m. zdrb. narażający się, lub szukający o-sobliwych przypadków, ber 2l»attturier, Slbenteuercr. Eccl. npn-in.ieirB, npHiueaem, npniiie.ibHHKS. Żyje, jak dziś zwykli żyć awanturzyści. Tea. 43. c. 101. Wyb. Smiałak z na-tury, strój awanturzysty na nim. Zab. 14, 52. AWAN-TURNICA, y. AWANTURNICZKA, i. ż. (por. Samopaska), etne 2lbenteurerinn. Coż moja pani znaczyć będziesz w Warszawie, awanturniczkę? Tea. 16, c. 98. AWANTUR-NICZY, a, e. na przygody naraźny, abenteuerlid). Yind. ne-kasen; Boh. potworny. AWENION, u. m. miasto Francuzkie, bte ©tabt 2It)tport. Drugi papież wAwenionie. Sk. Żyw. 1, 219. AWENIOŃSKI, a, ie. z Awenionu, oon Sloignott. * A WIZA, y, ż. z Franc. doniesienie, wiadomość, nowina, 9fad)rid)t, $erid;t, SJeuigfeit. Awizy królowi podano, że po-seł z Galii przybywa. Auszp. 35. Przypłynąwszy, awizy smu-tne powiedział, że wszystko poginęło. t. 31. Gdy go do-szły o szotach Tarnowskich awizy. Pot. Jow. 109. §. Tu wonne kwiatów pachnących awizy, siatkowe w oknach dla chłodu markizy. Zab. 10, 18. *AWIZARZ, a. m. gazeciarz. Tr. ber 3eitung3fd)rciber. AWIZACYA, yi. ż. z Włosk. ku-piecki i prawny wyraz * uwiadomienie, doniesienie, oznaj-mienie, opowiedz, bte Senadjridjtigangber Scridft, bie 9(n= jeige. Awizacya w kontraktach zastawnych, ostrzeżenie dzie-dzica urządowne, iż na dniu w kontrakcie opisanym, pie-niądze odda. Gdy ta awizacya swego czasu nie nastąpiła, zastawnik swoje possessyą kontynuje. Czack. Iiekop. AWI-ZOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. osobliwie w sądownictwie: uwiadomiać, oznajmować, opowiadać, uprzedzać, przestrze-gać, dawać znać, einen ayiftrett, gericfjtlid; beuadjrtd)tigett. AWO, AWOZ, spójn. alboż, przecież, może, zobaczemy; eitte inbirefte grage: ob, otetleidjt, bod;" eittmal)!, mir tooUcit fefieit. Boss. aBOCb, aB0Cb.iti60. — Awo dostaniemy takich przy-jaciół, za których radą... Orz. Qu. 135. Awo da Pan Bóg nam pokój. Warg. Cez. przedm. C. 2. Wyprawił go przed sobą, awoby co prędkością mógł sprawić. Warg. Cez. 143. §. wykrz.t owo, ot, oto, patrz! ftefy ba! fd;au! Stawiam się przed tobą, odpowiadając: awom ja jest. Psalmod. 100. Zbytnie się objadłszy, odszedł od pamięci, Awoż tobie braciszku nie wstrzymywać chęci. Pot. Arg. 720. Awo ten jest. t. 734. §. Awo zgoła, krótko mówiąc, słowem, fur}, mit einem ffiorte, uber^aupt. Awo krótko, wojował Demosten z naturą i otrzymał zwycięztwo. Warg. Wal. 272. Kurzyły się miasta i wsie, chłopy, szlachtę w nie-wolą zabrano; awo zgoła opłakany wizerunek ojczyzny wynikał. Krom. 744. Awo zgoła wszystkie postępki Kazi-mierza są chwały godne. t. 368. uberfyaupt. A X. AXAMIT, AKSAMIT, u. m. z Greek, (ft-ńptroi • sześciodroto-wy, szcścioniciany) materya jedwabna w różnych gatunkach, ber ©amntet. Łac. śrzed. cxametum, examitum, samnitum, samis; Boh. aksamjt; Sor. 1. sóinot; Sor. 2. sommot; Carn. sliamet; Yind. shamat, shammet, barsan, barshun; Croa. samit, barshun, barsson, kadif; Hung. barsony; Eccl, i Jtoss. attcaMHTŁ, 6apxara, 4uoeMopx,Ł. Axamit gładki, rysowany,

drukowany, strzyżony. Yol. L 4, 355. W axamitach cho-dzić. W7. Post. w. 2, 60. Tea. 1, 6. AXAMICIĆ, ił, ci. niedk. uaxamicić, cz. dok. w axamity ubierać, axamitem powlekać, ntit ©antrnet beffeiben, bebedeu, uaxamicony, w a-xamit ubrany, holosericatus. Mącz. Boss. 6apxaTOHOceu'5. AXAMITKA, i. ż. 1. wstążka, wstążeczka z axamitu, o-paska axamitna, ein Sammetbaitb, ©ammctftrafen, Ross. 6apxaiem. Axamitka dziecinna < gatunek czapeczki dzie-cinnej. Tr. eitt gallmu|d;ett, gallfjutdjen. Ross. ofipyiHKS. Rzezane axamitki. Rej. Zw. 187. b. §. Rośl. Axamitki, sza-rańcza, flos Afńcanus, ©ammetrofen, turfifebe 5?«gel!etn, gel= be Juntśblutnen. Ross. mannit, ucannii, 6apxaiem>. Kwiaty czerwonemi axamitnemi plamami upstrzone. KI. Rośl. 1, 285. AXAM1TNY, a, e. AXAMITOWY, z axamitu lub do niego podobny, nakształt ax , jako wyżej: plamy axa-mitne, suknie axamitne; oon Samrnet, ©amtnetafmltc!); Ross. óapxaTnbii1, ,iBOCMopxiii; Boh. aksamjtowy; Sor. 2. som-motowe; Yind. shamaten, barsanski, barsunski. AXYOMA, atu. n. założenie przez się, bez dowodów, jasne, [pewnik 3.], eiit Sljeiom, ©rnnbfa|. Ross. i Eccl. caMoiicTiiiia. AŻ. AZ, przysł. i spójn. wyraża miarę lub granicę miejsca, cza-su, stopnia wielkości i wszelkich okoliczności, (alś 3^1 etneś Ortś, einer 3«it ettter @roRe), bfó. §. Miarę miejsca n. p. Aż do Mazowsz bieżał. Biel. 69. Podbrodek aż do ust skancerowany. Sk. Żyw. 2, 418. §. czasu*, dotąd, do tego czasu, aż dotąd, bfó, bfó ju ber Aż = póki nie, aż póki, aż kiedy, bt'3, erft banu, ttmmt. Mądry nie mówi, aż głupi przestanie. Cn. Ad. 466. Statua tu stać przez się, aż żelazem przybita, nie może. Sk. Żyw. 2, 418. Odstąpić nie mieli, pókiby aż grobu nie wyzwolili. Ustrz. Kr. 1, 181. Póty po zmarłej żonie trwa w mężu tęsknota, aż póki nie wyniosą jej z domu za wrota. Min. Ryt. 3, 310. Złemu aż jest, nie wierzymy. Jak. Baj. 20. (nur glatt* benśS ttid;t, btś cf> fd;on ba ift). W ogólności do miejsca, czasu i stopnia > aż dopiero, biś erft, erft btś. Tego roku do wyprawy przyjść nie mogło, a tak aż drugiego roku wyprawił sie. Biel. 80. Jego wojska ledwo nam aż na morzu trochę dokuczyły. Jabł. Tel, 29. Aż za wtóra wy-prawą nieprzyjaciół zholdował. Stryjk. 527. Pokazał aż dokąd rozpusta zapędzić się może. Oss. Sen. 14. Kto aż tak dalece zaślepiony, t. t. tak daleko, że; tak bardzo, że; lak dalece, że; fo fejjr, baji Czechowie porażeni, aż uciekli do Pragi. Biel, 74. Zginionego Swidrygałę Jagiełło aż płakał, że go tak żałował t. 295. Wymierzył mu taki raz, że się aż tarcza rozpadła. Ustrz. Kr. 1, 190. Piękny, patrzeć na niego aż miło. Kras. Alit. 45. O szczęśliwy był to wiek, aż miło wspomnieć. Kniai. Poe:-. 3, 186. nawet, fogar, ja fogar. Największe bohatyry były od tej pani, Aż i saini bogowie kiedyś zhołdowani. Tward. /W/. 3. Mor był wielki, przed którym aż Król ustąpił. Bici. 410. §. Warunkowo < ażby, chyba, chybaby; eet fei) benit, bafS-, battit erft, toaitlt. Ażby proszon to uczyni < chyba proszony. Włod. §. Oto już, natychmiast; fiel;! fd;au! fogleid;, ftelic ba. Nie-ma pana, aż u sług gody. Min. Byt. 3, 358. Jak tylko rzekł, aż czeladź swych panów morduje. Bard:. Luli. 21.

AZA - AZY. B - B A B A. 37

Zaczyna aż w śmiech, co go słuchali; więc milczy! Kras. Wier. 15. Ledwiem się ucieszył z wdzięcznej swojej córy, aż jej płaczę. Tward. Mis. 164. Nie wyjdzie strumyk dzie-siątego kroku Od swego źrzódła, aż go drugi wspiera, Aż dalej trzeci przybywa mu z boku, Aż strumyk szumi i brzegi rozbiera. Pot. Syl. 51. §. Aż, skoro jeno, jobalb afó. Aż im to odmówił, żądali powtóre... Warg. Cez. 78.— Aż, po Boh. Slov. i Sor. 2. aż; Sor. 1. acz, hacż, doniż; Hebr. "U>* adh, Łac. ad usque; Ross. 4aace; Eccl. ^oHhje-ajg 40He.ieJKe; Bośn. dokle, docem, deri do, tja; Croa. tia, do; Dalm. dani; Slav. donie, dóvle, chak; Yind. do-zhass; Carn. notr. — AZA, AZAZ, AZALI, spójn. pytając: izali, czyż, czyli, alboż; eine grage, roie ba§ 8at. num, nonne, burd) bie Snoerfton unb bte fartifeln: benn, ober, tnt Sentfdjen aucbriicfbar. Boh. zda, zdaż; Slov. zdali, ciii, zdażby, zdalis; Hung. az-e; Ross. aBOct, aBOCtiHÓo; (por. Awa, Owa). Aza bóg wy-wraca sąd? a wszechmocny aza nicuje sprawiedliwość? Budn. Job. 8, 3. (izaż. Bib. Gd). Czemu to w święto ro-bisz? R. azaż i w święto jeść nie potrzeba. Gwag. 429. Coż mi była za krzywda? azaż mi żle było, nie mając pracy. Sk.Zyiu.i, 120. Azać niewola? (por. Niewola).— Azaby się niemogła znaleźć insza krotochwila, niż te u-stawiczne karty? Gór. Dw. 4. Zapytał się, azali ma być departament zakwitowany lub nie? Dyar. Gr. 428. Germ. ob. Ujrzawszy figowe drzewo, przyszedł azaby nalazł co na nim. Budn. Mar. 11, 13. §. spodziewając się: może zapewne, podobno , Otelleidtt. Będę pościł, aza jaką pocie-chę odniosę. Sk. Zyw. 1, 120. Oczy łzami zamoczę, aza napłakawszy się pociechę odniosę. Groch, W. 541. Połączone już rzeki, a w czasie azali nieodległym, połą-czone będą i morza. Dyar. Gr. 293. Stan. Aug. g. aza-liżby, jeśliby, w przypadku gdyby, roofem etroa. Spodziewać się trzeba odpisu, który azaliżby był pomyślny, dogodzi-łoby sie woli stanów. Gaz. Nar. 2, 44. Stan. Aug. AZARD, AZARDOWNY, ob. Hażard. AZBEST ob. Asbest, Amiant. AZKLOS, u. m wyraz huciany bttS 3lfd)g(ai5; kawał szkła, który wypadłszy z tygla z popiołem sie zmiesza. Torz. Sz-ki. 32. AŻUKA, AŹUSTA, AŹUCKA, ob. Hażuka. AZYA, yi, ż. cześć świata, Slfieit. Boss. Aaia; Wyrw. W. "AZYACKI, 'AŻYJCKI, 'AZYJSKI, "AZYAŃSKI, AZYATCKI, a, ie. zAzyi pochodzący, lub jej tyczący się, ttttiS Slften, ^ftatifd), ?lftfd), Croa. asianszki; Rag. azianski, aziaski; Dalm. azianszki; Hung. asiai; Boss. A3iaTH<iecKiH, A3iaTCKiii. Azyjska Troja. Bardz. Tr. 277. Azyackic jeziora. Otw. Wirg. 390. Azyański. Otw. Ow. 495. Morze Azyańskie, marc Caspium. Wiod. (ob. Chwaleńskie), Azyatyckie pań-stwa. Ilaur. Sk. 50. Towary Azvalvckie. AZYATCZYK, AZYJCZYK, AZYA TYK, AZYAN1Ń, a, m. z Azyi rodem, eiu 3Ifmte, 31fier. Slav. asian; Hoss. Aaiareju.. Słabe w rnęz-twic Azyjezyki. Stryjk. Tur. G. 3. Przykro było Azyanom. Warg. Wat. 219. Nowy dla Azyanów. N. Pam. 20, 143. Scypio Azyatyk. Warg. Wal. 110. AZYL z Greek, schronienie w ucieczce, przytułek, pochronka. AŻYO, ob. Agio.

B, b. B, Druga głoska, a pierwsza spółgłoska obiecadła; w He-brajskim Beth, wGreckim Beta albo Bita. Kras. Zb. 1, 140.; w Rossyjsk. 6 buki. — ber jroeite 8ud)ftabe unb erfte 2Mau* ter. Przedtym a, b, ledwo mówił jęcząc, Teraz r łacno mó-wi , wcale się nie męcząc. Jabł. Ez. A. 4. B u Polaków dwojakie: jedno, jak łacińskie, n. p. ślub < przyrzeczenie; drugie • szczególne, i to ma mieć koniecznie krćskę nad sobą; ślub' * przyrzecz. J. Kchan. Nowy. Char., ostatnie za-wiera w sobie ukryte i, co się w spadkowaniu pokazuje: n. p. gołąb', gołębia, bfl§ roeidje accentutrte folnifdje b ent* Imlt ein oerborgeneS i in fid). Kopcz. Gr 1, p. 25. B A. BA, adv. et conj. - Boh. et Slovac. ba; Ross. 6A; Sorab. sup. oba, obahei; (cf. Lat. papae!) 1) Ra«zaiście; trmin, roaljr« lid), furroalir. Ba bez mała nie prawda, że to złote cza-sy, Okrom złota nie pragną inakszej okrasy. Pot. Jow. 137. 2) Ra*jużci, frei)lidj. Ba łatwo to mówić, ale tru-dno czynić. 3. Nawet, też, owszem; jogar, ja (ogar. Co to jest wydatek, nie wie; ba i wiedzieć nieche. Opal. Sat. 39. W całej Europie, ba i w całym świecie. Leszcz. G. 55. Bóg zc złych, ba nawet i z najgorszych rzeczy dobre wyprowadza. Zachar. Kaz. 1, 1. Skała w morzu, nie blizka ziemi, ba i nie dojźrzy z niej ziemi. Sk. Zyw. 1, 124. 4. contradic. przecząc, przeciwnie, owszem; tut ©egentljeil, otelinel/r, ja tnelmelir. Co on tam mówi: że nam nic do tego; ba i bardzo do tego. J. Kchan. Dz. 73. Zkąd ten nowy smutek; ba, nienowy. Boh. Kom. 1, 374. Nie jeden, ba mógłbym ich całą liczyć kopą, Co zrobi w dzień, rozrobi w nocy z Penelopą. Pot. Pocz. 196. Ba ba interessa, chyba cię gdzie jaka dziewczyna za-trzymała. Teat. 32, 38. 5) ~Eia, nuż! ba nuże! Eta liaud sic decet, ba toć się nie godzi! Eia ut elegans est, ba! obacz, jak jest piękny. Mącz. (cf. Wej)! Cl)! po^taufeub! Ross. 6a óa! 6) Ba i bardzo,> baj bardzo* ba i prawie* baj prawie, (cf. Gr. fla) szydząc: tak! tak! Da się wi-dzieć! Wej! e!) ja bod) freulid)! (fpottenb). (Carn. zhes ra-mo! oblubem). Zjadł, oblizał się, i rzekł: baj prawie, Jeszczem nie wiedział o tej ja potrawie. Jabł. Ez. 122. Hola hola, baj prawie, baj dużo. Mon. 75, 64. BABA, y, f. 2. Ross. 6a6a, we wszystkich dyalektach Sło-wiańskich we wszystkich prawie i tychże znaczeniach, co u nas; nawet i Hangar, baba; Slavon. baka; (Angl. ba-by* lalka; Wyspiarze Antyllijscy ojca baba zowią; Turc. baba* eta* ojciec; w Afryce nad Nigrem baba * starzec po-ważny, senator.) 1. baba * stara baba, stara kobieta czyli białogłowa, Yind. prcslara baba, sivora; Dalm.; Rag.; Croat. baba; Sorab. sup. stara baba; Slavon. babica, sla-rica; Bosn. babba, starięa ; Slovac. babicka; Boh. starena; Morav. starenka, starinka; Germ. ciltc alte gran. Rozśmia-ła się Sara, mówiąc, a wiec ja baba rodzić będę? Leop. (imes. 18, 13. (gdym się już zstarzała. Bibl. Gd.) Pierwej będziecie babami, niżli pójdziecie, za mąż. 1 Leop. Rut. 1, 13. (cf. starka, starucha, staruszka, matka, ma-tusia, rnatuchna, malrona"). - In peiorem partem baba»

38 BABA. B A B C Z.

babsko, eitt alteś 2Betb. Owa baba stara, Co jej starość i czoło i twarz poorała, Mać o siedmiu krzyżykach. Gnwin. Si fi. 568. Świni' krząkać, a babie przystoi trząść głową. Simon. Siei. HO. Kaszle, jak baba, usiadłszy w kącie. Comp. Med. -100. (baba cf. próchno, s'mierć). §. baba śpitalna, ettt ©pitalroeib- Do śpitalu babie, do pacierzy. Zegl. Ad. 68. Wiedzą to i baby w śpitalu. Cn. Ad, 1234.-Baba kościelna, eiit ."palleitroeiD, alteiS SSSetb oor bem $ir= djenetngange. I baby przed kościołem też o tern dobrze wiedzą. Gliczn. Wych. N. 3. b. (cf. Babiniec, Kruchta).-Baba, żebraczka, uboga, eitt 33ettelroeib. Baba przyszła po jałmużnę. Oss. Wyr. (cf. Babko dałem ci szeląg). - Ba-ba krupna, baba na rynku, na trecie, przekupka, eirt Jróbelmeib, eine $ódinn, (O c ft e r r. etne gratfd/Ierinn). Ba-by na rynku już o tym mówią. Bielsk. 65. By baba na trecie bajesz. Pimin. Kam. 95. baba, rajfurka, strę-cząca lubieżnikom pastwę, kuplerka, bte Jtupplertnn, 3"' bringerinn. Petr. Etyk. 188. rubasznie: baba» mężatka, etne Serfjei/ratfyete, etne gran, ettt 2Betb. Tę poranek wi-dział kwitnącą, rumianą; wieczór babą obaczy, za krótką odmianą. Min. Ryt. 3, 74. Skoro dzieweczce czepiec włożą na głowę, z dziewki staje się babą. Oss. Wyr. baba, u pospólstwa" żona; moja baba* moja żona, litetlt SSeib, ntetne 3Jlte. W wyższej mowie, chyba żartem. W ogólności, kobieta, niewiasta (cf. babi naród); lecz zawsze z niejakim przytykiem, SBetb uber(!Mtpt, (bod/ im* mer etroaś bitter). Snadniej sto mężów, niż dwie zgodzić baby. Pot. Ary. 463. Łacniej sto zegarków, niż dziesięć bab zgodzić, ib. 370. (Bagus. Sctose babi htillo, tose ba-bi snillo). Długo ten pokuka, co babę oszuka. Zegl. Ad. 10. (baby trudno oszukać). (Slovac. ne prosił sa cert ba-bę, ani ga takeg żabe; i}on es quem rogare velim). Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Zegl. Ad. 10. Pot, Arg. 550. Gdzie złe nie może, tam babę napędzi. Pot. Arg. 581. Gdzie bies nie może, tam babę wrazi. Comp. Med. 255. Slovac. kde sam cert ne stihne, tam staru babu pośle. Mnich a baba, narzędzie diabła. Rej. Apoc. 82. Trzeba babie na bóty. Rys. Ad. 66. (cf. Bót= swędzi babę zadek, lub stara pani). - Baba sekutna, zrzędna, qu. vid.~ (Baba z wozu kołom lżej. Cn. Ad. 1158 curru levato, vertitur citius rota; pozbywszy się baby, pozbyłeś się kłopotu). Potkałem się z babą. Bur. A. 2. (zły wróg, ein bófeś Omen, etne bofe SSorbebeutnng). Taż baba, też ko-ła. Zab. 15, 269; Rys. Ad. 66. Taż baba na tychże ko-łach. Cn. Ad. 1158. Podw. Sijon. N. 4. b. (jednako zawsze, po staremu; bćiś eroige Ginerleę; bie altc Seęer.). §. prze-nośnie, o mężczyznie: baba* tchórz, letkowierny, (cf. bo-bo, zabobon:) babiarz, plotkarz; non eitter 3JJattnśperfon: ein alteS Skib* ein .£>ofe, feiger STOenfdj, etne SDJemnte; ein 8eid)tglaubiger, ein ©c&roćijjer, eine ^laubertafd/e. Pocoście się bez hetmana wrócili? O baby! o nikczemnicy! Birk. Chod. 55.- 2. Baba, w rodzinie, matka matki lub ojca, starka, stara matka; ładniej atoli używa się zdro-bniałe babka (cf. Prababka); Bosn. babba, nana, góspn; Vind. babiza, babeza, stara mati; Carn. bab.i, babza; Slavon. baba, stara mama (cf. Łac. avia, abavia.) Sorab. sup. w owa, wowka; S!ovan. baba, stara matka, stara

mat. Ger. bie ©rofmutter, Ob erb. bie Slltmutter; Oefterr. bie 2lfm. Snx. Porz. 124. Baba Nissena Makryna. Sk. Dz. 124. g. 5) Baba położnic pilnująca, dzieci odbierająca, akuszerka, bie £>ebamme, bie Sinbcrmutter, (bie rcetfe gran, bie SJIte, 3Jtberfdd;ś. bte Sabemome); Ross. noBiiBajibHaa Caóna, noBHTyxa; Sorab. inf. groszka; Vind. teshkulla, baba; Kam. baba, ushęgarza, tcshkula; Dalm. sztiszku-lya, primalya, Rag. stiskuglia ; Bosn. babba, primitegli-ęa, primaglja, mamana; Hung. baba aszszony; Turc. ebe (cf. Lat. avia); (Croat. puporezka, puporezna baba). Baby położne w gwałtownych przypadkach chrzcić zwykły. Kam. Kat. 127. Rozkazał Faraon babom, gdy będziecie babić niewiastom Hebrajskim, to tedy synaczki zabijcie; ale baby one boga sie bały. Bibl. Gd. Ex. 1, 16. 4. Baba w szachach,«Pani', Królowa, bte Sóntgtntt im ©d?«d/* fpiel. W szachach babie próżno się nawijać, i w oczy i w zad uderzy, w stronę także skoczy i t. d. J. Kchn. Dz. 10. - 4, b. ślepa baba, gra dziecinna, vide Babka. §. 5. Baba > kloc na kształt głowy ludzkiej wyciosany, który na komorach nadrzecznych frycom dają do cało-wania. Cn. Th. ein boljeiter ffieufd/enfopf, ben bie jungeit Sootśfnedjte auf ben Śajferjólien, ali 9?eulinge fiiffen miiffen. Jak to nam będzie na komorze, jak ci się baba nadsta-wi ! Oss. Wyr. - 6. Baba u cieśli, kloc dębowy do wbi-jania palów w wodzie. Solsk. Arch. 17. Ross. CBaiittoóofi-HUII, CBaflHLiH: Konpi, Konepi; bie Kamme, ber SRammflof:, ber 33ar, ber <£tampfflo|, bie §oje, bte Sungfer. Baba przy kafarze. Kluk Rośl, 2, 157. Słupy babami w rzekę wbi-jał. Warg. Cez. 81. Bo/er. 95. (cf. Baran.) §. 7. Na'okrę-tach baba= hak, bosak, eiit ©^tjfśbafen, Softyafen. Ci osę-kami , ci hakami w skoki, ci żelaznemi chwytają się ba-by. Chrość. Fars. 419. §. 8. Baba, chleb żółty, obartuch. Cn. Th. Kam. sharkel, shtravbe; Croat. sgajnezi; Ross. KapaBafi, KopoBafi, KopoBaHwc-b; eitt ©ifyerbenfitdjen, Jopf» fucfteit, (Oberbeutfd;: Sugetyupf, oon Śogel, etnem alten SSBetberfopfpuije). Gatunek ciasta na kształt zawoju Tu-reckiego; babi kołacz. Oss. Wyr. Mam sztukę baby i butelkę wina. Teat. 28, 96. 9. gatunek gruszek ba-niastych, bie flufcerbinie, pyra mammosa. Baby, gruszki, wielce mięsiste i przyjemne. Dyk, Med. 2, 445. 10. Baba do zatykania czeluści, ber Ofenlod/ftópfel. Tr. g. 14. Baba, ptak, pelicanus onocratylus, Linn. bie Sropfgantf. Zool. 259. Chmiel. 1, 607. ptaka tego raczej bąkiem zwać potrzeba. Kluk. Zw. 2, 517. Ross. 6a6a, uwpoHO-HOCB; n.n'T0it0C/Ł, COKCJHT. , KOMHK-B, KO.INNUA; Eccl. mecaOHOCB, HCJtuTh. bucjaz, najazit, nenasit; Carn. wclakin , welakóshnek , dishevnek; Boh. bukać; Sorab. sup. pelikan; Carn. pelkfln. 12. Botan. baba, ziele, vide Babka. 13. Astron. baby, Plejades J. Kclian. DL. 10. Herb. Art. 42. Otw. Ow. 129. et 17. baś ©iebeuge-ftirn (obs. bie ©lucferiuu, ®umiug). Ross. 6a6a, cc4mh3bis3-Aic; Sorab. inf. babi; Sorab. sup. eżecżcranz; Carn. go-stosęjzhezbi; Hag. vlascichi. - Pospólstwo zowie nasiadkę ze swemi kurczętami. Mącz. kwoczkę z kurczętami. Chmiel. 1, 175. Budn. Job. 9, 9. g. 14. Geogr. Baba, góra Tward. WY. 5 vi de Babia góra. BABCZANY, plur. ziele, Doronicum Planlagineum. Linn. ga-

B Ą B- BABI. BABIL - BABIN. 39

tunek koziego korzenia, eine 2lrt ©entfenrourj. Kluk. Dyk. 1, i 93. BABCZY CZOSNEK, ziele, Allium ursiuum, Sarfuoblaudj Syr. 1231. BABCZYNY, a, e, od babki, ©roflmutter•, ©rofmatterlM}. Babczyne wychowanie, t. j. pieszczone. Contin Derio. babka, babunia, babusia, babi, babiarz, babić, babieć, pobabić, babikrówka, Babin, babiński, babiniec, babina, babinka, babsko, babizna, babowalcz, babożeń, babski, babstel, babuchna, (cf. Bobo, zabobon). BABEK, herb, tarcza na dwie części podzielona, na jednej stronie lew, na drugiej pieć róż.- Kurop. 3, 7. etn SGBappen. BĄBEL, BĘBEL, 'PĘPEL, ćen. bąbla, m. 1. BĄBELEK, lka, m. 1. dem. BĄBELIK, a, m. 1. dem. Grnec. /Só^jSiUot,1, aofięóh>£; (Lat. bubo); Boli. bublinka; Hung. buborek; Dalm. mihur; Kam. mehur, puhor; Croat. klobuchecz; Bosn. bosgjuręi; Ross. nyiiupb, nynupbiiueKł; Eccl. ropBOJb, ny3upb: 1. bańka na wodzie, eitt Slćtodjen auf betn ŚSaffer, eine SBajferblafe. Bąbele czyniące się na wodzie przy pa-dającym deszczu. Kluk Rost. 3, 90. Człowiek na świe-cie, jest tak trwały jak ów bębel na wodzie po dżdżu, który w ocemgnieniu niewiedzieć gdzie sie podziewa. Lorych. Kosz. 32. Kolak. Wiek. A. 3. Zab. 15, 193. g. Bańka z mydła, przedmuchnionego przez słomkę; jedna z najpowszedniejszych zabaw dziecinnych, etne ©etfenblafe. Oss. Wyr. g. Bąbel na skórze się robiący, etne §autblafe, 931flfe auf ber §aut. (cf. Pryszczel). Kantarydy do naciągania bęblów. Jundz. 299. Jak go komor ugryzł, tak jakoby się oparzył, bąbel wyskoczył. Oss. Wyr. Babele mroźne. Perz. Cyr. 2,70. gropeulen.- BĄBELISTOŚĆ", ści, f. 2. bęblenie, mnóztwo bąbelów, bullatio, baiS Slafenroerfen. Cn. Th. 10.-BĄBELISTY, a, e, Hung. buborekab, bęblący, bąbelów pełen, bullans, Slafen toerfenb, blaftg. Cn. Th. bańczysty. Deriv. bęblić, beblić, bebłek, cf. bęben, cf. pęp, pę-pek, pępie, pępowiny, pępelowaty. BABI, ia, ie, Ross. 6a6iił, 6a6eił, óaóyiiiKHHt; Boh. babj; Slovac. babin; Carn. babje; Sorab. sup. babacze*. baby się tyczący, we wszystkich znaczeniach rzeczownika; ba-bom właściwy, do nich należący, 2Htroeiber», alttueMd;, SEetber *, toetblidj, roeibtfd). Babią postać wziąwszy, siwemi włosami skroń przykryła i skórę zbrozdziła zmarszczka-mi. Otw. Ow. 114. Babi taniec i deszcz ranny, nie trwałe. Pot. Arg. 134. Nikczemnych a babich bajek strzeż się pilnie. 1. Leop. 1. Tim. 4, 7. Babie zabobony. Sk. Dz. 243. Lepićj radzić się lekarza, niż słuchać nieuka ba-biego. Sien. 417. (babiarza, plotkarza, ciarlatana). Babie lato, vide Lato. Babi kołacz, vide Baba kołacz. - Babi« Kobićcy, Białogłowski, SESetber», Babi naród chytry. Tr. g. 2. Georg. Babia góra. Hur. Sk. 104. Babie góry, Boh. Babj hory, Tatry, część Karpatu; nawet Baba, Tward. Wl. 5. jedna góra na Spiżu, niedaleko Luczyna, 8autf$lmrg; Konstanty Porfirogenit nazwisko Babich gór, (lafteioęeia, przekręcił na Bagibareja, vid. Stritter de popul. ad Danub. UngartfdjeS ffiaga&in 2. 23. 1. <st. 27. o. (SngelS ©efd). ». £alitfd). 1, 16. [Tak mniemał Banduri, wydawca Porfirogenity; ale nowsze śledzenia okazały, że Porfirogeni-towa fhtyipageia jestto nie babia góra, lecz kraina nad rzeką Wagą leżąca, a spomniana przez Kozmę pragskiego, Pertz

SS. IX. 92. provincia cni Wag nomen est. 1.] ber 2IItn>eiber= berg, bać 2lltroeibergebrige, eitt Jtyefl beel Gnrpatl;tfd)en, że tam podług gminnej wieści czarownice na stypę zbicsaini latają na ożogach. (cf. Łysa góra), g. 3. Botan. Babi mur, ziele, Ś. Jana pas, Licopodium Linn. Boss. miayHfc, Sarlappe, 3<>' Ijannfógurtcl. Kluk. Rosi. 2, 207. Kluk. Byk. 2, 103.-Ba-bie zęby, ziele, dentaria pentaphyllos, Heine 3flbntunrjel. Kluk. Dyk. 1, 180.-Babi gnój, ziele, crithmum quaitum, Cttte 2Irt Weerfemfyel. Syr. 1138.- Babia dupa, dla smro-dliwości to ziele tak szpetne nazwisko ma, ©tdjelfraut. Sien. Wyki.- Babia sól vide Sól babia.- BABIARZ, a, m. 1. baba, człowiek mający wady babom tylko właściwe, tchórz, niewicściuch, plotkarz, świegotliwy, bajarz, letko-wierny, etn SKettfd) roie ein alteó 2Betb, feige, roetbtfdj, fdjroafclmft, leidjtglaubig. Ciszy babiarzu! Teat. 48, 10. 2. Człowiek utopiony w babach, kobieciarz, gamrat, gnu-śnik, nikczemnik, gnojek, ein 2Beibentarr, SSetberferl; Ross. óaówrB. Wielki z niego babiarz. Teat. 48. 17.- BABIA-STY, a, e, Tr. na babę zakrawający, babski, altroeibifdj, meibifd). - BABIĆ, Act. Ńiedok. - Vind. babiti; Bosn. bab-biti; Carn. babuyati, babem, ushegariti; Hung. batoalko-dom; Eccl. EiJEHXH 6a6.iio, óaócTByio; Ross. 6aÓHH<iaTb; -połogów pilnować, dzieci odbierać; etne £ebamme abge< beit, £ebammett = ®tenjtc serri^tett. Matka się jego babie-niem i braniem dziatek bawiła, Warg. Wal. 94. Sztuka babienia. S. Grodź. 2, 80. połogowa; bie ^ebammenfunft; (Ross. noBHBa.iLHoe ncnyccTBO, n0B0fi; Eccl. óaócTBo; Boli. babenj; Cam. babstvu; Ung. babalkodśs; Croat. pup-korezanye). Nauka babienia. Gaz. Nar. 1, 342. Unter« rtdjt in ber Jpebamtncnfunft, §ebammenunterrid)t. - BABIEĆ,-iał, - ieje, Neutr. Nied. Zbabieć, Dok. - Boh. sbabeti; babą się stać, junt alten ffieibe werben, alt rceibifd) werben. Grzbiet zgarbaciał, twarz zbabiała. Buld. Sen. 82. Czy-ście zapomniały, iż nam wiek służy, żeście nie zbabiały. Past. F. 70. (cf. Dziadzieć, starzeć, zgrzybieć, podsi-wieć, osiwieć, niewieścieć, gnuśnieć, dziecinnieć, nikcze-mnieć). BABIKRÓWKA, i, f. 2. ziele, Sigillum Salomo-nis, Poligonatum, SEBetfSrourj, ©alomonśftegel. Syr. 1260. BABILON, a, m. 1. jedno z najdawniejszych mocarstw, Eabel, Sabilouien, w Azyi. Wyrw. G. BABILOŃCZYK, a, m. 1. z Babilonu rodowity, Ross. BaBMOHem, etn 8a« btlonter; - in femin. BAB1LONKA, i. bte Sabtlonterinn. BABILOŃSKI, a, ie, Ross. BaBMOHCKifi, Sabilontfd;. - Ze kraj ten i stolica jego sławne przez budowanie wieży, Ross. CTOinoTBOpenie, przy którym zaszło pomieszanie jeżyków, (Bib. Gd. Genes. 11, 9.) ztad przenośnie: BA-BILON, BABILONIA, BABILOŃSKA wieża, nieład, za-mieszanie, zamęt, odmęt, Serroirrmtg, Unorbnung. Być w Babilonie, w kieracie, albo na galerach. Gilów. Katech. Hieronim Rzym Rabilonem zowie, dla złych obyczajów Rzymian. Sk. Dz. 312, że tam wielkie były i próżne bogów i szatanów zamieszki. Sk. Dz. 31. Patrzaj, co ztąd za rząd, co za Babilon, co za pomieszanie będzie. W. Pst. W. 1, 229. Mieszanina kilku języków w jeden, śmieszną bardzo i Babilońską czyni mowę. Kpcz. Ukł. 25. Jęła się ciebie Babilońska konfuzya. Pimin. Kam. 263. VBIN, a, rn. 1. wieś w Lubelskim, której dziedzic Pszon-

40 BABIN - BABKA. BABŁ-BABS.

ka R. 1560. na poprawę wyszydzeniem obyczajów, usta-nowił z przyjaciółmi towarzystwo pod imieniem Rzeczy-pospolitej Babińskiej; urzędy w niej rozdawano przez wzgląd na wiadome wady osób : łgarz, zostawał posłem, junak rotmistrzem, pułkownikiem, gaduła kanclerzem. Sum. Ann. I. 7. Sklmt, (Slltiueiberborf) eiit Surf im Sublt-nifdjen, beffen Seftjjcr Pszonka, jur 3$erbe|Jerimg ber Sitteit, eine fatyrtfd/e Stepublif (Slltmeiberrepublif, Siemaubclbrubcr' fdjaft) errid)tete. l'rov. Musiał to w Babinie słyszeć, liys. Ad. 41. (bajki, plotki.) BABINIEC, ńca, m. 1. Ross. npc4xpaMie, npimiopT,, Eccl. iipHiipsn., iiaiifim, npH4Mł; Sorab. sup. bala; Sorab. inf. lukuscb; Slovac. żebracnica* krucbta, przedkościele, przedsień przy kościele, gdzie najwięcej baby siadywają, bic SSorfyaUe, .'palle ciitcr Sltrd/e, bie Sorlaube, (ber gurfdjopf) W przytworze, to jest w babińcu, przede drzwiami ccrkiewnemi. Pimin. Kam. 2. Yestibulum lempli, kościelna 'krukta, albo babiniec, jak niektórzy mówią. Mącz. Zły xiądz tu leży pod ołtarzem; czemu nie w babińcu? Pot. Jow. 52. BABINKA, i. f. 2. dobra biedna babunia, eiit pteż artltcś altCŚS fDhittcrdjeit. Cna babinka, Baucys, pia anus. Zebr. Ow. 208. Włamał się złodziej do chałupy babinki ubo-giej. Klon. Wor. 42. Trzeba mi koniecznie pochlebiać babince. Teat. 10, 7. BABISKO vide BABSKO. BAB1ZNA, y, f. 2. 1. Spadek po babce, baś ©ropmutterlidie. Sax. Tyt. 59. Wnuki z ciotkami babiznę albo dziadowi-znę, równo biorą. Szczerb. Sax. 428. Z babizny została ogołocona. Papr. Ryc. 597. 2. vide Babsko. BABKA, i, f. 2. Dem. Nom. Baba; Ross. 6a6Ka, óaóyuiKa; Boh. et Slovac. babka, babićka; Cum. babeza; Croat. bab-ka, pupa, pupacha; (cf. Lat. papa). Kobieta podeszłego wieku, staruszka, eiit alteś Sfikibtfyeit. Trzeba się pośpie-szyć, nim się staniesz babką, ucieszyć świętym małżeń-stwem. Jabł. Ez. 8. In peius, baba stara, ettt alte>3 SSBeib. Czego zły duch nie sprawi, babka tego dokaże. Haur. Sk. 1045. Babki w podeszłym wieku zwykły cza-sem młódź psować. ib. 105. §. żebraczka, eiit 33etteln>eib. Z bogiem babko; monety nie mam. Teat. 24, 101. Bab-ko dałem ci szeląg. Zegl. Ad. 9. (na wymawiaczów do-brodziejstwa). 2. W rodzinie: babka, matka ojca lub matki, bte ©rofSimttter. Pospolicie babki wnuczki przy sobie chowają. Falib. Disk. H. Cieszy się wnuczkami; słodkie jej to imię babki. Teat. 30. b. 125. Szlachcic po babce. Cn. Ad. 1142. (nie prawdziwy; bo szlache-ctwo idzie za mieczem, nie za kądzielą). 3, Zmrużek, mżyk, mżytek, ślepa babka, ciuciu babka, gra dziecinna, gdzie jeden z zawiązanemi oczyma goni i szuka grają-cych; Ross. HCMypKH, ryjuoMKH; bliitbe 5\iib, (Oefter. blilt= beś SMmtfel, SJinjelmaufel), ettt Sittberfpiel. Ślepa babka, mżyk, myiada Volck. 589. Spoinie z sobą babkę grali. Past. F. 125. Różne tam gry grali, babki, piłki, cygi. Pot. Arg. 556. Fortuna ślepą babkę grać z ludźmi lu-bi, dziesięciu minie, jednego ułapi. Mon. 70. 625. 4. Babka, moneta, halerz; Slovac. i Boh. babka; Yind. boshjak; Ross. ny.io, pi»3aHE>; eitt ipeller., Chwalił pan babkę (no 1.), jako święte uczą księgi, Ze dwie babce

(Dual ••. I>;«hki) albo dwie włożyła w skarb dzięgi. Pol. Pocz. 220. Złamana babka» zgoła nic, eitt jerbrodjiter £>cller, eiit Sdjcrfs 3iid)tśS; aud> nid/t baś ©eringfte. Zjecie, wypijecie, co sie wam spodoba; nie bedziewa od was wymagać, ani złamanej babki, nawet Bóg zapłać. Oss. Str. Nie nie, nie dam i halerza, ani babki złamanej. Zabł. Zbb. 54. - (Adag. Slovac. kdo sa narodil k babce, ne dochadza k grosu. Ani babki ne stogi. Priloż bab-ku k babce, bude kapce. Za babku bi i kozu pres Ta-tri hnal). 5. Babka u kosiarzów, kowadło, na którym kosy klepią; baśS Saugeleifen ber Sdjnittcr; Carn. babeza. 6. Botan. babka, ziele, plantago Linn. Ross. nonyrHHirb, KOJlOCCHHua; Boh. cżelnik, gitrocel; Croat. terputecz, Yind. voski terpotek, terputez, Carn. terpotz, prepótz, tarpofz; Bosn. babka, babięa, bokvięa; Sorab. sup. putnik; Gertn. ffiegebreit, SBegeridj. Kluk. Bosi, 2, 208. Babka wodna, alisma plantago aquatica, gatunek żabieńca, 2Baffem>ege» Xii), 8n>ftf;rorgcri$. Kluk. Dyk. 1, 20. Kluk. Rośl. 2, 208. Syr. 1155. Urzed. 48. 7, Gatunek strzelby, eitt ©d)ief5= geitłCpr. Od ulania babki', biorącej prochu pół funta, płacą po złotemu. Os. Żel. 50. Babki i armatki do strze-lania. ib. BABŁAĆ ob. Babrać. BĄBOL ob. Bąbel. BABOWALCZ, a, rn. 1. Co się z starym babskiem opartolił, ein 2lltroeibmdrtv)rer, ber mit dnem alten SSetbe git fdtnpfen fyat. Nieboże babowalczu, z któraś walczył baba, Już zdycha. Gawin. Siei. 593. Mon. 73, 588. BABOŻEŃ, ia, m. 1. co się z starą baba ożenił, ber OTann etnesS alten SBeibeiL Mon. 75. 588. Często babożeniowie, co śmierci czekali żon swoich, pierwej sami na marach bywali. Sim. Siei. 35. Miły baboźeniu! pojrzyj na twą gołębice gołą, co w niej widzisz, coby cię ucieszyło? Petr. Ek. 75. BABRAĆ, Act. Nied. gmerać, ttntylen, (Carn. berbram* bla-terare; berbamperquirere). Już byłeś żołnierzem, kie-dy ja jeszcze babrałem w moim Gellercie. Teat. 4-7, 19. BABSKI, a, ie. Eccl. óaócKift; Slovac. et Boh. babsky; Carn. babast; Yind. babbast należący do baby, babie przystojny, podobny, Slltrceiber«, altroeibifdf, altwettelif^. Płacze Tyn-darówna, skoro obaczyła Babskich zmarszczków na twa-rzy we zwierciedle siła. Otw. Ow. 615. Nie samemi ślu-bami i babskiemi modłami, pomocy bogów dostajemy. Pilch. Sali. 101. Babskie baśnie odrzucaj. Budn. 1 Tim.. 4, 7. Babska rzecz jest szaleć z gniewu. Pilch. Sen. 21. Babskie aduerb. > po babsku. YYłod. Bajesz po babsku Pimin. Kam. 199. - BABSKO, a, n. 5. Babisko, brzydka baba, ettt garftigeś alteśS SBeib, eine alte SBettel. (Eccl.6a-ónma; Ross. óaóiime, óaóeituo; Slovac. babsko, babisko; Carn. babćna); Babsko swarliwe, głupie, mrukliwe, od starości drżące, wymruczy przez zęby spróchniałe słów kilka. Boh. Diab. 2, 289. Babsko nie wiedzieć zkąd, jak to mówią, z całego świata. 'Oss. Str. Już się babsko rozespała (femin.) Chrośc. Oiu. 298. BABSTEL, BABSZTYL, BABSZTYCH, BABSZTRYCH, BA-BUS, f. 1. ze złością, przeklęte babsko, ein DerbammteS alteź 2Beib. Bodajźeś oniemiała, babsztelu! Tea. 14, 171. 2. masc. Niewieściuch, tchórz, babiarz, baba, eiit alteś

BAĆ. BACH-BAG1. 41

SBetb oon ełttent SRenfdjen. Wytrzymać nie mogę gdyrań tego babsztyla. Tea. 35, b. 4. BABUCHNA, y, f. 2. niby z politowaniem, etn fluteS alteS SWutterĄen. Stara ba-buchna. Pot. Arg. 669. BABUS, BABUS1A, BABUNIA, BABULA, BABULEŃKA, i. f. 2. Ross. óaóeHKa, Doli. babizna;- Yind. babbina; (Carn. babashka* stonóg)*; podstarzała, przyjemnej staros'ci ko-bieta, staruszka, etn liebeś alteś ffiuttercbeit. g. in peius, przekąsając, babsko, ein alteź 2Bctb. Na co się nie ośmieli bies i nie pokusi, Na to się chytrość sztucznej odważy babusi. Min. Ryt. 4, 489. Jak owa śmieszna, gdy się babuś wymuszcze. Opal. Sat. 15. Stroi się babusia, po-stawę też formuje, ib. Bezzębna babusia kijkiem się pod-piera. Tot. Saut. 99. g. Pieszczenie: babunia, o matce ojca lub matki, (cf. Tatuś, Tatunio, Matunia) liebeś ©ro{S= tnuttercfyeit. Zawołało dziecię: Pani babusiu! Falib. Dis. B. Babuleńka mówiła, że... Teat. 7. b. 51. Wnuczęta ją ba-bulą zwały. ib. 30, b. 128. BAĆ SIĘ, bał się, obsol. "bojał się, Praes. boi się, Rec. Niedok. 'zbać się, "ubać się, Dok. — Sorab. inf. sze bo-jasch. Sorab. sup. bojacź, fbojacż, bogu szo; Boh. batise, bogjm se, bświm se; Yind. bati se, bau, bojm se, bo-gati, sbati se; Bosn. bojatise, strascitse, prennuti se; Rag. bojattise; Croat. bojatisze, boimsze, zbojatisze, zbo-jśwamsze; Ross. óombcfl, yóoaTbca, óoiocb; Eccl. EOKITH », óoiocfl, Graec. (popu/icu. 1. absolute: bać się>, mieć bo-jaźń, lękać się, strachać się, obawiać się; fiird)ten, be* furd)ten. Niech nienawidzą, byleby się bali. Pilch. Sen. 44. Boję się, iżby kto nie rozumiał, że swą rzecz pro-wadzę. Gorn. Di. 103. Boję się, że ku złości, żadna białychgłów inna rzecz tak niewiedzie, jedno cudność. Gor. Dw. 407. Prov. Idąc do wójta, oba się bójta. Rys. Ad. 19. Cn. Ad. 305. (Dual.* bójcie się). Prov. Slovac. lepsi ge warugsa, neż nebogsa. 2. bać się czego < lę-kać się czego, fWjf »ot etroaS furd)ten. Nietylko okrutnych zwierząt, ale i maluczkich robaczków boją się ludzie dla jadu, który jest przy nich. Gorn. Sen. 41. Bój się boga. Jabł. Ei. 140. Tyran boi się swych poddanych; strach nad nim panuje. Bardz. Tr. 12. Wielu się ma bać, ko-go wielu się boją. Min. Byt. 4, 148. Najdziesz czasem i takiego, co się boi cienia swego. Rys. Ad. 51. (Prov. Slov oc. cehos' sa bal ne ubals' sa, fata su a quemcunque trahunt). Wzburzenia ludu się bojał. Sk. Dz. 233. IJer-kules dziecię nie bojał się wężów. Bardz. Tr. 12. Prze-szkody jakiej się bojała. P. Kchan. Jer. 159. Hektorowie gardło dali, więc się Parys nie zboi? Bal. Sen. 76. -'Omisso pronomine pertonali: Haliczanie xiążęcia Roma-na , tyraństwa bojeli i nienawidzieli. Stryjk. 205. (= bali się go).- 3. bać się o co< troszczyć się o co , um etlBOŹ beforgt fe^n, be^alb tn ©orgen ftejjen. ' Cnotliwi Królowie nic się o się samych nie boją, ale o tych, którzy są pod ich mocą; a tyranowie tychże się samych boją, którym rozkazują. Gor. Dw. 361. Ja o pana mego nie pierwej bać się przestanę, aż go bóg do Krakowa zdrowego przyniesie. Orzech. Qu. 82. 'g. bać się kogo o co< bać się go względem czego, jemcmben in Slnfejiung einer ©a<$e furdjten. Ciebie Kupidynie się boją matki o swe syny,

Tyś skąpych starców frasunek jedyny. Hor. i, 222. Koryt. ( = ciebie się boją dla synów swych matki. ib. 224. Kobl. W tobie się matki synów boją straty, ib. 224. Aar.) Deriv. bojaźliwość, obawa, obawiać się,pobać się. cf. Bóg, bobo, BACH vide Bachus. BACHANT, a. m. 1. BACHANTKA, i. fem. 2. Hulacz, Hulaczka, Sadjant, Hadjanttnn. Spojrzyj na niekarnych bachantów. Smotrz. Lam. 25. W ręku trzymając pocho-dnie, zgrzytają, ryczą wściekle, jak Bachanty. Jabł. Tel. 98. BACHMAT, a. m. 1.' BACHMACIK, a. m: 1. dem. BACH-MAC1SKO, a, n. 3. niezgrabn. - Eccl. et Ross. 6axnarŁ. Koń Tatarski grubopłaski na nizkich nogach, poziomy. Czrt. Mscr. etn grofies JatarifdjeS ^ferb. Wałaszone wiel-kie i z rosłe konie Tatarskie, które głowy ku górze w bie-gu podnoszą. Gwagn. 593. (cf. Łoszak). Tatarowie bach-matów swoich aż w piątym roku dosiadywają. Hipp. 30. Tatar się bachmatem szczyci. Pot. Pocz. 408. Jabł. Buk. G. 4. Na małym skoczył bachmaciku, ubiegł rumaki ro-słe i ozdobne. Auszp. 63. Bielsk. S. M. 32. §. transl. o człowieku: bachmat, otylec, opasny, brzuchacz, etn Sichuamjt. Oss. Wyr. BACHMATOWATY, człowiek nizki, krepy, okrągły. Czrt. Mscr. RACHMISTRZ,' a, tn. 1. Urzędnik żupny, ber $odfmeifter, ein ©C1I3 * bergbeamter. Żupnicy, bachmistrzowie, podżupkowie. Yol. Leg. 5, 175. Herb. Stat. 108. adject. BACHMISTRZO-WŚKI, a, ie. fadmeifter •, n. p. Bachmistrzowski urząd. Yol. Leg. 5, 844,. BACHMISTRZOWSTWO, a, n. 3. baś ©al}pattmeifteramt. BACHNA, y, f. 2. imię białogłowskie, Barbara, Sdrbdjen. Jabł. Her. BACHOWY tide Bachusowy. BACHUR, a. m. 1. BACHUREK, rka. m. 1. demin. z Hebr. nro* młodzik, pacholę, ein junger Serl. Bachurowie ich wywodzą, by niedźwiedzi za nos z jaskiń owych. Pasz. Dz. 128. (Boh. et Slov. bachor* brzuch, brzuchacz, kiszka gruba pękata). §. mały żydek, żydowię, żydzie, ttn 3lt* benjunge. Oss. Wyr. g. młody kiernoz, stadnik, ogierek, ein junger Gber, 33efd)aler, £engft, Sutte. Kiernoz, gdy już podstarzeje, trzeba sie o młodego gospodarzowi po-starać bachura. Haur. Sk. 61. BACHUROWATY, a, e. brzu-chaty, pękaty, baniasty, baudjtg. Ogórków żydzi najwięce'j wypotrzebuja, a srogie baehurowate kupują. Haur. Ek. 47. BACHUS, BACH, a. m. 1. BACHUSEK, ska, m. 1. dem. Carn. Pust*, bożek wina, 8a#uS, ber ©ott be« ffieotó. Cudowna Bacha ma to w sobie czasza, Ze wszystkie ze łba kłopoty wystrasza. Zab. 9, 36. Zabl Wolny ojciec, Bachus. 1. Leop. 2. Mach. 14, 34. Od Bachusa pierwszy zaraz stopień do Wenery. Warg. Wal. 36. g. 2. Meto-nym. < wino, winko, 2Betn. Jemu Bachusek smakuje. Dar. Lot. 19. BACHUSOWAĆ, ował, uje, lntrans. Niedok. hulać, lusztykować, f<brodrmen, luftig leben. Wspomnij na Dubno, jakoś tam bachusował. Pimin. Kam. 35. BACHU-SOWY, BACHOWY, a, e. od Bachusa, $ad)u<$ , kochają się w Bachowych trunkach. Petr. Pol. 2, 170. Dni Ba-chowe szalone. Tward. Wł. 19. BACIK, a, m. 1. dem.»; mały bat; Ross. 6OTHKX, Eccl. ÓOTHHKB, jHMoiKa, MOJBI; ein fleineś Soot. BACISKO, a, n. 3. Ross. óoTHiue, bat niezgrabny, niekształtny, ein ungef$i(fte3 Sect.

Słownik Lindego uiyd. 2. Tom L 17

42 BACZ - B A C Z N. B A C Z N.

BACZAĆ tńde Baczyć. BĄCZEK, czka. m. 1. danin. Substant. Bąk qu. v. 2. ru-rcczka u osady strzelbiej, w którą stępel sin wsuwa, bai$ Siótyrdjen am glintenfdjafte, rco bet Cabeftocf eingcftedt n>irb. Na słowo komenderującego: broń w płask! broń na płaz dłoni ostatnim bączkiem się rzuca. Kaiual. Nar. 270. BACZENIE, ia. n. 3. Subst. Yerb. Baczyć, - obracanie ba-czności czyli attcncyi na co, Eccl. misnie, BHHMauio, btttf 2lufmerfcit, bie Slufmerffamfeit nwauf. r Proszę was, słu-chacze, o łaskawe baczenie. Hals. Świąt. 2, 139. (o ła-skawe ucho). Dać na kogo baczenie * mieć kogo na oku, pilnować go, nuf einett 2ld)t geben, i(m beobadjtett. Daj ba-czenie na niego, żeby nie uciekł. Oss. Wyr. §. zasta-nawianie, uważanie, uwaga, rostropność, bte Grwdgung, Ueberlegmtg, Sebadjtfamfeit. W młodym lecie, baczenia u człowieka jeszcze mało. P. Kochan. Jer. 168. Z ba-czeniem co rozmyśleć. W. Pst. W. 2, 359. (bacznie, rozważnie). Baczenie dobre do wszystkiego ci ma być wodzem. Gorn. Dw. 37. rozsądek, rozeznanie, $cr-ftanb, Seurtbetluitg, Urtbeilżfraft. Ód siedmiu lat dzieci już zaczynają mieć baczenie, rozeznanie dobrego i złego. Petr. Ek. 94. Rozumem a baczeniem różnimy się od zwie-rząt. W. Pst. W. 3, 254. Perykles człowiek wielki i baczenia przedniego. Warg. Wal. 73. - Jeszcze jest przy baczeniu« przy rozumie, przy sobie. Cn. Th. er ift ttod) bet) Skrftmtbe, bei) Senmj&tfep, bet) ©ittiteit. §. bacze-nie na kogo* wzgląd na kogo, 3tfi(fjtdjt auf jetttanbett, <5i)a> futtg, 2ld)ttmg. Ludwik cudzoziemców miał na większym baczeniu, niż obywatele własne. Biel. 205. I sam Pan Bóg nań dobrego baczenia był. Glicz. Wych. F. 7. BACZMAG, a, m. 1. Boss. óaitiMaKt, óauiMatOK-b; Croa. pachmaga; Boh. baćkor* Tur. baczmag. Paszk. Dz. 135. gatunek obuwia, bót, trzewik, eitte 2lrt ©ef(fyttj)e, ©tiefel, ©d)uj>. W Turczech obuwie pospolite żony z mężami mają, które tam ich językiem baczmag nazywają. Paszk. Dz. 122. Nawet też kiedy nie ma jechać w drogę, Ba-czmagi wdziewa sudanne na nogę. Kchow. 51. figur. Wdział z pychy szyte diabelskie baczmagi. Pot. Pocz. 193.-Prov. Nie wielki fortel, i małej przewagi, Na krótkie nogi wy-sokie baczmagi. Rys. Ad. 42. Mały posag, ledwo to na bacz-magi. Ealib.M. 3. 'BACZMAGOPRZEDAWCA, Eccl. Óanraa-KonpOĄaBeifB *, szewc, Turc. baczmagietar. Paszk. Dz. 138. BACZNOŚĆ, ści, f. 2. Slavon. pazba; Croat. pómnya, Yind. mar, vanzhanje, marnost, vanzhik, pashenje, v'glavo-jemanje, vanzhlivost; Boh. sstmost; Sorab. sup. kedżbu-wano, kedżbe metżo; Ross. npiiM-ŁTJHBOCTt, 3aMis'ianie, Ezcl. BHrfTie; Carn. posir, ahtenga, antanje> R&9- pom-gna = ; Pol. uwaga, atteneya, baczenie na c°> bie 2(uf= merffamfeit, 9W)t, 2ld>tfamfeit grmdguttg. Gdy si? zastano-wiemy nad wyobrażeniami, które się w nas snuja> ' ukfa" damy je w pamięci, jest to baczność. Cyanjk. Log. 37. oppos. niebaczność, niedbalstwo, UnaĆfjtfatmW- 'm większa władza, tym szkodliwszą w niej stanie si? niebaczność. Dy ar. Gr. 131, Eccl. "HeópemocTB, ne6 OM3HOBame; -Milit. baczność! prezentujcie broń. KawaNar. 263. 2ld)tnng! Ijabt 2l$t! Ross. cjryiitaft!- Kazał jinieć na niego baczność. Oss. Wyr. (pilne oko, ein aufmerffameS 2luge).

Z bacznością tu postępować trzeba. Dudz. 22. (> bacznie, roztropnie, rozważnie, bebaefytfam, bcl/iitfatn). - BACZNY, 'BACZLIWY, a, c. BACZNIE adv.~ (Sorb. sup. kedżbnć, merkoyne, poważuyne; Carn. urnliv; Yind. merkishen, vglavovseten, spomliu, mam, marliu, vanzhliu; Ross. ÓJtOCTHTCbHbtii, IipHMtlTJMUUit, npMMfiaTCJbHhlH, 3aMt<ia-TC.ibubiH, 3aMtiT.iHBbiH; Eccl. BiiMMUUMLiiiiiii; Boh. ssctrny; Slavun. bdeclii; Bag. pomgniv, poman; g. 1.* uważający, uważny, anfmerffam, bcbadjtfant, ad/tfam. Nie jestem nie-bacznym przyjacielem nowości, nic idę ślepo za cudzym zdaniem. Gaz. Nar. 1, 155. Baczny a boga bojący się człowiek jawnie to widzi. Smotrz. Napo. 39. Mądry niechaj głupiego nauczy, baczny błędliwego. Sk. Kaz. 279. Baczliwa starożytność. Bardz. Tr. pruef. > - Roztropny, mądry, rozsądny, flttg, oerftdnbig , wetfe. Baczny przednie jest, co umie drugiemu radzić dobrze; baczny wtóry jest, który, gdy sam nie umie radzić sobie, radzi się drugiego. Petr. Et. 11. Ganię zdrożności i zdania mniej baczne. Kras. Sat. 3. 0 jak człowiek niebaczny, że się tak trapi dla naby-cia różnych wiadomości. Zab. 5, 35. Niebaczne affekty, irrationabiles motus. Zygr. Gon. 351. Człowiek niebaczny< Niebacznik qu. v.~ §. baczny, względny (dyskretny), 'wzglą-dający, wzgląd mający, 3incffid)t ttebmettb. Nie był tak ba-czny, żeby sam siedząc, drugiemu też siedzieć kazał. Gorn. Dw. 196. Niebaczny na ojczyznę i wojenne zna-ki Żołnierzu! bronisz łaski senatowi takiej! Bardz. Luk. 58. *§. niebacznie« z nieobaczka, z nienacka, niespo-dzianie, nieprzewidzianie, unuerfeJieniS, umwljergefel/ett. Zawsze cięższa to bywa, gdy kogo niebacznie nieprzyja-ciel napadnie, i straci nieznacznie. Km.it. Spit. A. 3. BACZYĆ, Act. Niedok. Baczać, Contin. - Croat. paziti; -Carn. pasti, pasł, pSsem; (cf. patrzyć, Gcrrn. pctjfett, attf« paffett; llc.br. cf. Lat. spectare, - spicere). 1*. fizy-cznie : widzieć, feljen. Który stworzył ucho, zaś nie usły-szy? który sprawił oko, nie będzie baczył? Leop. Ps. 93, 9. (izali nie widzi? Bibl. Gd.). Weszła do kościoła, a bacząc wielki lud, pytała się, coby to było. Wys. Katarz. 454. Jeden dzień, jedna chwila, stojące i poległe ba-czyła. Bard. Tr. 456. §. 2. przestrzegać, fe^ett, erfefjeit, maOrttetytneit, geroa^r werben. Przez palce patrzyć, widzieć, jakoby nie bacząc. Mącz. Wielkiemu panu nie wzystkie-go trzeba baczyć. Rys. Ad. 45. Jeden nie wszystkiego baczy. Cn. Ad. 308. O tym nie trzeba słów wiele, co każdy baczy. Gorn. Sen. 410. Acz mię niosła mowa twoja gdzie chciała; a wszakoż baczyłem , że jej czegoś jeszcze nie dostawało. Orzech. Qu. 144; g. baczyć co do siebie = poczuwać się do czego, czuć do siebie, widzieć do sie-bie, an fid; bemerfen, ttmljrnelłmen, geroa^r werben, beij fid) entpftnben, ftd) benmfSt fei)tt. Żaden swej wady do siebie nie baczy. Bys. Ad. 77. Grzesznym się być sądzę, ba-czę to do siebie. Opal. Sat. Pijany nie baczy tego do siebie, żeby w czym wykraczać miał; owszem widzi mu się, że przystojnie czyni. Gorn. Wl. M. b. §. 3. uważać, rozbierać, rozważać, roztrząsać; (Yind. merkati, skerbeti, vanzhati; Carn. vajnzam, vanzam, posiram se, mirkam, zhitam; Sorab. sup. kedżbuyu; Hoss. npHMtTHTb, npHMBtaTb; Eccl. COÓTOCTH, COÓJIOAATB, 3AMITHTB, 3AMNQATB, nOA-

B Ą C Z - BAD. BADU - B A G N. 43

MtTHTh; Boh. pozorowali, ssctriti; Croat. napazivati). Za-wzdy takie rozumy najwięcej słynę/y, Co baczyły czas przyszły, i te, co minęły. Hej. Wiz. 62. b. Słuchaj mnie i pilnie bacz na słowa moje. 1. Leop. 4. Kzdr. 0, 30. g. 4. wzgląd mieć, wzglądać, 9(ii(f)id;t netymeit, l>erucffi(f)ti= gcu. Bacząc na jego zasługi. Tr. Pojźrzał na pokorę moje i baczył na frasunek mój. 1. Leop. 4. Ezdr. 9. 43. Ueriv. obaczyć, zobaczyć, obaczny, nicobaczny, nie-bacznik, pobaczyć, przebaczyć, wybaczyć, zahaczyć. BĄCZYĆ, Neulr. nied. Zahaczyć, dok. "Bączać, Bąkać cont. qu. cf. - Bosn. buccili, tciniLi bukku; Iiag. buejati* cla-mare (cf. I.at. buccina) wydawać głos podobny hakowe-mu z pod wody, roie cinc SRol/rbommel briillen, trommeln. Bąk bączał. /Jim. J. 3. b. Gdy bąk baczy, będzie deszcz haur. Sk. 119. g. beczyć, brzęczyć, jak bąk owad, funt' tnen, fum fen. Trądy, komary, pszczoły baczą. Dudz. 21. Póty komar koło głowy bąezy, póki niedźwiedź łapy nie podniesie. Fr. Ad. 120. (póty słaby skwierczy, póki mu duzszy nie pogrozi; skomli kundel, póki brytan na nie-go nie zaszczeka). 2. tr. mruczeć, murmellt. Baczą sobie pod nosem : pięć a pięć to dziesięć, Teat. 11. 23. BADAĆ, Act. Contin. rozbierać, roztrząsać, przeważać, do-chodzić, nadtforfdjeu, erforfdjen ; (Ital. badare, cf. pytać; cf. Bość). Bóg wzrokiem swoim myśli niepojęte bada. P. Kochan. J. 3. (przenika, burdjbringt), BADANIE, ia. n. 3. inkwizycja. Szczerb. Sax. 75. Unterfudmttg, 3ia<$for* fdjltltg. Na sądzie burgrabskim bywa badanie, co zowią rugiem , o zachowaniu obyczajów każdego mieszczanina. Sax. Porz. 39. g. Recipr. Badać się., dopytywać się, dowiadywać się, dochodzić, nad; etmaS forfdjen, nad)forfd)ert. Rozum ludzki badając się, coraz dalej przychodzi. Archel, 4. Począł się wywiadować o sprawach waszych, i jeszcze myśli waszych badać się będzie. Dambr. 246. Nie wa-dzi się badać, czego człowiek nie świadom. Falib. Dis. D. 3. Wszczyna gadki trudne, badając się o skrytych rzeczach świata tego. Badz. 1. Cor. 1, 20. Szukał mędr-ców , a od nich się badał i z niemi się ćwiczył. Jabł. Ez. 3. BADACZ, a. m. 1. Szperacz, dowiadywacz, dochodziciel, ber gorf^er, SJadiforfdjcr, (Srforfcfyer. Bóg badacz myśli ludzkich, któremu nic nie zakryte. Sk. Zyw. 268. Gdzież mądry, gdzież badacz świata tego! Iiadz. 1. Cor. 1. 20. Badacz, albo dozorca wiary. Baz. Hist. 283. (inkwizytor). Towarzystwa badaczów przyrodzenia. Kluk. Zw. 1, 3. -in femin. BADACZKA, i, 2." bte gorf^iertnn. BADATL1WY, BADL1WY, vide Bedliwy. Deriv. dobadywać się, dobadać, wybadywać, wybadać, zbadywać, zbadać, niezbadany, cf. Bość, Dalm. badati' inciture. Rag. obaditi: accusare. cf. Dbać, Dbały. BADAW1JA, ii, f. 2. Koń biegun, ein pdjtigeś 3io£, ein 3?enner. Na parepki, kursory abo badawije wędzidła ma-ją być wedle wielkości gęby ich. Ilipp. 60. BADEL, BADYL, a, m. 1. łodyga, pieniek roślinny, ber ^flanjenfteitgel, ber (Stengel, Siamm. Kiedy konopie nie dosyć zostają w wodzie, to skóra z trudnością odłącza się od badyla; a skórka ta powinna się odjąć wzdłuż całego badyla. Jak. Art. 3, 218. Makowe badyle spalone piękny dają popioł. Torz. Szkł. 214. Jelenie nogi cien-

kie jak badyle. Zab. 13, 271. Treb. g. badel.chwa-ścisko, lliifraut. Na takiej roli więcej bywa chwastów i badela , a niżli dobrego zboża. Haur. Sk. 46. Z głodu gryźli chwasty i badele. Chrośc. Fars. 454. Nicpożytecznc ba-dele, próżne krzewienia. Haur. Sk. 8. (Huq. badegl = oset). BADURZYĆ, BANDURZYĆ, BZDURZYĆ, Akt. Nied. Prawić ni to ni owo, gadać nic do rzeczy, pleść trzy po trzy; bumm fdjntajjen, fallmbent, fabc^ rcbcn. Czego tam nie badurzyła! Petr. Hor. 2, o (cf. Dureń, durzyć, odurzyć). BADYL ob. Badel. BĄDŹ vidc być, BAG vide Bocian czarny. BAGATELA, i, f. 2. BAGATELKA, i. f. 2. dem. z Franc. Fraszka ('półrzcezy), drobna rzecz, maleństwo, eine Siei' iligfeit. To co się wiclkiem zda człowieku, są bagatele liczbą powiększone. Zab. 9, 311. Zabł. Ludzi bagatela różni, błaha bagatela. Zabł. Zbb. 11. Więcej wydają na bagatelki, niżli na rzeczy potrzebne. Zab. 16, 49. Sumnie-nie jest u ludzi bagatelą, honor istną bagatelą, religia największą ze wszystkich bagatelą. Teat. 8, d. 49. Dwa tysiące talerów, bagatela! Teat. 49, b. 12. Tylkoż to to! 'To wielka bagatela! ib. 17, c. 45. BAGATELNY, a, e. nie wiele znaczący, unbebenteiib. O bagatelne fraszki naprzykrzają się dworowi. Bohom. Kom. 2, 312, Bagatel-na ceremonia. Teat. 19, c. 72. BAGAŻ, u. m. 1. hurt sprzętów wojska i artyleryi. Papr. W. 1, 467. bagaże, obłogi Jak. Art. 3, 305. ba«S Srtegśgepatfe, ba<S ©epdtfe; Boss. KOWB, 06035, O6O3EU-B, YROTOBAME. BAGAŻOWY, a, e. obłogowy, Hoss. (KOUICBHŁIH), @epdc!3«. BAGAZYA, yi, f. 2. Croat. bagazia; Boss-, cmem, materya bawełniana, ber Sattun. Bagazyi sztuka cała różnej farby. Vol. Leg. 4, 357. BAGAZYOWY, a, e, Boss. CHTUOBHH, Sattunett', kaftanik bagazyowy, Birk. Kaz. Ob. F. 2, b. Miał na sobie bagazyową marynatkę. Warg. Badz. 339. BAGIENKA, i, f. 2. trawa przy bagnach, ©untpfgraS. Przy nim na nowej trawie i bagience Pasą się puste koźlęta z baranki. Morszt. 65. BAGIENKO, a, n. 3. roślina, Andromeda poły folia, gatunek rozmarynku, rośnie na błotach. Kluk. Dyk. 1, 35. eine 2Irt rotlben SośmarmśS, (cf.Bagno ziele). 2. dem. Nom. Bagno. BAGIENNY, a, e, od bagna, SWorafi*, Błotne i bagienne trzesawice. Syr. 497. (cf. Bagnisty). BAGNET, u, m. 1. BAGNECIK, a, m. 1. demin. Croat. bo-domech; Boss. IUTHICE, MTTMEKT; niby puinał żelazny, osadzający się na ręczną broń. Jak. Art. 3, 285. imię od miasta Bayonne we Francyi; boś Sa^onett. Już przyszło do bagnetów; płyną krwi potoki, Ukrył się pod trupami, pól przestwór szeroki. Zab. 13, 339.- BAGNECINA, y, f. 2. mizerny bagnet, eitt elenbeś Saijonett. BAGNECISKO, a, n. 3. niezgrabny, paskudny bagnet, ein ungefd)lad)te$ Saponett. BAGNETOWY, a, e. od bagnetu, Sai)onett=, BAGNIĄTKO, a, n. 3. pączek kosmaty niektórych roślin, baranek, Sd^dteit, 8dmmerd;eit einiger Strdudje unb Sdnme, befoitbeni ber ^almen. W Kwietnia Niedzielę, kto bagniąlka nie połknął, to już zbawienia nie otrzymał, Bej. Post. P. p. 5. (pączka palmowego). BAGNIK, a, m. 1. Boh bahnjk, ryba morska vi de Tuńczyk, ber JluMfif^- BAGNISKO, a, n. 3. Bu/i. babnisste, bażina, paskudne, brzydkie bagno,

17*

u D A H A -BAJA. BAJA.

ein MJSlicfyer, al>fdjettlid)er Sutnpf. Wielka równina dla wód zimą spadających , bagniskicm stała. Pilch. Sali. 183. Bagni-ska śmierdzącym zielskiem zarosłe. Stas. Bu/f. 45. BAGNI-STY, a, e. Slovac. bahniti, bahniwi;fioA. balinity, balmiwy; Yind. zeklast, musgast, mlakast, mlazhnu, malakastu; Bosn. vodo-topny; Ross. Tonnift, Tonoifb, THIIHCTUH' błotnisty, kałużysty, ntoraftig, fumpftg. Nie ufaj gęstym błotom i lasom bagnistym. Paszk. Dz. 58. Bagniste łożysko plugawej gadziny. Przyb. Abl. 210. Buda łączna czyli bagnista, _SBiefetterj, bywa w miejscach mokrych błotnistych. Os. Żel. 43. BAGNO, a, n. 3. BAGIENKO, a, n. 3. danin. Boh. bahno, bazi— na, bahnisstć, żumpa; Sorab. inf. fump; Slavon. xdrilo; Yind. młaka, blatje, zekla, musga, bereg; Carn. bere-zhina ; Ross. | p»aBeux, py^CBiia, (cf. U er. 2Jad). Graec. nrjyri, naya, Hebr. "32) zlew wody stojącej na grun-cie przepadzistym, gąszcz z wody i ziemi; (cf. Bajoro, Błoto), ber Sttmpf, 5Worajt. Lgnące bagno. Warg. Cez. 165. Wpadli w bagna wielkie, konie poczęły się zwijać. Teat. 19, b. 72. §. 2. Botan. bagno, drzewo* łoza, ło-zina , bie 3?aittroetbe. Włod. bagno, ziele, ledum, Ross. luonoBHHKi, óaryjibHHKt, rozmaryn dziki, szmer. Syr. 171. Kluk. Rośl. 2. 208, roilber SRośmarttt, §. vi de Modrzewni-ca, (cf. Bagienko). BAGNIÓWKA, i. f. 2. empetrum ni-grum, jcfyarjer ©teinbred), gatunek małpiej jagody; rośnie na błotach. Kluk. Dyk. 1, 199, Ross. B04HHIMA, inuKina. 'BAGNOCH, a, ni. 1. hptó^nętg, Przyb. Batrachom. 211. eiit grofcf) aitś ber Satradioiit., ber ©itmpfler. "BAHABER, bra, m. 1. Taki był między Bahabrami Herkules, od którego chorobę kaduk starsi nazwali. Petr. Et. 406. [Jestto tylko myłka druku «między bahabrami« za-miast «między bohaterami)) Porów. Arystotelesa Probl.sey.30. qu. 1. gdzie powiedziano rav re fięa>i'x<x)v tinter heroasn 1.] 1. BAJ, Baj bardzo, Baj prawie ob. Ba. 2. BAJ, ob. Baja 2. 1. BAJA, i. f. 2. Ross. fiailKa ; Holland, baey; Dan. baj; Gall, bay, bays; Ilal. baietta; ŚJieberb. Soie, Oberbcutjd), bieŚoi), materya wełniana, eitt 2SuUenjeng. W grubej bai, często się radość i pociecha tai. Pot. Syl. 471. (cf. Szara). 2. BAJA, i, f. 2. Ital. baje (*nugae; Carn. baja-.sors; Ross. 6yfi* stultus) baśń, potężna bajka, etne gabel, etne OTĆilire, ein tnd}tige(S 9Mjrd)ett; Ross. BpaHbe, Bpami, BpaKanhc. Nie bajka to tylkp, ale całą gębą baja. Oss. Wyr. Ci-szej! dosyć tych bajów. Teat. 29,10. Nie rozumiem słówka bajów jego. ib. 7, c. 76. §. 2. personif. BAJA, i. m. 2. BAJ, aja. m. 1. bajacz , bajkarz, plotkarz, ein gabcl^mtó, <B>cfylt)o|ser. Lekarz, który się chełpi z sekretnych leków, albo jest samochwał i baja, albo oszust. Perz. Lek. 350. Biegaj a nie myśl baju o perorze. Teat. 43, c. 26. Wyb. Ten baj, co tylko mógł wymyśleć, prawił. Hor. Sat. 120. BAJAĆ, bajał, baje, Act. Nied. {Boh. ba-geti, bagjm, bóti, bśgi; Sorab. sup. bayu, Sorab. inf. sze bajasch* tleć; Carn. bajam* sortes jacere; Croat. bajati; Hung. bajolom = incantare, czarować; Ross. CaaTb, 6aio * gadać; Eccl. óaame* balatus), bajki, baśnie powiadać, Ross. óacHOC.iOBHTb, zmyślać po poetycku, fabultren, fa* belit, bidjten. Bajmy już teraz o zawodzie sławnym, Który się trafił o czasie niedawnym. Jabł. Ez. 50. Daremne

były te namowy, właśnie jakoby głuchym bajano. Krom. 604. (tfliiben CMireit prebtfleit). Ja nie wiem, czy to pra-wda, czy to tylko bają, Co o tym Proteusie ludzie po-wiadają. P. Kch. Orl. 1, 214. Takowym cudom nic bar-dzo ja wierzę, Bo wiem, że bają od wieków poeci. Zab. 15, 340. ogólnie: łgać, kłamać, z prawdą się inijać; Yind. smisliti, smishluvati; Garn. marnati; Croat. barb. sejurkati; Ross. npaKaio, Bpy, fflbeltt, bid)ten, Ifigeit. Ja w to nie wchodzę, co mi ona bajała; ty mi prawdę po-wiedz. Teat, 23, 26. §. pleść, prawić, gadać nie wie-dzieć co, fafcltt, fd)K>aficn, febnattern. Bajesz by baba na trecie. Pimin. Kam. 95. Sam nie wiesz, co bajesz. Teat. 46, c. 13. & 8, 99. Nie baj plotek. Pot. Jaw. 2, 59. Jako się nauczyli, niechaj co chcą bają. B. Papr. Try. A. 4. Prostak o rzeczach baje, mądry mówi. Fr. Ad. 6. Kto się upije, sam nie wie, co baje. Jabł. Ez. 59. A kiedy im historyi nakonicc nie stało, Jako bywa podpiwszy, to się też bajało. Pot. Arg. 286. Bajkę ba-jać vide Bajka. BAJANIE, ia. n. 3. Subst. Yerbi, ba$ ga> beln. 2. baśnie, baje, gabeltuerf. Jego bajanie, Chcesz napisz kretą na ścianie. Lib. Sen. 12. BAJACZ, BAJARZ, a, m. 1. Boh. bagkar ( = poeta) pobonkar Sorab. sup. bay; Sorab. inf bajak. Yind. smislovez, smishluvauz; Ross. 6a-CHOCJOBem>, óacHOTBOpeuŁ, CKa3oqHHK-b, 6axapi, Bpa.ib; baja, bajki prawiący, eiit gflbultft, plotka, świegot, zmyślacz, ein <SdjtM£er, Grbitfyter. Starzec ucieszny bajacz, bardzo jest przyjemny. Zab. 7, 251. Kossak. Wstydźże się bajarzu, że chwalić boga zdrożnością na-zywasz. Pimin. Kam. 238. & 70. Aż słuchać nie miło tego bajarza. Teat. 10, 110. Każdy kraj miał bajarzów; czasy heroiczne, Cóż innego w istocie nad bajki rozli-czne? Kras. W. 34. żartem: bajarz* bajkopis, gflbel* bid)ter. (Croat. bajavecz; Hung. biibajoló * incantutor.) BA-JA CZKA, BAJARKA, i, f. 2. Kobieta plotka, eine g«bu* liftinit; Sorab. inf. bajawka; Ross. CKa30>iHiiua). "BAJASŁOW-CA, y, in. 2. plotkarz, eitt gabelljattś. Nie naśladuj nowo znikłych bajasłowców niewstydliwych. Smotrz. Lam. 48. BAJECZKA, i, f. 2. dem. Subst. Bajka, Baja, eitt grtbel* cfjctt, SMirletit, fDMbrdjeit. Yind. smislik, smislinka; Ross. 6accHi;a, basnka. BAJECZNICZKA, i, f. 2. Kobieta trzpiot, plotka, świegotka, łgarka, etne gatmliftinn. Liczny gatu-nek żartowniczek, nowiniarek, bajeczniczek i innych te-goż rodzaju oratorek. Mon. 68, 284. BAJECZNOŚĆ, ści, i'. 2. bajeczna, czyli bajowa, lub baśniowa nauka, bajo-pismo, baśniopismo, mytologia, Croat. pripovesztnoszt, gabetleljre. Od losu i bogów, nawet nie uwolniła baje-czność. Oss. Sen. 57. BAJECZNY, a, e. Slovac. basni-wy, fabulny, Sorab. sup. bayacżne, Yind. smisloun, smi-slen, Croat. pripovesztni, Ross. óaceiiubiB, CKa30»iHbiii* bajczany, baśliwy, zmyślony, nieprawdziwy, fflbel^flft, er* bufytet. Bajeczne dziwy. Jabł. Buk. Awantury bajeczne. Boh. Kom. 4, 110. 'BAJĘDA, y, f. 2. bajeczna legenda, fabelljafte Segeitbe. Niech nam Katolicy dowody okażą, nie z historyków niepewnych, nie z bajed pletliwych, ale z pisma Ś. Źrn. Pst. 3, 33. b. 'BAJOBAŚN, i. m. 2. bajarz, ein gatmlift, gabelljanó. Ambrożego Ś. wronią i bajobaśnią nazywali. Stryjk. praef.

B AJ B -BAJKA. BAJPR-BĄK. 45

Contin. Derivalor. bajopis, bajkopis, bajowy, bajkowy, baj, bajda, nabajać, wybajać, bajczany. 'BAJBORAK, a, m. 1, tkanka jedwabna, eute Slrt ©eiben« jeug. Wojewoda Wołoski Jagiełłowi hołd postanowił na każdy rok oddawać czterysta sztuk bajboraku albo ko-ftyru. Gwagn. 79. et 642. (cf. Kamcha). BAJBUZA, herb. strzała przez śrzodek tarczy, o ziemię że-lezcem, przeszywszy wężowi głowę, oparta. Wąż okrę-cony o strzałę, ogonem się aż piór tyka. Z Litwy albo Morawii. Kurop. 3, 5, ein SBappen. BAJCZANY, a, e. pletliwy. Cn. Th. 18. bajeczny, faMfmft. BAJDA, y. m. 2. BAJDKO, dka. m. 3. dem. bajarz, baja, kłamca, łgarz, eitt gnbelfjanś, Sugner; Yind. bai-dou-= próżniak, (cf. Batko, Bajtko). Ten stary bzdyk, bajda, narobił nam tych kłótni. Teat. 43, c. 149. Wyb. Wejźrzyj na niewstydliwych bajdów. Smotr. Lam. 25. O sprośny bajdku! Twor. Wie. 28. O sprośni bajdko-wie, że wy się nie wstydzicie kronik fałszować. Twor. Ok. E. 4. Mają go za najmizerniejszego bajdę, że o wielu rzeczach fałszywe dał wiadomości. Pam. 85, 1, 124. Miły bajdku, co się doktorem czynisz, a małych rzeczy pojąć nie możesz. Twor. Wie. 11. 'BAjDAK, a, m. 1. (Kamtschad. óafuapa, gatunek łodzi, bat, eine Slrt Sótbe). Hetman, wsadziwszy w bajdaki rejestro-we , wyprawił Dnieprem wprzód Kozaki. Tward. W. D. 7. BAJDURZYĆ, ob. badurzyć. BAJKA, i. f. 2. 1 Boh. bógka, pobonek; Carn. bajsn., fa-bela, smishla; Slovac. basen, fabule; Sorab. sup. bacżo, bayeno; Yind. marnji, spaka, fabuła; Bosn. pricięa, pre-cięa, pripovjest, izmiscgljena; Rag. pripovjest, śmiscglje-na; Dal. prichicza , ///. barb. scjurka ; Ross. CKa3Ka»; zmyślona w celu moralnym powiastka (cf. baja, bajeczka), bie gabel. (cf. Baśń.) W różnych rzeczy postaci i różne-go zwierza, Bajka prosto do celu moralnego zmierza; Co zwierzęta gadają, w czem się mylnie rządzą, Niech sie ztad ucza ludzie, niech równie nie bładza. Dmoch. Sit. R. 57. (Dodatek do bajki. Ross. npHCKa3Ka). §. Baśń, plotka, brednia, fałsz, kłamstwo, łgarstwo, gctbel, 2JidI)r= d)en, ®ebid)t, gnge. Plotki to, i bajki kądzieli godne. Birk. Dom. 21. Bajki babie. Sk. Dz. 616. A cóż ba-bom po bajkach, same baby bajką, Próżno zmarszczki trefioną zasłaniać kitajką. Zegl. Ad. 241. Statek i wia-ra, bajki to zmyślone. Past. F. 35. Za bajki pismo, za fraszki kazanie mają, a za śmiech bozkie przykazanie. Wad. Dan. 129. Bajka, że głuche lasy, twarde skały, Za waszych mistrzów sonetem skakały. Susz. Pies. 2, C. 3. b. Bajką się poeta bawi. Dar. Lot. 18. Bajka życie nasze. Teat. 46, c. 63. Bajki siać, fałsze rozno-sić, plotki pleść, gabelit auśftreueu. Oss. Wyr. Bajkę ba-jać «, czynić co marnego a błyskotnego, blaneit ®iutft Bormatfyen, 3Binb maefyen. Gustaw przez dwie lecie bajkę bajał, Potem go z bótów rozzuto, A ziemią w grobie przysuto. Lib. Sen. 14.- To nie bajka; nie do wzgar-dzenia rzecz, godna żeby się nad nią zastanowić! baś ift fettte gabel! fettt Sd/erj! Ale to nie bajka, co teraz po-wiem. Mon. 65, 239. 11. "BAJKA, i, m. 2. bajarz, baja, bajda, bajkarz, gabellianS, gabulift. Szukają mądrości,

która z ziemi jest, kupcy Theman i bajkowie. W. Bar. 3, 23. (wykładacze gadek. Bibl. G. Budn.) BAJKABZ, a. m. 1. bajek opowiadacz, baja, ber gabeler, gabulift. Je-den z największych bajkarzów powiadał nam o tem rze-czy cudowne. Boh. Diab. 3, 229. Teat. 31, c. 39. BAJ-KOPIS , a. m. 1. pisarz bajek, ber gabelbtcfyter. Nikt je-szcze nie zrównał, i podobno nie zrówna, bajkopisowi Francuzkiemu. N. Pam. 4, 77. Krasicki bajkopis. N. Pam. 20, 216. et 13, 99. BAJOK, u. m. 1. moneta Włoska, siedm pieniążków naszych. Cn. Th. eine 3Mienifd>e SKiinje, ein 7 <Pfennigftucf. BAJOPIS, a, m. 1. bajkopis, baśniopis. Mon. 75, 588. ber gabelbid)ter, Ross. óacttocjiOBeiiB, óacHocjiOBt, óactiOTBO-plotkarz, ein gabnlift, gabelljanS. Je-petvB. §. bajacz, dna gazeta bajopisa zagranicznego. Mon. 65, 359. BAJOR, u, m. 1. RAJORO, a. n. 3. bagno mniej przepa-ściste, woda błotnista z lgnączką, ein nid)t tiefer Suntpf. (Yind. vejar, bierl, bajar, cf. Germ. SDBeiper « staw, rybnik, sed Eccl. Boss. ćarop^ » hak rybacki, purpura). Baba nio-sła szczenięta do bajoru. Pot. Pocz. 431. Lud zebrał się u koziego bajoru. Faliss. FI. 5. (cf. Jezioro). BAJOBEK, rka. m. 1. nitki złote kręcone, gabengolb. Gdy ma klejnoty, to przecie musi znać, co dyament, co ba-jorek. Teat. 34, b. 35. Kapelusz upstrzony w bajorki, w paletki, ib. 24, b. 35. 1. BAJOWY, a, e. od bai materyi, son 23ot); Ross. ćaflKO-BHH, ÓafiieTbIH. 2. BAJOWY, a, e. od bajów, bajkowy, baśniowy, gabel !DMl>rc^en <. BAJPRAWIE vide Ba. BAJRAM, BAJRAN, u. m. 1. wielkie święto Tureckie, b(tó Sai/ramfeft bet? ben iitrfen. Wojska Tureckie po odpra-wionym bajramie, ruszyć się miały. Nar. Chodk. 2, 375. Byłyżby bale, uciechy, bajrany, Festyny, śmiechy, we-sołe biesiady, Gdyby nie kurtyzany? Teat. 52, 22. BAJ-RAMOWAĆ, Act. Nied. święto bajramu obchodzić, świąt-kować, baź Sawramfcft feęern. Cesarz Turecki bajramo-wał nie daleko Cecory. Nar. Ghod. 2, 375. BAJTAŁASZKI, - ów, plur. bzdury, fraszki, ni to ni owo, lanbeleęen, JUeinigfeiten, ©efdpa^, roeber geliauen, noĄ geftod/en. Pisał ody na pochwałę moje; lecz ja nie znając sie na tych bajtałaszkach zamknąłem się przed nim. Teat. 11, 37. BAJTKO vide Batko. BĄK, a. m. 1. ptak naszyniec, ardea stellaris. Linn. Slovae. bak, bugak, Hung. vizi bika, Bosn. bukaę; Croat. bik, Boss. óyrafi, Bbin*, KBaKBa; Sorab. inf. hejb, jejb; (Illyr. bakka « strepitus); Sorab. sup. hupak; Ger. bie So^rbommel; przebywa w trzcinach, w sitowiach; dziób wsadziwszy w wodę, głos wydaje podobny do ryku bydlęcego. Zool. 251. Nieprzyzwoicie zowią go niektórzy babą. Kluk. Zw. 2, 317. Bąk błotny. Banial. J. 2. b. Bąk w jeziorze wznosi brzmienia. Kras. Lisi. 11. Bąki bąkają, baczą. Dudz. 20. Prov. Bąki strzelać. Cn. Ad. 8. Min. Ryt. 3, 353. (nic wiedzieć na czym czas trwonić» gwiazdy na niebie, szyby w oknie rachować, ftĄ mit Ultmijsett Sleinigfcitcit bcfcfydftigcn). Gliczn. Wych. K. 2, b. Za bąkami chodzić, ib. N. 1. Ross.

46 BĄK-BAKA. BAKA - BAKIE.

KyóapiiTb. Opił się jak bąk. Pim. Kam. 338. (jak bela). 2. ptak cudzoziemski, onocratalus. Linn. baba. Chmiel. 1, 607, Boh. bukac, Rag. bucjaz, Eccl. ćyceib; Ross. Ganiam; Sorab. sup. wumpak, Bosn. sakatascja, nesit, ber ^eliccut, bie CÓffelganŚ. Błędnie tez i jego niektórzy zowią babą. Kluk. Zw. 1,317. Bąk z łyżkowatym pyskiem. Chmiel. 1, 126. §. 3. bąk, owad, tubanus, Linn. Ross. OBOA*, KTbipŁ, catneHb, nieABCHHKi; Vind. obad, Croat, obad; Carn, owad; Sorab. inf. barzawa, Sorab. sup. tżeczk; Boh. strećek. (Jer. bte Sramfe, Sieb&ramfe, większy od much, prócz ostrego ryjka, którym kole, ma po bokach dwa zęby, któremi szczypie, latem dokucza koniom i bydłu. Zuol, 115. (cf. ślep, gzik). Nazbyt przesadza przysłowie: dziewieŁć baLkó w konia udusi. Kluk. Zw. 4, 365. Prov. ' , Mucha uwiąźnie, a bąk się przebije. Jak. Baj. 72. Zegl. Ad. 147. (hetne ®iebe bangt matt, grojie lojJt matt loufen, złodzieje złodziejka wieszają. Falib. L. 3). Prawa są ró-wnie jako pajęczyna, Bak się się przebije, a na muszkę wina. Zegl. Ad. 10. Bej. Wiz. 102, b. J. Kchan. Kniaź. Poez. 3, 70. — transl. morał. > trąt, truteń, £mtmttcltt, ©efd;ntet$. Najszkodliwsi bąkowie zakonu starego, Bo pszczo-łom wybierają miód z ula nowego. Jeż. Ek. E. 2. (żydzi zdziercy, komary, pijawki). §. 4. Bąk, cyga, krąglica, warkotka, kula wydrożona, gra dziecinna, Iloss. BOJteifb; Sorab. sup. wercżawka, krayzel; Boh. brcSdlo, ssamrha; Carn. fertavka; Bosn. zvark, zvrrik, ber Jtreufel, Srtmtnt' freufcl. Dudz. 33. Ursin. Gr. 140. §. 5. dudy, kozieł, ber Subelfaif. Hucznym dźwiękiem ozwał się i bąk z ro-giem krzywym. Otw. Ow. 157. Nie cytarą się oni, ni głosem śpiewanym Cieszyli w on czas, ani bąkiem roz-dymanym Wielodziurnych bukszpanów, ib. 476. Przyjdzie potćm z bąkiem duda, Opiłego między luda. Kochow. 191. W bąki przygrywał. Źebr. Ow. 23. junctis arundinibus). §. 6. Bąk vide Tynf. — BĄKAĆ Act. Contin. Bąknąć, In-stant. (cf. Baczyć) głos taki wydawać, jak bąk, i ptak i owad, briiHen rotę eine SRofyrbommel; fumfen rotę etne Srentfe. (Illyr. baukati < baubari, Boh. bukati * cucubare). Bąki ptaki bąkają. Dudz. 20. Komary, pszczoły, bąki bekają. Dudz. ib. Ross. 3biqaTb; §. 2. tr. brzękać na jakim instrumen-cie, bnbcin, fd/Iecfyt fpieien. Leda kto na dudziech może bą-kać. Petr. Pol. 2, 375. §. 3. bąkać = nie domawiać czego, nie dopowiadać, cedzić słowa, gadać przez zęby, półgębkiem, tmtr< nteht, Irnlb lautreben. Na rybitwa sąsiedzi bąkali, iż im wodę.mą-cił. Ezop. 86. Podrzeźnia po rozumie, zdania przez nos bąka. Zab. 14, 30. Nagi. Kain wyskoczył za próg i bąkał pod no-sem. Przyb. Ab. 131. Teat. 43, c. 25. Wyb. l>rov. ani bąknął, ani jąknął. Rys. Ad. 1. (ani trunął, ani pisnął, słowa nie powiedział, er bat aud) nt#t eintnol gemutffł, f'cf< licu fant t)0it ftdj gegeben). I słowa nie bąknęła. Teat. 2, b. 124. Przeciw niemu i bąknąć wolno nie było. Smalc. 166. BAKA, i, f. 2. in Plurali. RAKI, e. gr. baki komu świecić« przyświecać komu, nadskakiwać, nadsługiwać, pochlebiać, ujmować sobie kogo, pozyskiwać, ciltcm fdjmet^cltt, ilm burd; Sdmtctdjclcint ju gcroiuncu fudjett, (cf. etnent bat! 8td/t baiten). Któryśto znowu zuchwalec świeci jej baki, Kto to jest laki, co pomaga babie szaleć! ZuM. Bal. 88. Świeć mu bakę otwarcie , szkodź mu po kryjomu. Treb. S. M.

76. Kiedy ja mu będę baki świecił i jego stronę utrzy-mywał, ostatniego dobędzie grosza. Teat. 15, c. 18. BAKAĆ, ał, a. Act. Niedok. 1. wykrzykiwać jak pospólstwo z wesołości. Wiod. jaud/jen, judijctt, ein greubengefdfjreę er= Ijeben. §. 2. wołać, rufen. Bakałem; a nie było, ktoby słyszał. Leop. Jes. 50, 2. (wołam, a nikt sie nie odzywa. Bibl. Gd.) cf. Zabakać. §. 3. Strofować, łajać, fdjelten, fdjmćt* ben, mit SBorteit ftrafen. Słowy kogo bakam, karze, casti-go. Mącz. Zbakał Pan morze czerwone, to jest, bakając przykazał mu ustąpić, inerepuit mare rubrum. Wrobi. Ps. 279. Zbakałeś pogaństwo. Wrob. 17. inerepasti, Skarał Bóg człowieka w bakaniu dla złości, ib. 92. Oddal ode-ninie wzgardzenie i takie bakanie, opprobrium et contemp-tum. ib. 279. O grzechy przymawiać, upominać, bakać. Enu, Jez. LI. 4. BĄKAĆ ob. pod Bąk. BAKAŁARSKI, a, ie, bakałarza sią tyczący, ben Saccalaureuś be< treffenb, Saccalaureuś Czemu się wstydamy kaptura mi-strzowskiego, albo bakałarskiej rewerendy? Fultb. Dis. 0. 3. Po bakałarsku. Teat. 20, praef. po pedantsku. RAKALAR-STWO, a, n. 3. RAKALAURYA, yi, f. 2. stopień aka-demicki, baś Saccalaurcat, eine acabemifd/e SEBitrbe. Tęczyń-ski będąc pan z panów, gradum bakalauryi dosługiwał się pilnie. Papr. Gn. 1201. Kollegia, a przy nich bakalarstwa, mistrzowstwa. Hrbst. Odp. X. x. §. 2. Bakalarstwo > na-uczycielstwo dzieci, professorya po miasteczkach, parafiach, eine niebrige Cebrerftelle, 6d)ulmeifterftelle, Snformatorftclle. §. 3. Pedanterya, szkolnictwo, ^ebanterei), śdjulfucfyfereę. BAKAŁARZ, a, m. 1. Illyr. vencheni diak; (a bacca lauri, qua ornabatur) bakalauryą zaszczycony, ettt Saccalaurcuś. Mi-kołaj Tęczyński był bakałarzem It. 1463; potem był wo-jewodą Ruskim. Papr. Gn. 1200. §. 2. Nauczyciel dzieci ein Slinberle^rer, ©djutmeifter, 3nformator. Bakałarz uczy i ćwiczy dzieci i młode ludzie. Petr. Pol. 389. Dzie-ciom chować doma pedagoga albo bakałarza, Gliczn, Wych. 43, b. Dobrzy bakałarze nie tylko czytać dzieci małych uczą, ale i innych obyczajków uczciwych w jedzeniu, w staniu, w chodzeniu, w mowie. Gorn. Dw. 343. §. 3. Pedant, szkolarz, żak, ein ^cbant, 6d)uIfud/$. To to mi bakałarz! nawet kicha nauką. Oss. Wyr. BAKALIA, ii, f. 2. [Artykuły kupieckie przychodzące do nas z krain południowych, jakoto: rozynki, migdały, liście bob-kowe itp. — Z łac. bacca » jagoda; oraz baccalia •• drzewo bobkowe pospolite. 3]. Z Oryentu Ormianie, żydzi i Grecy wiozą bakalie, 1'rukta. Mik. Obs. 330. BAK AR, u, m. 1. miara, nosi cztery beczki. Biel. Hist. 454. ein ®aap oon 4 ionnen. BAKI vidc Baka. na BAKIER czapka, kapelusz« na ukos, sposób noszenia czapki etc. na połowie głowy, jedną stroną wyżej, od wierzchołka czupryny po ucho; bte SDinfie, ben ,§ut auf ciu €>l;r, (auf cincn 33acfcn). Ross. na 6cKpeHT>. A od czego mina, i czapka na bakier; droższy zaraz towar tani. ZaM. Amf. 3. Włóż czapkę na bakier, ot lak z kozacka. Teat. 36, b. 38. Guzik na kapelusz z szlifą drogą kładzie, Tak go wciśnie na bakier. Zab. 12, 64. Junak nad junaki, czapka na bakier, zakasane poły. Kniaź. Poez. 3. 116.

BĄKN-BALA. *B A Ł A -BAŁAM. 47

Bądź Dawem komedyjnym, stój na bakier z głową. Zab. 12, 101. Na bakier do lądu pojazdami natrę, dezlris re-mis. Zebr. Ow. 73. cf. Bakort. §. Iransl. Wszystko idzie na bakier« na opak, krzywo, źle, ei getyt ben SrebSgang, oerfefyrt, fctyle^t. BĄKNĄĆ vide bąkać. BAKOBT, u, m." 1. lewy bok okrętów, ber Sacfborb, bte Itnfe Seite eineś Sdjip. (Gall. bas - bord) burta po lewej ręce, stojąc przy rudlu. Mag. Mscr. Styruj ku bakortu, de.r-trorsum. Chmiel. 1, 80. (oppos. szymbort). 2. niebezpie-czne miejsce, ib. ein gefdtyrltdjer Ort. BĄKOWY, a, e, od bąka ptaka, owadu, SRotyrbotnmel 3foj>> Bremfen Od bąkowej góry nazwani Bąkowie, a potem Bąkowscy. Nies.'' 1, 27. BĄKOWSKI albo Ryś, herb, ryś w prawą bieżący, a nazad się oglądający. Kurop. 3, 4. ein SSctppen. BAKUŁA vide Bałaka. 1. BAL, u, m. 1. graniasto ociosane drzewo, 9?teberfdd)f. Sale; $od)b. bte Sole, 33o61e; (cf. balka, belka, cf. pal; cf. Gall. obs. bail, baille). Most z balów złożony. Ustrz. Kruc. 1, 184. Ocembrowanie zdroju z dębowych balów. Kluk. Kop. 1, 162. Do rozmaitych robót wycierają się bukowe, lipowe, dębowe bale, cztery lub pięć calów grube. Kluk. Rośl. 2, 157. Bale, artykuł handlu Polskiego i Li-tewskiego z miastami nadmorskiemi. Grubość ich powinna mieć calów 4, długość na sążni 6, szerokość, jak dąb pozwala. Kluk. Rośl. ,2, 178. Tak dwu balów budownik łączy w górze czoła, Ze domu najmocniejszy ruszyć szturm nie zdoła. Dmoch. II. 2, 310. (balki, tramy, Salfen). 2. "BAL, u, m. 1. bela towarów, paka towarów pewnego ogromu; ein SaUeu SBaare; (Angl. bail, bale; Ilal. balia; Lat. med. bala, balia). Nie rozsiodłał osła z pod ciężaru, Bo ciężko było w tym balu ciężaru, Jabł. Ez. 68. 3. BAL, u, m. 1. Boh. bal, tańce, uciecha, biesiada z tań-cami, z muzyką (Ital. balio; Gall. bal; cf. Lat. med. balare; Graec. fiall^nr tańcować), ein JanjfmH, etn Sali. Ci któ-rzy lubią tańcować, przyjmą bal odemnie, który dać rozkazałem. Zab. 3, 111. Damy oświadczyły ochotę do tańca; przyszli muzykanci, i trwał bal poźno w noc. Kras. Pod. 2, 69. Nasze dziewczęta w nocy się po ba-lach włóczą. Tea. 30, b. 49. Bal zagaić, otworzyć bal, pierwszy taniec zacząć, bett SflU eróffitett. Nieme. Kr. 1, 86. Balik, Baliczek demin. qu. v. BAŁABAN, a, m. 1. sławny dom Bałabanów we Lwow-skim. — Iwan Bałaban, mąż serca wielkiego, chociaż nic słyszy, nie mówi. Papr. Gn. 1037. ©efd;led;tśname einer berutymteit abcltd;cn gamilie tut ?embergifd;eu. [Imię własne w Moskiewskich krajach. U Wielk. xięcia Wasyla Iwano-wicza był w r. 1525. Diakiem t. j. sekretarzem Bałaban Kuroszynow. Akta. Jurid. str. 34 i 35.— 4] tr. junak, eitt @ifeitfrefier, SramarbaiS. Starszy był niż Bałaban Achil-les on mężny, Lada dziad brodę nosi, przecież niedołę-żny. Kchow. 52. BAŁABAŃSKI, a, ie, junacki, eifeitfrcf* ferifd;, SramarbaiS =. Junak wąsem muchy ścina, Wąs ową nową fozą bałabańską. Kchw. 50. (cf. Bałwan; cf. Katan, kalański). (Ross. óajiafiain, kobuzj. "BALAĆ, Frcqu. Yerbi Boleć.

"BAŁAKA, i, m. 2. 'BAKUŁA, y, m. 2. gaduła, świegot. bałamut, ein ©d>ro%r, gafeler. Cóż tedy miły bałako, za nieprzystojność dzieje się, kiedy taki hymn śpiewamy? Pimin. Kam. 199. Ćo mi to za błąd miły bakuło. Pimin. Kam. 43. et 73. BAŁAKAĆ, Act. Niedk.— Ross. óa-janaTb, paplać, pleść, świegotać, gadać nie wiedzieć co, fdjroafcen, falbabern. Ty bezrozsądnie bałakasz. Pim. Kam. 328. BAŁAMUCIĆ, ił, i, Act. niedk. Ross. óaiajiyTHTb, głupim gadaniem, postępowaniem, zawód czynić, zamącić, zawi-kłać, słowy i postępkiem bałamutem się okazać, (Etym. mąt, męt, mącić; sed. cf. Ital. ) burd) gafeleę uttb Sd)ttHrt= bele? llnorbnung oerurfadjen, fafeln, fdjroinbeln, śd;nrinbel ma* d)en. Bałamucić kogo, zbałamucić kogo = zwodzić, uwodzić go, w takie położenie wprowadzać, żeby niewiedział, czego się trzymać, etnen berucfeit, bettyoren, fdjrotnbltd; madjen. Nie-godziwa! bałamucić mego siestrzeńca. Teat. 54, 21. Czę-stokroć zwykła miłość ludzi bałamucić. Pot. Syl. 172. Pisma te dążyły do omamienia i bałamucenia ludu. Gaz. Nar. 1, 261. Bałamucić się Rec. uwodzić się, ftdj beriif' fen, bettyoren laffen. Pragnieniem rzeczy wielu zarazem u-mysł się psuje, serce bałamuci. Zab. 12, 79. Bałamucić interessa, bałamucić interessami, > zawodami zamotać, za-wikłać, ©efdjafte burd; gafele? unb ©djnunbeleę oertoirren. Bałamucić czas,« trwonić czas, bte oerfafeln, «ertdn« beln, oerfdjnnnbeln, »erfd;tt)ajsen. Ross. óa.iOBaib; Carn. ble-sti, bledem, blebetam; Slovac. tlacham, reptati. Niejedna się to noc w karczmie zbałamuciła. Teat. 13, 43. absolute, bałamucić, pleść trzy po trzy, ni to ni owo, co ślina na język przyniesie, fafeln, fdjroarmen, fdircutbelu, ftbtcajen; (Ross. BpaKaio, Bpy, óyecjOBHTb; Bośn. fastati; Croa. tla-piti, bledeszti, ferfuriti). BAŁAMUCKI, a, ie, BAŁAMU-TNY, a, e, Ross. óa.iaMyTUbiii, óyecjOBHbiii, bałamucący, pełen bałamuctw, fafelnb, fdjtotnbelnb, oerroorren. Nie tak sie rzecz ma, jak ty 'bałamucko prawisz. Pimin. Kam. 92. BAŁAMUCTWO, a, n. 3.= BAŁAMUTNIA, i, f. 2,* 'BA-ŁAMUCYA, yi, f. 2. Ross. 6aju, Bpanir, BpaKaHbe, Bpa-Hbe; Boh. ssibrinky; ni to ni owo, niewiedzieć co, bajta-łaszki, fraszki, bzdury, próżna czasu strata, mowa bez sensu bez kadensu, ftafelet), Sdjrotnbelet;, Jdnbelet;, leereS ©efdjtudjj. Bałamucye astrologiczne. Zebr. Zw. 173. W szyn-kowni na bałamuctwie czas tracą. Gaz. Nar. 1, 19. b. Wasza bałamutnia tego tumultu narobiła. Obr. 49. Kacer-skie bałamutnie: Birk. Kaw. Malt. C. 2. Bałamutnia Ma-hometowa. Weresz. Pob. D. 1. Własna to bałamutnia, nie robota. Kąc. Pas. 26. Już mi też dajcież pokój, dość tćj bałamutni. Pot. Zac. 206. Pot. Arg. 735. Więcej u nas teraz bałamuctwa ważą, niżeli najpożyteczniejsze dzieła. Mon. 65,635.— BAŁAMUT, a, m. 1. (Klcczewski rozumie, że się powinno mówić kałamut, t. j. kał mącący. Klecz. Zd. 73). Ross. óajiaMyn., 6yccJiOB(;uT>, upa.ib; Croat. tc-pnya; Bosn. fastauaę; Sorab. sup. Ireskawez; Slovac. zwać, klewetać; Croat. ferfura; Carn. klama, <jvasovz, qvasovnek; « człowiek zawodny, nierzetelny, którego słowa wiatr, ga-duła, plecący niewiedzieć co, świegot, ein ftafeler, Sd;ntilt= beler, ftafcll;aitiió, SWanlmadier, Sd;iudi}cr. Bałamut przynaj-mniej dziesięciu kobietom słowo dał, a z żadną się nie

48 BAŁA-BAŁCH. BALCZ-BALK.

ożenił. Teat. 3, b. 23. Teraz w świecie same bałamuty, wiercipięty, oszusty, gołysze, matacze. Teat. 43, c. 30. Wyb. Bałamutom nie wierz. ib. 26, c. 100.— in femin. BAŁAMUTKA, i, 2. bte gaflertntt, ©dpinblerinn, Paulina* (fyerinit, ©d)roa|jertnn. Co się wyraziło o dworakach, toż i 0 dworkach, bałamutkach rozumieć się ma. Mon. 72, 651. Odmiennym nie wierz słowom bałamutki. ib. 75, 706. Deriv. dobałamucić się, nabałamucić, obałamucić, od-bałamucić, pobałamucić, przebałamucić, podbałamucić, roz-bałamucić, wbałamucić, wybałamucić, zabałamucić, zbała-mucić. (cf. Bułuch, bałuszyć). BAŁANDA, y, m. 2, basałek, maruda, ettt langfamer unbel;olfe» ner 3Kenf^. (Hoss. Ba.iaHAaTbCH» maiudzić, wałęsać się). 1. BALAS, BALLAS, u, m. 1. Hoss. 6a;tacł; gatunek ru-binów bladych abo cielistych. Kluk. Kop. 2, 30. ber S3al< laj$, SRubinballafS; Gall. balais; Lat. med. balasus, balascus; od miasta w wschodnich Indyach Balasam. Uu Fresne Gloss. 2. BALAS, u, m. 1. in plur. BALASY, ów; Hoss. óa.iacti; słupki, poręcze jakieś około balkonu, okna, lub wschodów, ©elanberbocfen, ©elditberfauleit. Budowę zdobią gzemsy i ba-lasy. Kniaź. Poez. 2, 155. Balasy kościelne, balkon na którym trabia, ber Jrompetergang. Z Łacińsko - Włosk. ba-lastrata. Callit. 9. cf. BALUSTRATA. Chmiel. 1, 18.— transl. Sadzi komplement jak balas. Teat. 24, b. 14. De-riv. obalasować. BALAST, u, m. 1. Ross. óaiacn,; ber Sallaft, ©cfitffśbnUaft, ©dliffśfanb, bte Unterloft; Svec. et Angl. ballast; Dan. Ba-glast; Gall, lest. — Ciężary, najpospoliciej piasek który się kładzie na spodzie okrętów, dla przydawania im potrze-bnego ciężaru. BALB1ERZ vide Rarwierz. 'RALBOD, a, m. 1. Lat. balbus, który nie może dobrze mó-wić, który się zająka, albo balbod, jako niektórzy mówią. Mącz. bełkot, blekot, glegot, klekot, jakacz, jąkajło, ettt ©tammler. BALCEREK, rka, m. 1. imię sławnego śpiewaka; ztąd śpie-waka doskonałego oznacza; ber Same eitteś berulmtten ©an* gen>; baljer: etn gnter, pollfommeuer ©dnger. Jednej nie po-trafisz noty, jako Ralcerek, gdy śpiewać nie umiesz. Opal. Sat, 7. (>nie potrafi nikt, czego nie umie) cf. Bekwarek. BAŁCIIAN, u, m. 1. BAŁCHANY, ów, plur. góry Włoskie 1 Tureckie, bte 3taltenifd;ett unb iurftfdten (Jtłraeifdien) ©e< birge. Zab. 11, 500. Nar.— Nie chodzi bitny Mars po Helikonie, Smetnemi jodły ponure Bałchany, I wiecznym śniegiem zgięty grzbiet Rodopy, Toć jest przybytek jego ukochany, ib. Przez ostre bałchany pozierał na Tracyą. Leszcz. Class. 36. Niebu grożące bałchany się zatrząsą. ib. 1. Orlica, choć na wysoką skałę, chociaż uleci na dzikie bałchany, nie może pozbyć raz zadanej rany. Zimor. 158. §. 2. może błędnie, za bałwan morski, wał, 5Dice< reśmogen. Odmęt, dziwotwornc co miecąc bałchany, Od-sądzą płynnym ciągiem od ziemi Brytanny. Hor. 2, 290. Kniaź. Tytony pienią morskie bałchany srebrnemi ogony. Przyb. Luz. 40. transl. — Piekła wszystkie gardła Wy-miotły na nas ogniów siarczaste bałchany. Przyb. Milt. 41. (strumienie ogniste, geuerftrome). Czarny się słup dymu, gdy już pożar gaśnie, jeszcze bałchanem wznosi.

Przyb. Ab. 146. (er tlwrmet fid) in bie £>ófje, ttrie ein Serg, rcie eine 2Kcereśropge). BAŁCHANISTY, a, e, bałwanisty, bergdfynlid), roogenćtynlid), trogenb. Bałchaniste siarki gorą-cej roztopy. Przyb. Milt. 9. (o piekle). BALCZANY, a, e, od balki, $alfen«, Balczany bant, t. j. drzewo, którv wespołek spaja dwie balki. Macz. BALDACH, BALDAKIN, BALDACHIN, BALDEKIŃ, u, m. 1. Ross. 6aJ4axHH,B; ltal, baldachino; Croat. et Bosn. pod-nebje; Bag. nadsjenna * Pol. napięta na słupach zasłona nad krzesłami, lub do noszenia: znak dostojeństwa, tron; etn 33alb«d)iit, ein Jljronfnmmel. Pod baldakinem świetnym postawiony, Stał stół, kosztownie wkoło ozdobiony. Chełch. Poprz. A. 4, b. W śrzodku na stopniach baldach złoto-głowy Na smarigdowych słupach się opiera. Zab. 14, 167. Nad ołtarzem baldakin złotogłowowy wisiał. Warg. Wal. 506. Baldaehin prymasom własny. Vol. Leg. 7, 5. Przy Ojcu S. cztery księży stały, Niosąc baldaehin drogo haftowany. Auszp. 115. Nad sakrament noszą baldakin, pod czas processyi, lub do chorego. Oss. Wyr. §. Bal-dakin, ciennik, zasłona od słońca. Cn. Th. •• parasol, ettt ©otttteufd/irm. BALDASZEK, szka, m. 1. demin. eitt fleiner Salbad)in. — §. Botan, Kwiat ułożony jest w baldaszek, umbella, kiedy wielu kwiatów pod jednąż wysokością kwi-tnących szczypułki z jednegoż okręgu łodygi wyrastaja. Botan. 120; bie Solbe. BALDASZKOWATY, a, e, na kształt baldaszku, baldaszek mający, Salbaityinartig, mit eittem flei* ueu 23albad)itt cerfebett. Botan. Baldaszkowate rośliny, um-belliferae, Botan. 175, SolbenpfIan3en. BALDASZKOWY, a, e, od baldaszku, Salbod/tn ®o!bett=, Łączeń baldaszkowy, vide Łączeń. BALDRYAN, u, m. 1. z Łac. Yaleriana, ziele po Polsku Kozłek, Syr. 48. Hoss. 6a.iAi>ipbmri>, aCMiioii .1340111.; Carn, mertviza; Salbriatt, Sajsenfraut. BALECZKA, i, f. 2. dem. Subst. Balka, Belka, Sorab. sup. bolka; Ross. ópeBcimo, ópeBeinKo; etn 93dlfd)en, fletitcr Salfeu. Cn. Syn. 883. "BALENA, y, f. 2. Gwagn. 455. Chrość. Luk. 179. Wielo-ryb, ber SSMftfd). BALET, U, in. 1. taneczna gra, Ragus, poskocziza, brtś SMct. BALETNIK, a, m. 1. taniecznik teatralny, ber Sal* lettdnjer. N. Pam. 19, 48. in femin. BALETN1CZKA i, 2. BALIA, ii, f. 2. łub, kamień spodni młynarski obejmujący, ber gauf, bte 3arge, Ginfaffuttg beś uutem SDfuljlfteinS. Schneid. Młyn. 565. BALIK, a, m. 1. BALICZEK, czka, m. 1. dem. Subst. Bal tańcujący, etn fletitcr SŁattjbaH, ein 33aHd)eit. Na pieknyśmy baliczek trafili. Teat. 24, b. 79. BALK, u, m. 1. BALKA, i, f. 2. BELKA, i, f. 2. Sorab. sup. bola, bolka; Angl. haik; Dan, Białko; Germ. ber 23ab fen; (cf. pal, Lat. palus, obsol. Gall. bail, baillc); Sorab. sup. rjada; Sorab. inf. grćda; Slavon. greda; Bosn. gre-da, gredięa, cjabrun; Yind. steber, brune, hlod, krokni-za, train; Carn, brun, tram; Croat. rosenicza, szleme; Boss. óepBiio, ópeBBO, Cpycb, ópeBcimaicb; Boli. brewno, klada, kładka, kladba, kletba; = bierzmo, bierzwiono, tram, szlemie, tragarz. Balki, drzewa, które się kładą na wzrębie budynku, na których opiera się powała. — Z lasu

BALK-BALS. BAŁT - BAŁW. 49

wielkie balki mieć można. Mon. 74, 723. Balek do bu-dowli potrzebują, ib. 74, 723. Belki na różnych budo-waniach bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Mur obwa-rowali, balki zaostrzone położywszy. Warg. Gez. 52. Z góry po drodze ostrej balk ogromny ciągną. Dmoch. U. 2, 160. W młynie: belka na szpuntpalach, bie 2Bagett>eHe. Schneid. Młyn. 365. Archit. balka, nadsłupie, część bal-kowania, epistylium, trabs magistra. Callit. 7. ber Uttter» balfen, ber 2lrd)itrab. §. Allegor. morału. Zdziebło w oku bliźniego, w swym nie widzi belki. Zabł. Z. S. 26. Mon. 69, 290. (balku, bierzmna, tramu. Sekl. Math. 7. z bliźniego wzorki wybiera, swoich występków nie widzi). Woda nie ma pod sobą belek. Teat. 30, 87. (bez gruntu, utonąć można). BALKOWANIE, ia, n. 3. wierzchnia część kolu-mnady. Callit. 6. trabeatio, baś ©ebdlfe, składa się z ko-ronowania czyli gzemsu, tablicy i balki. Chmiel. 1, 77. Rogal. Bud. 24. BALKOWY, "a, e, od balki, balczany, Salfen Ross. ópeDCii^aTbiii, ópycoBUH, HanaTHiiił; Sorab. sup. rjadowe. BALKOWTAĆ, ał, uje, Act. Niedk. balkami podbijać, mit Salfett unterjietyen. Łatwiej takowe balkować podsiębitką. Chmiel. 1, 231. BALKON vide Altanka, Alkierz; Carn. nahishje. BALLASY vide Balasy. BALON vide Bania powietrzna, lotna, Yind. balon, oblu. BALOWAĆ, ował, uje, Act. Niedk. balami, tańcami się ba-wić, Jaitjbdlle befuttyen. W dzień grać w karty, w nocy ba-lować będziemy. Teat. 15, 4. BALSAM, u, m. 1. Sorab. inf. balfam, Boh. balzam; Carn. pólsom, shinje, sazhimba; Yind. palsham; Ross. óajibaairb; Arab. balsan; (Hebr. baal schemen = princeps ole-um, Eccl. MacTb). Sok wonny lekarski z balsamowego drze-wa wyciekający. Kluk. Dyk. 1, 33. ber Salfam, Śaft beS 23nljiimbaumŚ. Bozmaite pachnące balsamiczne żywice, olej-ki, wódki, wonie, Salfame, balfamifctye £arje, Otyłe, 2Baffer. Balsam życia Hofmana. Krup. 5, 73. Prov. szkoda balsa-mu na kapustę i drogiego olejku na bóty. Sk. Kaz. 219. (cf. dobra psu mucha, szkoda mu białego chleba). §. fig. ulga, pociecha, plastr na serce, Solfam, 2roft, fabfttl, &T> qui<fung, Ctnbernng, §crjftńrfmig. Mąż jest balsam skuteczny, który mdłe panienki umacnia siły. Teat. 3, d. 8. §. 2. — Balsam vide Balsamowe drzewko. §. 3. Balsam Polski, ziele, vide Bazylia. §. 4. Balsam ziemny, bitumen, ży-wica. Kluk. Kop. 1, 209. erbbfllfam. BALSAMICZNY, a, c, pełen balsamu, wonny, balfatltifd;. BALSAMINA, y, f. 2. ziele, Boh. balzamina, balzaminka; impatiens balsamina Linii, gatunek niecierpka. hluk.Bośl. 1, 383. Kluk. Dyk. 2, 56. bicSalfamitte, bnśs Salfnmfrmtt. BALSAMKA, i, f. Opu-szka, naczyńko, jabłuszko na balsamy i rozmaite wonie. Oss. Wyr. basi Śnl|"ambiid)śd)eit. §. 2. Botan, żydowskie jagody, mo-mordica Linn. ber Salfflmopfel. Syr. 1521. g. 3. Balsam-ki, gatunek jabłek, vide Jabłko, eilie 51 ft ?lpfel. BALSA-MOPRZEDAWCA, y, ni. 2. Eccl. CiiJH>caMoiip»/innem; ber Salfamtydnbler. BALSAMORODNY, a, e, Snlfnnierjeiigeiib. Balsamoiodna Arabia. Kiliow. 139. BALSAMOWAĆ, ował, uje, Act. Nied, pobalsainować, Dok. Yind. palshamiwali, palsainirali, v]>alshamuvali; Rag. dragom;1slili; Ross. (nuu-camtpouan.; balsamem napuszczać, brtlfailtireu, cillbfllfmili'

rett, wedle starego obyczaju umarłych ludzi ciała olejki pomazać. Mącz. Humor wyciągnąwszy, trupy balsamują. Bardz. Luk. 103. — Fig. tr. Jutrzenka rosami świeżemi balsamowała ziemię. Przyb. Milt. 350. BALSAMOWY, a, e. Boh. balzamowy; od balsamu, 33alfam». Balsamowe drze-wo. Kluk. Dyk. 1, 155. Sk. Dz. 57. Balsamowe jabłko, rodzaj roślinny, do którego należy roślina Serca skrycie. Kluk. Dyk. 2, 126. Topola balsamowa vide Topola. BAŁTA, BEŁTA, y, f. 2. Turc. balta,« siekiera. Paszk. Dz. 134. Klok. Tur. 22. (Holi. byl, Lith. bila, Svec. bil, Germ. 33etl). Siekiera na obuchu osadzona, etne ©treitflft, Sfet (tltf etnent lattgett ©tiele. Co za naszych ojców zwano siekierą, dziś bełta. Dwor. G. 4. Czekanów, bałt, buzdyganów, kijców co niemiara. Starów. Ref. 78. Zginęła mu bałta oprawna, szabla, suknia. Starów. Ryc. 27. BAŁTYDA, y, f. 2. BAŁTYKA, i, f. 2. BAŁTYCKIE morze, b«$ 33«lttfd;e SMeer; Slavon. ledeno móre. BAŁUCH, u, m. 1. wrzawa, zgiełk, hałas, ©etófe, ©Ctummel. Od przemijającego to tam to sam ludu, bałuch jakiś do-chodził ich. Pot. Arg. 17. Pot. Syl. 362. Przy pasiekach aby nie było bałuchu, hałasu, tłuczenia, kołatania. Haur. Sk. 120. vide Bałuszyć. na BAŁUKU, na BAŁYKU, Boh. poćtwerno, < raczkiem. Dudz. 33. auf $dnben itnb Jupeit, auf allert SSieren. Pili szkaradnie; drugi ledwo że przylazł z zamku na bałuku. Pot. Arg. 641. Czołga się na bałuku. Bardz. Tr. 11. Na bałyku chodząc, rękami około tego miejsca macał. P. Kchan.Orl. 1, 300. Nad kamieniem na bałuk przypadszy. Wad. Dan. 142. BALUSTRATA, y, f. 2. z Łacińsko - Włosk. * szereg słupków (cf. Balasy.) eine Saluftrabe, eitt Socfengeldttber, Sdulengeldn= ber. Kamienna była balustrata około ogrodu. Lub. Roz. 1. BAŁUSZYĆ, czyn. niedk. bałuch, wrzawę robić, Idrnten, ©C* tófe mad;cn = . Gdzie są synogarlice, żeby huku zbałusze-niem nie bywało. Haur. Sk. 129. g. transith. Przed są-dem cicho mają się sprawować, aby jeden drugiego nic bałuszył. ib. 263. (baluchem nie ogłuszył, betduben). BAŁWAN, a, m. 1. BAŁWANEK, nka, m. 1. dem. BAŁ-WANIK, a, m. 1. dcm.— Boh. bałwan.. 1, Bryła zna-cznej wielkości, ogrom, duży kawał, etne grofSe SOłaffe, eitt grofSeS ©tucf, etn grofśer SaUeit. (Croat. balvan, grcda = tram; Bosn. balyan, greda, koja se stayglja pod duyar, podsik . podcieś, podwalina; Ross. Co.iBaiił kloc, statua, posąg; ofto.iBamiTi, z gruba wypracować). Bałwan soli, słup soli, bryła soli kamiennej podługowato okrągło ociosana, pe-wnej ustanowionej wagi i miary, etn Saljbloif, etn ©aljflunt' pen, etn Stucf śteinfalj »oit bcftiinintem ©eu>id;tc. Z soli kopalnej znaczne sztuki obracają na bałwany. Kluk. Kop. 1, 168. Sól kamienną w ziemi bałwanami i kruhami ko-pią. Haur. Eli. 178. Pod Bochnią końmi haniebne bał-wany solne z pod ziemi na wierzch windują. Krom. 261. Soli bałwan czworogranisty. Boler. 228. Żupnik płaci bancum salis, to jest bałwana wyciętego po trzy groszy. Herb. Stal. 102. (ridc banka soli). — Podobnież: bałwan kruszcu, bałwan miedzi, ołowiu, eyny, marmoru etc., eitt 33!0(T.— Bałwan loiln, eitt Gistnuntpetl. Lód tam bałwana-mi stoi. Chrośc. Luk. 101. (in grujSen Waffett, StófSen, ailfgettyuriltt). (O kościołach olbrzymieli) zdziwisz się, gdy

Sio w ink Lindego uyd. 2. Tom I. 18

50 BAŁWAN. B A Ł W I - B AŁ W 0.

tak wielkie ujźrzysz bałwany. Pot. Arg. 283. §. Bałwan morski« wał morski ogromniejszy, bie Weereśtwge, (cf. Bał-chan). Galera, się urwała, którą między siebie bałwany porwały. Zbil. Dr. D. 4. Srogie bałwany wywracają okręty i o skały twarde rozbijają, ib. E. 2. Patrz, jak bałwany niezmierne Bielą się pienistym szumem. Kras. Oss. B. 4. Allegor. Jednymze zanurzani bałwanem, razem toniemy obadwa. Teat. 2, 93. Barss. (jednym ciosem, nieszczę-ściem giniemy). §. Bałwan dymu» słup dymowy ogro-mny, eitte bicfe SRaudpolfe. Wzbijały się w niebo wonieją-cych dymów z kadzideł bałwany. Zab. 6, 219. §. 2. Bał-wan, posąg nad miarę ludzką, eitte eoloffaltfd/e Statuę. (Boss. óojBaHS, óo.TiiamiiiKi) = HCTynaHE, każdy posąg), w Polskim bałwan szczególniej, obraz rznięty pogański, po-sąg bożka jakiego, za tym i bożek pogański, etn ®o|en= biTb, etn ©ojje, Slbgott, Ijetbnifdjer ©ott. Croat. bolvan, mol-van, kip, idol; Hung. balvany; Valtach. bolovan; Dal. et Bag. kip; Carn. et Yind. malik (cf. Malować); Boh. et §lovac. modlą (cf. Modła, Modlić się); Slavon. idol, krivi bóg.; Sorab. sup. pzibóh; Sorab. inf. pschibohg; Eccl. et Ro**' ESK-LBAN*, HAOJT., pyHOTBOpCHie, KJ5MHpl„ ÓOWOKS; (cf. Eccl. BMJH Boss. óaa.ILHHKII« czarownik wróżek, o-szust; cf. Bebr. baalim * bałwany. Chmiel. 1, 35. Budn. Num. 21, 28. Odstępują słowa bożego, a do 'baalchwa-lona się uciekają. Biel. Hist. 89). Bałwan ryty, lany, ma-lowany, strugany. Wiśniow. 329. Bałwan obraz marny, z tąd obrazy bogów fałszywych nazywano bałwanami, al-bowiem są podobieństwem bożyszcz, których nie masz. Birk. Gt. Kon. 66. Mały bałwanik Apollinowy. Warg. Wal. 11. Bóg tych obrazów zakazał, które się właśnie bałwanami zowią, to jest, na których człowiek przestaje, tak żeby bogami jego były. Sk. Żyw. 213. Mieczysław bałwany bogów pogańskich rozrzucił. Krom. 60. Król ten niezmiernie szukał, by kto kędy jakiego bałwanka abo obrazka tajemnie nie zachował. Biel. Hist. 90. Bałwanek czartowski. Biel. Św. 7, b. Małym bałwankom, które wszę-dzie stawiano, kadzidła ofiarowano. Sk. Dz. 150. Bałwa-na nie pytaj w plemieniu Jakobowym, niemasz wyobra-żenia bałwanów u Izraelczyków. Birk. Ex. B. b. (posą-gów, obrazów bożków czyli bożyszcz). Fig. Lud gardzi bóztwem, które się w bałwan mu nie stroi. Teat. 45, d. 19. Wyb. (pozorem nie imponuje).— transl. bałwan, bo-żek, bóztwo, cokolwiek adorują, za bóztwo mają, ©iijse, Slbgott, ©ottfieit, angebeteteS SEBefen. Zrzuciwszy jarzmo u-przedzenia, ośmielili się na te bałwany sarmatyzmu, które naród ^asz czyniły pośmiewiskiem uczeńszych. Mon. 65, 235. Żadnej w lubym bałwanku przywary nie znają, Wszy-stko im się wydaje piękne, bo kochają. Zab. 9, 32. Zabi. § de homine bałwan* człeczysko, cbłopisko* duże, nie-zgrabne, nieruchawe, drągal, wielbłąd, kloc, pień, grądal, Boss. óojtBaHt, ein nubelmlflid/cr, uugcfd/lad/tcr Sftenfcfy, eitt Serl, Sauerferl, SUojj. Człek, gdy pijany, powinien się z da-leka mieć od swojej żony, gdyż ztąd rodzą się dzieci niezgrabne, bałwany. Zabl. Amf. 65. Kto jest bałwan nie-czuły, tego i największy bliźniego ucisk nic obejdzie. Perz. Lek. 261. Od kilku dni bardzo się źle miał; już leżał jak bałwan nie ruszając się. Perz. Cyr. 3, 11. Stać jak bał-

wan, nie ruszyć się, nie pokazać bynajmniej po sobie, że żywy, roie ein ba fteben. Kłania się; wszystkie stoją jak wryte; jak niema myśleć, że wszedł miedzy bałwany? Dwor. F. 4. BAŁWANIASTY, a, e, na kształt bałwana, brvłv, brylasty, 23aHen«, SlocI*, Slumpett*. Sól bałwaniasta. Yol. Leg. 3, 455. Jtlofcfalj, Sloctfalj, ©tetnfalj in 231ocfett. BAŁWANICA, y, f. 2. bożyszcze, świątynia bałwańska, bałwochwalnia, Croat. bolvanszka hisa; Hung. balvanyoknak haza; ettt ©6|entempel. n. p. Wr bałwanicach wieszano upo-minki. Budn. Mich. 1, 7. BAŁWANIK, a, m.* Bałwanek dem. Subst. Bałwan qu. v. §. 2. bałwochwalca , Croat. bol-van, bolvanir, bohanik, bolvanoszluga; ber @6|enbtener. Biada czarownikom i bałwanikom i łgarzom. Budn. Apoc. 21, 8. (bałwochwalcom Bibl. Gd.). BAŁWANISKO, a, n. 3. z przyostrzeniem: brzydki, nieforemny bałwan, bożysko, ein ungefd/Iad)ter @5jse,. ein Ć^lgójse, ein fdjSlufyeg ©fijsenbilb. Stoją tam smutne bogów bałwaniska. Chrośc. Luk. 82. Bałwanisko szkaradne. Birk. Ex. D. 2. b. 'BAŁWANO-DZIEJ, eja, m. 1. Eccl. BYMIIPOAMAREJŁ, BAAIEJIL, BH-pt3biBaTe.ib KyMHpOBT>; snycerz lub malarz bałwanów, ber ©ofcenbilberntadier. 'BAŁWANOSZALEŃSTWO, a, n. 3. szalone czczenie bałwanów, bie @o|enntanie. Eccl. hJ0J0. NCHCTOBMTEO, Graec. tiduloparła. "BAŁWANOTWOR-STWO, a. n. 3. tworzenie bałwanów, bte ®ó|enf^ttffuttg. Eccl. tuo.iOTnopcHie, Graec. ćtdcolonoua. BAŁWANOWA-TOŚĆ, ści, f. 2. ciężkość ruchu ciała, Sleęemljett, Unbe* tyolfenfyeit, Pumpfyeit. Choroba ta sprawuje w człowieku, nie-dogodność, zachciewanie się i bałwanowatość. Perz. Lek. 12. BAŁWANOWATY, a, e, lejbowaty, rozlazły, rozki-sły, basałykowaty, fdjtrer, plimtp, uttbebolfen. BAŁWAŃSKI, a, ie, od bałwana, bożka; Boss. óo.niaiiHbiH (<posągowy), H40JŁCKifi, HCTyKaHHbifi; Yind. malikni; Croat. bolyan-szki; Slbgottś*, ©iifceit*. Potłukli obrazy bałwańskie. Biel. 34. Bałwańskie kościoły. Boler. 179. Słudzy bałwańscy. Budn. Ps. 97,7. BAŁWAŃSTWO vide Bałwochwalstwo. BALWIERZ vide Barwierz. BAŁWOCHWALCA, "BAŁWOFALCA, y, m. 2. BAŁWO-CHWALNIK, a, m. 1. Croat. bolvan, bolvanin, bohanik, kipoklonalacz, bolvanoszluga, Hung. bślyanyt imado, Bag. kipoklagnaz, kipocjastitegl; Ross. Eccl. KKMHpOasiKH-Tfiflb, H40J0n0KI0HHHKt, HĄOSOUBŻKHTC.Ah, H^OAOCilHSRbRh-iiiiKTk, _ ^orOTBopeui, óoroTBopHTCJib, „Aosoa;(»7.i|b, slavon-krivovirnik; Yind. et Carn. malikuvauz, malikovez; Sorab. sup. pżibohwcz; Boh. modloslużebnjk, modlar; który się kłania przed jakiemi obrazy, albo je chwali. Mącz. Ser ©ójseitbieiter, 3Ibgótter. Bałwochwalca stworzeniu się kła-nia , opuściwszy stworzyciela. Sk. Żyw. 2, 34. b. Rej Ap. 9. Bałwochwalcy bałwanom się kłaniają. Star. Ryc. 5. Który człowiek to, co bogu samemu należy, oddawa stwo-rzeniu, ten cudze bogi ma, i jest bałwochwalcą. Gil. Kat. 82. Bałwochwalca czci i dziwuje się, a całuje bał-wana. Rej. Post. T. 4. Bałwofalca. Sekl. 51. Kraina bał-wochwalników. Leszcz. H. S. 329. BAŁWOCHWAL-CZYM, y, f. 2. Ross. H40Jon0KJ0itBHiia; Boh. modlarka; która bałwany chwali, im się kłania, bie ©ójjcubietterfltu, 9Ibgótterinn. Salomona zwiodły ładne bałwochwalczyny, iż czcił bałwan podły. Przyb. Milt. 21. BAŁWOCIIWA-

B A L Z A M - BANAŁ. B A Ń C Z - BANDO. 51

LIĆ Act. Nied. bałwanom służyć, SlbgótterCty trcifccn, bctt ©Ójsett btenett; Ross. H40JOnOKJOHHHqaib; Rag. kipoklagna-ti; Car. malikuvati. BAŁWOCHWALNIA, i, f. 2. BAŁ-WOCHWALNICA, y, f. 2. bałwanica, świątynia bałwańska, Sorab. tup. pźibozki tempei; Ross. et Eccl. „A0«HHHI|J, KOJKI.-NHIM, wepTBHme, Tfit.r,iu|it:, K8u*pbHi|a, KyMiipHHme; ber ©óęentcmpel. Kłaniać się bałwanom za zwycięztwo, do bałwochwalni szedł. Sk. Żyw. 2, 198. Bałwochwalnice albo pogańskie kościoły. Sk. Dz. 124. BAŁWOCHWAL-NY, a, e, BAŁWOCHWALSKI, a, ie, Croat. bolvanszki; Boh. et Slovac. modlArsky; Carn. malisbke; Yind, mali-koun, maliken; Ross. et Eccl. n40Ji0n0iU0HHHiiH, H40.10-jno6e3Huft; bałwanom służący, alujóttifd;. Zabobony bał-wochwalskie. Sk. Dz. 169. Bałwochwalscy księża. Auszp. 51. BAŁWOCHWALSTWO, a, n. 3. BAŁWANSTWO, Croat. bolvansztwo; Hung. bdlvany imadńs; Rag. balvan-stvo; Slavon. krivovirstvo; Bosn. kipocjastje; Sorab. sup. pżibożtwo; Sorab. inf. pscbibohgojstwo; Boh, et Slovac. modlarstwj, modloslużba, modlosluźebnost; Yind. maliku-vanje, bogovanje, malikova, shlushba; Eccl. et Ross. HGKKIC , HAOAOH6H(TOBb(TBO, H^OAOIIOK.tOHĆHIC, KHMHpOHK-aienie, KyMHponoK.iOHCHie, 3.iowecTie, a.ioótcoBCTBie, e.i-MHCTBO', MHoro6oa<ie, H3biiecTBO=. służenie bałwanom, bożkom, ber ©ojjenbienft, bie Slbgotteret). Bałwochwalstwo, kiedy kto oprócz samego boga prawdziwego, w czym innym, co sobie zmyślił, nadzieję pokłada. Katch. Gd. 40. Coby bałwanom czyniono było, bałwochwalstwo się na-zywa. Smolr. Lam. 172. Bałwochwalstwo, chwalenie bo-gów obcych. Baz. Hist. praef. N. - Wiśn. 288. Bałwań-stwo. Rej Pst. 0. 1. Biel. Hist. 209. BALZAM, vide Balsam. 1. "BAN, a, m. 1. Illyr. ban > princeps-, titulus gubernatorum Sclavoniae, Croatiae, Dalmatiae etc. (cf. Pan; vi de Bań-ski, Banat.) 2. BAN, a, m. 1. pieniądz, halerz, ein ^fenntg, etn §eller. Winienem złł. 10,000, groszy 3, banów 2 i halerz jeden. Teat. 1, 72. Pieniędzy nań trzeba było; a nie mieli ani bana. Jak. B. 136. BANAGDYK, ziele, vide Malownik. BANALUKA, BANIALUKA, BANIELUKA, i, f. 2. romans wierszem pod tytułem: historya ucieszna o zacnej kró-lewnie Banialuce; po różnych wydaniach, w zbiorze , zwa-nym: Antypasty małżeńskie w Krak. 1736.— Historya ta, pozbawiona sensu, ledwie już podsędków jest zabawą. Weg. Org. 26. ein cibgefcfmtacftcr 3ioman: „grkitlicfyc ©efd)id;te ber ^Jrinjeffm Samalnfa." Podobne mu książki: Wojsko affektów nowo zarekrutowanych, Sejm Diabłów, Czyściec Patrycyusza. Zabł Zbb. ded. banaluka * lada brednie, głupstwa drukowane, bałamuctwa, książka czyli pismo bez sensu,-etn buntntcS abgefdjmatfteśS 33ud;. Daj go katu swój morał! Z którego rodziału wziąłeś go, z banieluki, czy z kaneyonału? Zabł. Zbb. 86. Jużci czasem i w kącie pociecha się zdarza, Lepsza od banaluki i od kalendarza. Kras. List. 2, 66. §. 2. Ogólnie: brednie wszelkie, bajki, bałamuctwa, fraszki, Sllbernfyeiten, fSoffen, Sllfanjereęen, btmtmeź 3EUG. To nie jest banaluka, w czym ma korzyść serce. Kras List. 2, 66. Przestrzegł go-

spodarz, że u niego straszy; banialuki to, rzekł żołnierz. Oss. Str. BAŃCZASTY vidc. Baniasty. BANCZEK, czku, m. 1. demin. Subst. Bank, eine fleiiie (©elb<) San!, tuoreiu gefcfct nurb (beęnt "garaofpiele K.). Patrzą gra-cze, jakoby kogo do swego przywabić banczku. Teat. 28, 92. Banczki ciągnąć. Teat. 14, 14. BAŃCZYSTY, a, e, na kształt bańki na wodzie, pełen ba-niek, bąbelów, bąbelisty, roie 2Bajferl>lrkid;eit, 00K 2Ba|fcr= Waśdjeit, Slfl^en tuerfenb, Waftg. Piana na urynie prze-długowata, a nic bańczysta, ani na podobieństwo ziar-nek. Spycz. 207. Sienn. 403. BANDA, y, f. 2. bando, Angl. band; Ital. banda; Gall, ban-dę; Holi, bendc; Dan. bandę; Germ. eine Sitltbe, etne Sd)(l(ir, (cf. Arab. bend, Syr. bando); Yind. banda, shop, zheta, versta , zyeternik; Boss. malina = zgraja, kupa lu-dzi, spółka.- Bandę gachów przy sobie włóczyła. Teat. 30, b. 51. Zdanie to jest Epikura, czyli Metrodora, albo też innego tejże bandy. Pilch. Sen, list. 1, 110. (cf. Bandos, Bandoska). BANDELA, i, f. 2. z Franc. przepaska białogłowska, wstę-ga, zwiazka, binda, bandela, etne ffieibcrbmbe. Tr. BANDERA, y, f. 2. BANDERKA, i, f. 2. dem. - Yind. bandera, banderu, bandiru, ladjouska veterniza; Carn. wenderu, wendiru; Sorab. inf. bannar; (obs. Germ. 23(1* nier, panter; Gall. banniere; Lat., med. banderia; Ital. bandiera; Angl. banner; Svec. Baner; cf. Germ. Snnb, 23anbe); Bag. vjettarniza; Croat. zasztava, Sorab. sup. tżo-wniaczoho wercha debenstwo; Ross. -Mart, bie glagge, (sd;tff»flagge; chorągiew z herbem, szczególniej nad ma-sztem okrętowym, z której kroju, barwy, malowania w herby, poznać, jakiego narodu okręt. Papr. W. 1. 343. Dudz. 33. Pod neutralną banderą Duńską przypły-wały do portów Francuzkich statki. N. Pam. 3, 365. Zefir płótna nadyma, i każda banderka na maszcie staje się igrzyskiem wiatru. Karp. 3, 92. On król królów, wódz wodzów, Agamemnon śmiały, Pod którego banderą tysiąc naw pływały. Bardz. Tr. 242. (pod jego dowódz-twem morskim, unter fetuem ©eecominanbo). §. Metonym. bandery = okręty, Jlaggeit, <2d)iffe, SKajłen. Nie w Euro-pejskich tylko, ale i w Afrykańskich i Azyatyckich por-tach, znaczne są bandery Szwedzkie. Wyrw. G. 509. §. 2. Bandera na dachu domowym, wietrznik, ber SBetter* Imtm, bte 28etterf«lme; Ross. copowna. Bandery na wierz-chołkach dachów do pokazywania, jak wiatr wieje. Kluk. Rośl. 3, 80. §. 3. Ufce pospolitego ruszenia zowią się banderami, że każde hrabstwo ruszyło pod własną cho-rągwią czyli banderą. Oss. Wyr. etne gotnpagnie oont aUge* ineinen Slnfgebote. 'BANDO, a, n. 3. obwołanie, obwieszczenie, offentlidjC 23e* fanntmadjung, Sluśrnfmtg, Ślnfunbtgung. W jarmark, gdy najwięcej zewsząd ludzi bywa, Królewskie banda woźny w rynku ob woły wa. Pot. Arg. 124. Wszystkie dwory powinny uczynić takowe banda i surowe zakazanie, aby chłopi z pałkami nie chodzili. Haur. Sk. 228. Bóg wy-dał bando przeklęctwa swego na pierwszego człowieka i potomstwo jego. Kulig. Her. 26. (cf. Bandyt, Banit). 2.

18*

52 BANDOL-BANDY. BANER - BANIA.

Bando> banda, poczet, orszak, zgraja ludzi, eine Sanbe, eine ©d)aar SDfenfćfłClt. Bando zapuslników, godowników, biesiadników. Oss. Wyr. Bezbożną matronę z krajów naszych z całym jej bandem wywołać. Mon. 09, 575. BANDOLET, u, ni. 1. pas rzemienny, przewieszony z ra-mienia, utrzymujący pałasz, baji Saubolet, ber SJitetltCU liber ber 21 d)fol, wwoii ber ^allafd) getrageu roirb. §. Ban-dolety, gatunek broni ognistćj. Kluk. Turk. 219. eine 2lrt ©djiePgeuieljr. BANDOS, a, m. 1. żniwiarz najemny, pospolicie obcy, eiit freiltber gemictyeter ©d)nitter. Bali się bandosy, żeby im sier-pów nie zatrzymano. Oss. Sir. 5. In Jem. BANDOSKA, i, 2. eine frentbe gcmietfyete ©d/ttitterinn (cf. Banda). BANDURA, y, f. 2. BANDURKA, i, f. dem. IIos. óaiuypa, K0Ó3a , óajaaaiiKa; Holi. bandasska, kobza; 6'raec. narduęa, nardwęia; hal. pandora; Angl. bandurę; Hisp. bandurria; Franc. mandore; Germ. ^onbore, SJJanbore, Bosn. guslięa, eghedde;* gatunek lutni z krótką szyją, lutnia Kozacka, eine Slrt Saute, bie Sofafenlante. Na bandurze brząkać. Oss. Wyr. BANDURZYSTA, y, m. 2, Iloss. óatuypHCTi,, gracz na bandurze, lutnista, ber fanborift, ®attborenfpte» ler. Bandurzysta gra, śpiewacy pod oknem śpiewają, po całych tańcują nocach. Zab. 13, 204. Że najwięcej ban-dury używają Kozacy na Ukrainie, ztąd bandurzysta = Ko-zak, ein Sofaf. BANDYCYA, BANICYA, BANNICYA, yi, f. 2. Yind. pana, panstvu, (Carn. wand; Boh. propadenj; Boss. onajia); (vid. bando, Ilal. bando; Germ. 23onn)» wywołanie obywa-tela z kraju. Ostr. Pr., C. 1, 586. skazanie strony niepo-słusznej sądowi na wygnanie. Kras. Zb. i, 144. bte $er= reeifnng, SanbeSoerroetfung, 2Icfytśerfldrung, 2ldd. Banicya główna, wygnanie ze wszystkich państw koronnych, bie Oberadjt; banicya mniejsza, wygnanie z pewnej czę-ści królestwa, bie Untcracfyt; banicya z miasta, wyświe-cenie, bie ©tabtperroeifnng. BANDYT, BAN1T, BANNIT, a, m. I. Croat. bandisan, bandisanecz; Dal. prognan, izagnan, prognanik; Boh. wypowedenec, propadeny: Sorab. sup. wupokazane; Boss. 03eMCTB0BaitHbifi; wywołaniec, wygnaniec, wyświecony, etn Serbannter, SSerroiefener, ©eddjteter,' in bte 21d;t (Srfldrtcr. Ba-nit w cudzych krajach znaczy ostatniego złoczyńczę i z kraju wywołanego; w Polsce i do żadnego sądu nie należy, i nigdzie go zapozwać nie można. Mon. 74, 50. Banitów nie godzi się przechowywać, ani im rady i pomo-cy dodawać, ani z niemi obcować. Yol. Leg. 2, 1218. Bandyty i wywołańce. Warg. Cez. 124. Warg. Wal. 71. Nieszczęśliwy ja człowiek, banit wytrąbiony. Kul. Her. 58. §. 2. Łotr, rozbojnik, najezdnik, łupieżca, ein ©trapem rauber, Sanbit. Banity bywają ciężkie Włochom; ale przecież rzadko który banit swą śmiercią zginie. Gorn. W/. H. 2. Nie wszyscy żołnierze z zdobyczy żyją, jedno Tatarowie, Kozacy, bandytowie. Petr. Pol. 2, 589. II.* bannici, przysiężnicy, ławnicy. Farr. 467.23antll)erren, ©d)6p* pen. BANDYZOWAĆ, BANIZOWAĆ, BANN1ZOWAĆ, BANI-TOWAĆ, BANIOWAĆ, ował, uje, Act. Niedok.- Bosn. obantiti; Vind. sapanati, sadreniti, pretirati, pregnati; Carn. op-tujeti, Croat. bandisati, odtirpavati, pregnati; Dal. pro-

gnati; Boss. 03CMCTB0BaxB; na wygnanie skazywać, wy-woływać z kraju, wyganiać, wyświecać, dd)teit, itt bte Sldtjt erfldrett, be<S CanbeS uerroetfen, oerroeifen. Ludzie zuchwali słusznie mają być oddaleni i bandyzowani od Rzpltej. Petr. Pol. 515. Przez ostracyzm u Greków ludzi nie-bezpiecznych wyganiali i bandyzowali na dziesięć lat, ib. Jeśliby nie stanął pozwany, banitować go zaraz. Yol. Leg. 5, 62. Tych, co uciekli, bandyzował. Warg. Cez. 152. Uniwersałami ich bannizował, t. j. od czci odsądził. Sle-bel, 1, 200. Warg. Wal. 12. et 201. 'BANER, u, m. 1. ganek, altanka, eitte 2Iltane, ein Salfon. Stawił diabół Jezusa na wierzchu kościoła, na ganku, abo bauerze. Sekl. Maili. 4. BANIA, i, f. 2. w ogólności, rzecz wypukła, pękata, nadęta, ein baudjiger, bobler, anfgeblafetter Slor< Radic: per; (cf. Austriac. ^ltt|er, ^lofcer, unde ^lu|er< b - n - Iiier, flitfcerbinte, ^lutser = Surbip; baniasty. Austr. b - ln - plufcig); Boh. bśne, bśn; (Croat. banya« kubeł, w - nn - kufel; Yind. bana < umywadlnik; Ross. óana = ła-f - nn - żnia; cf. Lal. balneum; Eccl. KjHu5 dzban, ła-źnia; inde ćamiTiiCH»kąpać się; cf. wanna. Ger. SBanne; Svec. wanna; Lat. vannus; Anglosax. fanne; cf. Ger. Senne; Gall. banneau, benneau, behne; ci. Lat. med. banna; - Slovac. bana, bane, et Hung. banya < pudło, dół, kopalnia, góry kopalne). - Pol. 1. naczynie wypukłe, brzuchate, jakiekolkwiek, do rozmaitego użycia, ein ban» d;ige3 ©efdp. Bania gliniana, śklana, dzban wielki, etne battebige Śanne, etne Ślafe, Cafe, ein fintg, j. 23. 2Baffer» frttg. Ross. óaHLKa, KyBinmiŁ, KyótUUKa; Sorab. inf. bana; Sorab. sup. bana, bonk, kharan; (Croat. stucza, krugla). Bania od przepalania, alembik, ein SefłtUtrfolben. Od pa-lenia gorzałki, banie, kotła płacą po gr. 24. Yol. Leg. 3, 397. Krętna bania, abo alembik do palenia wódek, anguinea cucurbita. Śleszk. Ped. 414. Banie zakrzywione retorty. Kruml. Chi. 51. Banie odłączalne, cucurbitae separatoriae. ib. 52. Bania śklana do elektryzacyi. Scheidt. 11. Bania elektryczna. Os. Fiz. 358, bie fićlectrtfirntafd/ine. Ba-nia u wiatrociągu. Rog. Doi. 3, 102. bie ©lotfe an ber Snftpnntpe, bie (Śampane. Bania powietrzna. Kniaź. Poez. 2, 57. bania lotna. Kras. List. 2, 49, ballon, Yind. balon, oblu, ber CuftbaHon. - Bania oliwy, naczynie, w którym się oliw-a sprowadza, pewnćj ustanowionej miary. Oss. Wyr. ein Srug Debt, »ott beftimmter ©róffe; Ross. eiuoBa.-Banie różnego koloru, których używają w kościołach dla ozdoby. Comp. Med. 677. Bania od kwiatów. Tr. garnek, skorupa, donica, ein Slnmentopf. Bania długoszyjna, Dłu-goszyjka, Ross. AO-irouicHna, - Improprie poet. Danaidy w piekle bezdenną banię nalewają. Simon. Siei. 26. (fas-kę czyli podług mytologii sito, rzeszoto, bobenlofeś gap, ©ieb). Nie wadzą pszczołom osy, byle w swojej bani. Pot. Ary. 165. (w ule, w pudle, Sienenforb). I dziki mę-drek (Dyogien) w ciemnej siedząc bani, Przecież ku słońcu rad otwiera wrota. Zab. 14, 97. Nar. w becz-ce, SiogeneS in feiner Somte. Bania, Ross. 6aHH= łaź-nia, bafS Sab, bie Sabeftube. Banieres imię ma przy-właszczone od cieplic abo od bań, z Włoska, to jest ciepłych wód, które tam są. Boter. 1, 30. 2. Archi-

BANLAL-BANK. BAŃKA. 53

ted. bania, kopuła wypukła, gałka na kopuli;, bie Sttppel, fiu iii gornt ciucr SmlOfitgel. Nad samym grobem Pańskim bania jest kościelna. Wary. Radź. 147. Bania na kształt lalerni, śrzód kościoła Kijowskiego. Weresz. Kij. 4. Budynek stawi wielki, podniesie altany i banie, szczyty, ganki. Tward. W. D. 2, HG. 3. Botan. ba-nia, rodzaj rośliny, cururbita Linn. brzuchaty, okrągła wy. Kluk. Dyk. 1, 108. Dynie, korbasy, tykwy, arbuzy, me-lony, ogórki do tego rodzaju należą, b«3 ©efdiled)t ber fturbtppflaitjett; Sorab. inf. ban'a; Boh. plucar; (Austr. ^lufcer); Yind. et Carn. buzha, titkva, plotniza, tii]va: Croat. bucha, tipva, tikvanya, valyanka; Hung. toek; Rag. cmulla); - Banie szczególniej same dynie, Siirbiffe. W kwie-tniu banie sadzą. Zaw. Gos. - Bania zamorska, zamorskie jabłko, kolokwintyda. Krup. 5, 185. (Sologuinten. 4. ba-nia, ryba morska, orbis, orchis, ber Saudjfifd;, glafd>en* fifd}. Cn. Th. - - 5. allusiones ad amplitud. Łeb jak bania. Teat. 43, c. 15. Wyb. (jak pudło, jak antał, ein Jtopf, fobii, wic eine Sotttte, wie eitt gap, rotę etne 6d;ad)* tel, roie etn StirbiP). Głowa jak bania, a mózgu nic. Oss. Wyr. Babsko, jak bania, opasłe ib. - Personif. bania> brzuchal, pękaty, podsędek, ®i(fbmtd;, ®i(froamft. Bania nalana, nabrzmiały, nieprawdziwie tłusty. Oss. Wyr. eitt aufgebuufcner Sidfmud;; Metonym. opój, etn JruttfeuMb. 6. złota bania, miasteczko w Węgrzech, z sławną le-karnią, ein ©tdbtćficn in ttitgartt, tnit einer berubmten 9(po* ttyefe, zkąd Węgrzy olejkarze, włóczący się po Polszczę, wynoszą leki. Przechodzili przez wieś nasze, Węgry od złotej bani. Teat. 18, b. 65. Olejkarze śmieci Węgier-skie od złotej bani u nas za pieniądze przedają. Perz. Lek. 338. Szydząc, o lekach niedorzecznych, podejrza-nych , fiuatffalbere^en. - Deriv. bańczasty, bańczysty, bania-sty, banieczka, baniuszka, bańka, dzban, dzbanek, dzba-neczek, dzbanuszek, baniecznik, bańkarz. BANIALUKA vide Banaluka. BANIASTY, BAŃCZASTY, a, e. na kształt bani lub bańki brzuchaty, pękaty, wypukły, lmnd;tg. (Austr. pIiiBtg); Boh. banaty; Carn. tiqvast; Ross. KyóOBaThifi, KyóoBacTUH. BANIECZKA. vide Bańka. BANIECZNIK vide Bańkarz. BANIECZNY, a, e, do baniek należący. Cn. Th. giafdjen*, Sol&en*. BANICYA vide Bandycya. BANILIA vide Wanilia. BANIT vide Bandyt. BANITOWAĆ vide sub Bandyzować. BANIUCZKA, BANIUSZKA, vide Bańka. BANK, u, m. 1. BANCZEK, czku, m. I. dem. (ob. Ban-czek, Ital. banco; Gall. banąue; Ger. bte (2Bed)fel*) Sanf. Stół wexlarski, skład pieniędzy, kantor wexlarski, ber 2Bed)* feltifd), bie 2Bed)feIknf, bte SatiF. Ztąd bankwekzlarstwo, kupczenie pieniędzmi, Dudz. 33, ustanowienie prywatne lub publiczne, gdzie biorą i pożyczają pieniędzy, za pro-cent, czynsz, prowizyą, opłatę roczną, ber ©elbroedlfel, ©elbtyanbel, ba« SffiedjfelltauS, bte San!. Czemużeś nie dał pieniędzy moich na bank, a ja przyszedłszy, wziąłbym je był z lichwą, Radz. Luk. 19. 23. (czemużeś ich nie dał do lichwiarzów? Bibl. Gd.) W Anglii wolą summy skła-

dać na bankach, niż za nic grunta kupować. Wyrw. G. 440. Bank trzymać * kupczyć pieniędzmi; bank puścić •• bankrutować. Cn. Th. U niego jak w banku* ma zawsze gotowe pieniądze. Oss. Wyr. - g. 2. We grze faraona: bank, dostawianie pieniędzy gotowych do grania, wy-grywania, bie San! tut ^tyaraofpiele. Jeżeli gra w kar-ty, patrzy na banki, pieniędzy nie rachuje. Mon. 05, 124. Na coż mam stawiać? Na to, co w banku. Teat. 9, 48. Ciągnąć bank mówi: siódemka przegraje, osmka wygraje ib. 22, 4- Mam znaczną substancyą, assamble i banki u siebie otworzę, ib. 23, d. 20. (gry azardowne), fig. tr. bank komu trzymać* mieć go zawisłym od swo-jej woli, eiuen oon fidj oblidngig I;altcit. Oss. Wyr. II. Milit. bank wałowy, ławy, eine flcitte (?t!/o(/uug imteu au ber Srilftrocl/re, bie Sanf. Tr.- (Kroat. banki, kliipi od galie. Transita).- Deriv. bankier, bankierz, bankicrowa, ban-kierka, bankierczyk, bankierski, bankierostwo, bankrut, bankrutować, pobankrutować, debankować, zdebankować. BAŃKA, i, f. 2. BANIECZKA, BANIUSZKA, BANIUCZKA, i. f. 2. dem. Subst. Bania, Boh. ban'ka, ban'cićka; Slovae. banku; Sorab. sup. banka, kharaneżk, boneżk; Ross. 6aHOMKa, KyóuuietKa, (óatiLKa* łazieńka); Croat. buklia, buklicza; Bosn. orkulicch, ugljenięa; (Yind. banka* skrzy-nia) naczyńko brzuchate, pękate, wypukłe, eitt flctneS Ddud|ige3 ©efdp, słoik, puszka, eine Sitd)fe, ein gldftfidjen. Wziął bańkę oliwy i wylał na głowę jego. Budn. Sam. 10, 1. (banieczkę z olejem. Leop. 1. Reg. 10, 1). Krew Ś. Januaryusza w banieczce kryształowej. Wez. Zap. C. 4. (cf. ampułka), bańki pełne wonności. Rej. Apoc. 34. Banieczka abo jabłuszko, w którym wonne rzeczy na szyi naszają. Mącz. Bańka malarska, w której farba, sło-ik, eitt garbenlri'id)śd)cn, garbentopfdjen, garbenfldfdj^en. Z je-dnej bańki dwie ścienie malować, duas parietes de ea-dem dealbare fidelia. Kosz. Lor. 41. (cf. jednym obiadem dwa wesela opędzać, jednym pociskiem dwa wróble ubić, jedną oganką dwie muchy zabić). - Chem. Bańka, alembi-biczek, eitt fleiner Seftiflirfolben. Bańka pojemna, w którą wódka ciecze, gdy w drugiej palą. Śleszk. Ped. 408. vas recipiens, ber, ©cfyetbefol&en. Bańka barwierska, śkla-neczka etc. barwierska, naczyńko do naciągania krwi, ©cbropffopf, Sd)ropfgla3. (Boh. banka; Ross. OaHbKH, po»-KH; Sorab. sup. konki; Yind. kufla, kufę, kufize, kupize; Carn, kupiza, kupeze; Rag. kuppiza, ventuza). Banieczki do krwi ściągania. Perz. Cyr. 2, 128. Bańki które do ciała przystawiają, krew z niego ciągną. Hub. Wst. 205. Bańkami jad z rany wyciągnąć. Haur. Sk. 401. Lepszy jest sposób stawiania pijawek, niż siekające banieczki. Perz. Lek. 246. Bańki stawić rzezane. Cziach. Przyr. G. 4. Którym obyczajem mają być bańki stawiane. Sien. 421. Bańki też puszczaniem krwi zowią. ib. 420. Bańki sta-wić, Boh. banky sśzet, bankowati; Sorab. sup. konki stahwati; Yind. kufati, kufę postaulati, fdjropfen. Allegor. Próżno się trzesz mydłem z solą, Jeśli cię niecnoty bo-lą , Nie wyciągniesz bańką tego, Co masz w sercu szko-dliwego. Bej. Zw. 237. b.- Alluz. trzebaby mu na gło-wie postawić bańki* cokolwiek mu głowy ostudzić, krwi z głowy ściągnąć, kura czarnego przyłożyć, szaloną gło-

54 BANKIER. B A N K l E T.

wę uleczyć, inait irnip itint b«3 ©efiirit Ińutcrtt, ct ift »er> riitft, toO. Fig. bańki jeden drugiemu sadzić, złorzeczyć, ccrtare malediclis. Mącz. n>cd;fclfcttig eiitmtbcr roatf antyiin* geit, fdjinalteu, fdptpfeu. g. Botan. bańka, mała dynia, korbas mały, eiit fletitcr fturbip. Tr. §. Bańka soli, bał-wanek soli, eiit ©(tljblodtycn, eiit ©tiiif ©tcittfalj. Jedna sól dostawana bywa w sztukach czyli w bańkach, druga w okruszynach. Nar. Ust. 4, 288. (bancum salis. Herb. Stat. 102". vid. Bałwan). - g. 2. Bańka na wodzie, bąbel, ciner SSafferblafe, ciu 38«fferbi«£ld;eit. Wnet sie wznosić ima, Na kształt bańki, co wiatrem na wodzie się wzdyma. Otw. Ow. 425. Bańka deszcz na wodzie znaczy. Pot. Poci. 401. Bańka na wodzie, coś mdłe, kruche, nie trwałe, eine 2Bafferbl«fc, ©eifettblafe, ctn>«3 febr 5Bcrg«itgltcf>c(S. Przy urodzeniu człowiek jest jako piana; po urodzeniu jako bańka na wodzie, która się lada wiatrem zachwiana, wnet stłucze. Rej. Zw. 476. (człowiek nie długowieczny, za-wsze w niebezpieczeństwie zginienia). Bańki mydlane, które dzieci z mydła rozbełchtanego puszczają przez słomkę, ©eifettblafett. Bogactwa, szczere to dymy i bańki dziecinne, które z wierzchu nabrzmiałe, a wewnątrz czcze, i nie trzymaja w sobie nic innego, jedno wiatru trochę. Birk. Gt. Krw. 28. Mydlane bańki. Tri Szk. 130.- BAN-KARZ, BANIECZNIK, a, m. 1. co bańki robi. Cn. Tb. 14. ber gl«f$enmad;cr, Slafeitmadier, Mbeutnacfyer. (cf. Ła-giewnik). g. 2. Baniecznik do przecinania skóry, cubus scarificationis. Czerw. Nar. 8. Yind. kufnu shelesu, ba3 Sdjrópfetfeit. Pijawki, przez wynalezienie banieczników do krwawych baniek stawiania, w zaniedbanie iść poczynały. Perz. Lek. 246. BANKIER, RANK1ERZ, a, m. 1. Sorab. sup. peneznik; Rag. pjeneznik; Slovac. penezomenec; Hung. penzviltó ; Eccl. et Ross. nt.iiiiiKhHiiKi muhobiuhiji, TopatHHKt, co pieniędz-mi zysku szuka, handlarz pieniędzy, kupczący pieniędzmi, przełożony nad bankiem, pan banku, ettt Sflitpier, 2Bed)» fclfjerr, ©elbme^fler (cf. Kambierz). Naznaczamy studen-tom w Krakowie bankierza, który będzie miał dostatek pieniędzy, ku pożyczaniu im na zastawy. Herb. Siat. 389. §. We grze faraona, bankier, bank trzymający, dosta-wiający stawiącym, ber 8<inquter int ^Baraofpieie. Wszę-dzie stoją stoły obsypane złotem, siedzą bankierowie, jedni wybledzeni strachem, drudzy zapaleni chciwością. Zab. 13, 212. g. 2. tr. Bankier * zapasny w grosz goto-wy, pieniężnik, Job, eiit gclbreid)cr SKenfd), ettt ©rfifuS. W ośmiu dniach wydać za maż dwie córki; na to chyba bankier który wystarczy. Teat 7, b. 41. BANKIERCZYK, a, m. 1. dem. mały bankier; czeladnik bankierski, ctlt fletner 8attquier; eitt SBedjflergelmlfe, 2Bcd;]Icrbud^altcr. BAN-KIERKA, i, f. 2. Kobieta bank trzymajaca, bie 33flnquie= riitn, bie eitte Sanf Mit. BANKIER OWA, y, f. 1. żo-na bankiera, bte grau eitteS $anquierś, bie Saitguierimt. BANKIERÓWNA, y, f. córka bankierska, bie 3mtquier3< tod/ter. BANKIEROWSTWO, a, n. 3. Stan i obchód bankierski, ba3 2Bed)flcrrcefen, ffiedjflergeroerbe. §. Bankier z żoną, ber a«ttquter mtt feitter grou. - BANKIERSKI, "BAN-KIERSKI , a, ie, Rag. pjeneznicki, 2Bcd)flcr = , 8anquier=, 2Bed)fel=, wekziarski. Czemużeś nie dał pieniędzy moich

na stół bankierzki? 1. Leop. Luk. 19, 23. (na bank). Po bankiersku, auf 2Bcd)fc(er Slrt, rocd;flerifd). RANKIET, u, m. 1. BANKIECIE, a, m. 1. dem. z Franc. uczta, uroczysta biesiada, Boh. panket, radowanky, kwas; Sorab. sup. hoslżina, Yind. gostaria, gostitje, gosluvanje, jedkuyaria, goslnu jedje; Carn. gostarya; Slavon. gostba, esast; Boss. niip-b, nHpymica, niipuiecreo, b«tf Skufett, ber ©d;mait$. Kilka razy w rok bankiet sprawował, na który zapraszał przyjaciół. Zab. 11, 254. Każdy z synów Joba co tydzień bankiet stroił, I w domu swoim traktował i i poił. Chrośc. Job. 7. Sprawiać i zjadać bankiety, Wszystko nie zysk jest kalety. Dwor. H. Wszyscy głód cierpią, a on bankiety stroi. Cn. Ad. 1228. Jednym bankietem dwoje wesele odprawić. Cn. Ad. 313. (dwie wrony za jednę nogę ułapić, na jeden raz dwie wieczerze odprawić). §. transl. sprawił mu nie lada bankiet, i. e. gorącą łaźnią, nakarmił go złego, źle sie z nim obszedł, uczęstował go. er Imt ibu fd)iiit traftirt, lid tlim rcdjt ben ftopf gct»afd)en. Lwa pogłaszcz albo mu kijem pogroź, obaczysz na jakim bankiecie będziesz. Falib. Dis. G. 3. (w obertasach, w nie-bezpieczeństwie, 33erlegeul)ett, ©cfnfyr). 2. Artill. bankiet »ławka qu. v. Jak. Art. 3, 286. BANKIETNIK, a, m. i. BANKIETNICZEK, czka, m. 1. dem. bankietujący, rad ban-kietować, bankiet sprawujący, na bankiecie będący bie-siadnik, godownik, Boh. kwasytel, kwasownjk, Sorab. sup. hostżuwar, Ross. impiuecTBOBaTejTE; ber Sanfcticrer, ©d)tnaitśgebcr, Sractirer, ©djmaufer. Abraham tak niegdy onemu, W piekle bankietnikowi mówił będącemu.... Kulig. Her. 211. Miły ten bankietniczek, dla którego osobne wino i chleb gotowała. Birk. Ex. 15. BANKIETNY, BAN-KIETOWY, a, e. Sorab. sup. hostzincki, Boss. niipHhifi; bie-siadny, godowy, ucztowy, ©d)maU(K 33anquet<. Już zemdlo-na uciecha bankietnej godziny minęła. Bardz. Luk. 180. A gdy w bankietnym hałasie, Poczną rzucać kufle na się... Anakr. 61. Siedm mężów bankietnych u Rzymian, epu-lones. Bardz. Luk. 15.' BANKIETOWAĆ, ował, uje, Act. Niedk.— Carn. gostim, Sorab. sup. hostżuyu, Boh, kwasyti, Ross. impoBaTb, ntipiiiecTBOBaTh, biesiadować, godować, fd/manfen, knquetireu. Cały .lud głód cierpiał, a on ko-sztownie bankietował. Sk. Żyw. 323. Traci popularysta, bankietuje, daje, rozprasza fortunę. Mon. 65, 48. §. tran-sitive bankietować kogo = częstować, tractircu, fetirett. Wiele szlachty naprosiwszy, bankietował mię na pałacu swoim. Warg. Radz. 300. Sąsiadów swoich bankietują. Paszk. Dz. 86. Ubankietował one panie swoje. Star. Dw. 32. Ban-kietować się wzajemnie > częstować się wzajemnie, ftdj tt>ed)felfetltg traftiren. Job za synów swoich bankietujących się wzajemnie, ofiary czynił. Chrośc. Job. 4. aliter Recipr. bankietować się * bonować, lusztykować, używać, fid) ergó» |en, fidj bene tljun, gutlid) tlmit, roofyl fcęn laffctt. Siędą do stołu w inszej sali i bankietują • się z radością. Star. Dw. 54. W wannach cały dzień trawili, tam jedli, tam się bankietowali. Petr. Wod. 11. Deriv. dobankietować, nabankietować, odbankietować, pobankietować, przebankietować, rozbankietować, wyban-kietować. BANKOWY, a, e, od banku, SBanf2Be$|lerbanfAs-

B A N N I - BARA. BARAN. 55

sygnacya, bankowa.— 1. BANKRUT, u, m. 1. (Carn. kant, Hoss. npoTopwiia) z Włosk. bancorolto. < BANKRUCTWO, a, n. 3. upadek kupca, niezdolność do zapłacenia dłu-gów urzędowi doniesiona, z przekazaniem mająlku jego na wierzycielów,<t>cr Sklicrot, Sailferott. Aras. Zb. 1, 144. 2. BANKRUT, a, m. 1. (Hag. popuznut, popuznivaz) ten który bankrut zrobił, zbankrutowany, na majątku upadły, ber Smuiiicrotticr, ein knfrotter SOioitn. Dłużnicy, bankruto-wie, nie mający sposobu do zaspokojenia wierzycielów. Nar. llist. 4, 241. BANKRUTKA, i, 1'. 2. zbankrutowana, bie Smiferotticrcriiut. — BANKRUTOWAĆ, ał, uje, Inlrans. Nied. zbankrutować Dok. Boh. prokupćiti, dokupćiti, Hoss. nporoprouaTLca, npoToproBbiBarLCH; Hag. popuznuti, poklc-knuti. bankrut robić, tracić się, majątek utracić, mają-tek z dymem puścić, pójść z torbą, na dziady, upadać, ubożeć, Oaiiferottieren, 23«nferott madjeu, §. figur. Kobieta, która zbankrutowana na honorze, wielbi wstyd, cnotę Zab. 5, 00. (która uszczerbek poniosła na honorze). BANNICYA vtdc Banicya. 'BAŃSKI, a, e, od Bana czyli Banów (cf. Ban) = Węgierski, Hiigerifd;. Chociaż Bańskich miast nie mamy, nie o to, Samo do ręku przychodzi nam złoto, Za chlebem idą, Lechom nic nowina, Półkufki wina. Klon. FI. B. 1. b. (Polacy za zboże frymarczą złoto i wino Węgierskie). BANT, u, m. 1. Ross. óaitrB, óaimiKi, z Niem. wstęga, o-brecz,. basi Sanb, ber 9?etfett (cf. Cybant). Słupy mostowe dwoma bantami fibulis ujmował. Warg. Cez. 81. Stępie dobrze bantami związane. Torz. Szk. 14. Krokiew dwa razy związana bantami, ib. BAB, u, m. 1. miasto Polskie na Podolu, od Królowy Bony zbudowane, które od Baru miasta Włoskiego ojczyzny swojej zwała. Owag. 327. eine Stflbt iit ^ofcit, unb tit 3ta= lteit. cf. Barski. BARAKA, i, f. 2. Ital. Gall. Hisp. Arab. podła chata, buda żołnierska, bte Sflrafe. W porcie admirał postawi baraki czyli budy dla majtków. Pam. 83, 2, 115. BAR AKAN, a, m. 1. Ross. óapnaHE, Ital. barracano * gatu-nek wełnianej tkaniny, ber Ścrfau, eiit 3«t0. BABAKANO-WY, a, e. Ross. óapKaHOButt, z barakanu, pon Serfmt (di-sting. Barchan). BARAN, a, m. 1. Slovac. baran, beran; Morav. baran, Boh. beran; Sorab. inf. baran, Sorab. sup. boran, Ross. Radical. ćapawE, Eccl. óopara, óapain, OBŁHT. (Rnng. b - r - n barany agnus; Hung. barom pecus; Pers. barah, b - r - m cf Ger. Sar, Lat. fera, Hcbr. " par* jttren-b - r - - cus); Bosn, brav, ovan, Croat. oven, jaracz, b - r - h brau; Slavon. ovan; Yind. ouzhji kosel, oven; b - r - v Carn. ovn. (cf. Owca, cf. jarczak; Boh. braw. I) - r - - grex. Carn. brav, cadaver animalis occisi, v. g. f - r - - arietis; bravar * owcarz) > Pol. baran samiec cały p - r - - do spuszczania sposobny; samica rodząca, owca. Kluk. Zw. 1, 255. ovis aries, ber ©diafbocf, ber SSBibber. Baran trzodny. Sien. 270. Ofiarował dwa barana, 1. Leop. Lcvit. 23. (Dualis = dwóch baranów). — Phraseol. et Prov. Baran bojaźliwy, choć ma wielkie rogi. Zool. 361. Drży na baranie wełna kiedy owcę strzygą. Mon. 74, 338. (gdy pieska biją, lewek się boi). Baran wrze-

szczy a wełna na nim trzeszczy. Rej. Zw. 72. Baran be-czy, a wilk drze . (i płacz przeciw możriicjszcmu nic po-może). Jak barany ich powiązał. Wad. Dan. 202. (jak owce, mie t5d;afe, 6d;dfd;eu). Baranic nie mąć wody. Cn. Ad. 9. (podług owej Ezopa bajki, o baranic i wilku u zdroju). Winien mu, jak baran wilkowi. Cn. Ad. 70. — (Prov. Sloeac. z wlka ne budo baran, ani ze psa slanina. Miluge sa gako wlk a baran,, jak kot ze psem.— Boh. dola se beranem, a trka co kozel. Beran se na swe ro-by spaussj). Mówiwszy po baranie, trzeba też co i po wilku rzec. Rys. Ad. 40. Pot. Arg. 518. (w sądzie i słab-szy i duższy powinien być słuchanym; i winny nie ma być bez obrony). O wełnę im tylko idzie, o barana mało. Rej. Wiz. 106. b. (nie o twoję osobę, lecz o twój ma-jątek ; nie dba o chłopa tylko o pańszczyznę). Kto barana pragnie, niech prosi o jagnię. Min. Ryt. 3, 355. (by o-gonek położyć liszka prosi). §. Baran (oczyszczony, po-kładany) . skop, ber <5d;op3, cf. Baranina.— §. 2. baran murołomny, taran; Dalm. boran, Croat. oven, Eccl. óapain;, CT-BHOCHTHOC opyAie, OBCHI, Yind. sidni podiravez, re-strupilu; Cum, restropilu; Boh. had'; Ger. ber Stltrutlrocf, 5D?anerked)er, długie- i grube drzewo, na czele mające głowę baranią żelazną, które żołnierze na ręku ku mu-rowi z wielkim pędem nieśli i mur rozbijali. Chmiel, 1, 403. aries. Uderzą w mur baranem. Krom. 128.— §. 2. b, baran, baba do wbijania palów, ber 3iantm01ocl, ber 9!amm= lei", Boh. et Slovac. beran (Boh. beraniti fistucare)', Sorab. inf. baran. Barany czyli kafary do wbijania palów na mo-sty. Rog. Doś. 2, 70." §. 3. baran, herb., eiit SSBappeu, vid. Junosza. §. 4. Astron. baran na niebie, Eccl. oKhHi1) Slovac. skopec, znak niebieski, pierwszy z dwunastu, ber SBtbber im Jtyierfrelfe. Zebr.— §. 5. a baran, futro baranie, kożuch, ber ©d)afpelj. Lepiej być o baranie, albo lisim grzbiecie, Niż po śmierci gronostaj tylko na portrecie. Zab. 12, 170. Zabł. Na codzień chodziliśmy w baranach, mawiał o swej młodości Zygmunt I, w święta stroiliśmy się w lisy. Ossol. hist. Zyg. Ubogi baran musi za piecem czekać, aż się i tchórze pierwej odprawią. Rej. Zw. 70. b, (jak cię widzą, tak cię pisza, Sletber mrtd)Cit Sente). Po baranie go skropił, po kożuchu, do żywego, dociął, er tynt itynt bgell bitrdigegorben, er Bat ityitt bie &ucfe »ollge= fd;lagen. Oss. Wyr. Na barana kogo wziąć, przewiesić go od szyi na grzbiet, jemnubcit liocfcit, itm auf beit SRucfeit ttety. meit. §. 5. b. baran, opuszka, obłożka obłog, bramka, okład około czapki. Oss. Wijr. baS ©ebrcime ooit Sd)ajfcUeit 5. S. ait berfKiifce. — BARANEK, nka, m. 1. dem. BARA-NECZEK, czka, m. 1. dcm. Ross. ćapaHem, óapauieKi, Slovac. et Boh. beranek, Hung. baranyka; Rag. óvnich; Carn. vizhek; Bosn. jarcicch;. doroślejsze jagnię samiec, baś Sptflamnt, ba3 Samnt. Chodzi za nim, jak baranek za owcą. Gorn. Dw. 349. (jak cielę za krowa; cień jego). Kto kiedy widział kompanią baranków z wilkami? Birk. Ex. A. 3. b. — Quoad mansue-tudinem, Samm, Sdmnidjcn. Baranek cichy. Pieśń. Kat. 40. Łagodna, pozwala mi sobą powodować, jako baraneczek. Teat. 11, 127. Miłość Iwa w baranka przemieniła. Groch. W. 278. (złagodniał, złaskawiał). Wszedł jako baranek, a zaraz jak lew ryczeć zaczął. Sk. Dz. 581. Liszka chy-

56 BARA N. BARAŚN-BARASZ.

tra barankiem pokryta. Kulig. Her. 116. Na postawie ba-ranek, ale lis na myśli. Rej. Wu. 77. Diabeł raz baran-kiem, drugi wilkiem. Biai. Post. 245. Jaki mi baranek! trusia, niewiniątko, obłudnik, licomiernik, faryzeusz, ettt $eućf>ler. On jest tak niewinny, jak Egiptski baranek, który i mnie samego nie raz ugryzie. Teat. 22, b. 128. Golisz. §. 7heol. Morał. Kozły za złych, baranki za dobrych lu-dzi biorą się. Brud. Ostał. B. 10. 33o<fc uttb Sdmnter (ober <5d)afe): bie SSofett unb bie ©uten. Baranek, bydlę to, we-dług starego zakonu chędogie i czyste; dla rozmaitych jego własności dobrych, Bóg- według człowieczeństwa między innemi zwierzęty raczył sie barankowi przyrównać. Sien. 270. baS ©otteźlamm, Sarnin ©otteś, Gf>r(ftu$ 3cfu§. Wszędy pismo S. zowie pana a odkupiciela naszego ba-rankiem. Rej. Apoc. 52. Baranek z nieba jedyny, Idzie darmo gładzić winy. Groch. W. 53. Baranku boży, który gła-dzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami > formuła litur-gii. — tr. Baranek boży, chleb boży, hostya, opłatek po-święcony, bie gemeifjete §oftic, aliłer baranek boży, świętość woskowa z wyrażeniem baranka wielkonocnego, agnuszek, ein SlgnuS ®ei, ein Stuł ffiaip mit bem Silbe beS ©ottlam= me§. §. Baranek wielkonocny, u żydów, Pascha, baiS £)fier> lamm. Spytał się żydów: co się rozumieją te ceremonie ofiarne, co znaczy baranek wielkonocny? Biai. Post. 183. U katolików baranek wielkonocny, baranek pieczony, na-dziewany na zimno, istotna zastawa w święconym na Wiel-kanoc. Także baranek z chorągiewką, znak niewinnego baranka tryumfującego; taki w święconym stawia się na stół, wyrobiony z masła. Oss. Wyr. ba>3 Ojłerlantm, eiit gebrateneS gefuUteź 8amm, baS §auptftiicf uuter ben geroeiljten gleifdjarten, bie am Ojiertage falt genojfen toerben: feruer baS »on Suttcr geformte Śilb beśS triumpliireubeit Oftcrlammśś mit ber gabne, bag unter bem gcrocibteu gletfdjc mit auf bie %a> fel geflellt roirb. §. 2. baranki, skórki baranie, Ross. 6a-paHKH, (cf. Mep.iyxa, Mep.iyiiiKa) SdmmcrfeUc. Do podszy-cia zimowego odzienia zażywają sie baranki Tatarskie, pięknie kędzierzawione. Kluk. Zw. 1, 273. (cf. Barany, pod słowem baran 5). Baranek u czapki, opuszka, obłóż-ka barankowa, baś ©ebrdrn oon Cammerfettdien an ber SDiujje. Czapka z siwym barankiem. Oss. Wyr. — 'transl. Mąż z rogami chodzi, a żona w baranku. Pot. Jow. 223. (o francy, i sposobach leczenia jej, cf. delie dębowe, metle). §. 3. baranki na niektórych roślinach, pączki kosmate, bagniątka, kotki, ©djdfd/en, 8drnnterdjen, Sidjjdjen, ^almen auf einigen ^fianjen, (Ross. óapanHicE « pierwiosnka ziele). §. 4. baranek, ptak, bekas, koziełek, od głosu, który na powietrzu bujając wydaje. Zool. 248. bie §immeBjiege, bie gelbfd)nepfe. (Ross. óapauieicE, cf. Baraszki, baraszkować). §. 5. Botan. Czysty baranek, agnus castus, drzewko małe, niektórzy Włoską wierzbą zowią; używane chciwość cie-lesną uskramia i człowieka czyni pokornego, jakoby ba-ranek. Cresc. 474. tefd/lamm, fteufdjbaunt. — BARANI, ia, ie. Boh. beranj, Slovac. barani, baranćj, Sorab. sup. bo-ranacze, Ross. OapaniB, Óapaaeił; Eccl. OBHiii; Croat. bravin-szki; Rag. ovgni, prazij; Bosn. ovgni, prazji;« od barana, ©djafboil,« 2Bibber,> ©d)af3, * §ammei,» @^ópfen= Doprosić się nie mogę o ospę i baranie nóżki dla psów. Teat. 19, b.

28. Prosta głowa piękniejsza jest u wierzchowego konia; a barania u cugowego. Kluk. Zw.i, 164. §. fig. bara-nia głowa, głupia, pałka bez mózgu, ©djoftSfopf, ©dufe= fopf, Summfopf. — BARANINA, y, f. 2. BARANINKA, i, f. 2. dem. Slovac. baranina; Ross. óapaiiHHa; Croat. et Carn. bravina; Yind. ouzhina, ouzldina, ouzhju mesu, ouzhja prata; * mięso baranie, skopowina, ©djaftfflcifd), Sdmmerflctfd;, £dmmer» braten, £antutcljlcifdj, ©^ópfenflei)^. Sucharki w święto z ba-raninką sorba. Stryjk. Turk. B. 3. Podpłomyczek a kawalec baraninki, to były półmiski ich. Rej. Zw. 69. b. BARANKO-WY, a, e, od baranka, 8atnm3«, SdmmleimS*. Obróci na nich Krystus twarz, już nie cicha one barankowa, Ale lwia sroga. Odym. Św. 2, T. 3. -BARANOJEDZCA, y. m. 2. Eccl. óapa-HOHACU^, podług Greek, nęo^atocfayog, co barany jada, 6d;ajf« effer, Sdmmereffcr. 'BARANOKSZTAŁTY, a, e. Eccl. óapatto-BHAHMH; Boh. beranowity, na barana pochodzący, do barana podobny, Sammgeftaltet, 6d)afgeftaltct. BARANÓW, a, m. 1. miasteczko w województwie Sando-mirskim, dziś w Gallicyi wschodniej nad Wisła. Dyk. G. ein ©tdbtdjen im ©anbomirifdjen, in Oft=@aHijtcn, ait ber fficid)= fel. Próv. U Baranowa wielka woda, każdy się tam wo-zić musi, Rys. Ad. 69. (i ty nieboże tej trudności byle jak nie przeskoczysz). — BARANOWSKI, imię szlachec-kie, choć dawne, atoli jednako nie z rzędu znaczniejszych familij, ber 9?ame einer jrcar alten, aber'md)t feljr angefetye* tten abelid)en gamtlie. inde Prov. Inszy Król, a inszy Pan Baranowski. Opal. Sat. 31. Inszy Król, a insza Pani Ba-ranowska. Rys. Ad. 17. Starszy Pan Kozłowski, niżeli Pan Baranowski, (cf. Starszy Pan Bóg niż Święty Marcin. In-sza Pan, insza chłop). Wielka różnica, Pan Baranowski, a woźnica. Rys. Ad. 71. (o bałamutach puszących się, zkobuziałych). BARAŚNIK, a. m. 1. stręczyciel, ber 3twetfer, 3ufd?a:;jer, Un< tcriidnbler, 2Mfler. Facyendarze, baraśnicy, faktorowie, i inni wszyscy żydzi. Gaz. Nar. 2, 67, b. (cf. pobereżnik). [Ba-raśnik z Włosk. barattare, •• facyendować, okpiwać. Z pier-wiastkiem tym niema nic spólnego, pobereżnik, znaczący w województwie ruskiem dozorcę lasów, czyli gajowego. 3], BARAŚNICTWO, BARASZEŃSTWO, a, n. rzemiosło ba-raśników, streczenie, ba8 Sufdjanjen, 3uroeifen, bas SDiafler-geroerbe. BARAŚNY, a, e, BARAŚNICZY, streczący, uuter* fydnblertfd), mdflerif^. Subst. Baraśne, datek za nastręcze-nie, ttnterlmnblergelb, 2ttdflerloljn. BARASZ, BARAZ, a, m. 1. rodzaj wężów, cerastes, ma różki na głowie. Syr. 1015, et 447. Śleszk. Ped. 408. ztąd tak rzeczony, iż rożki ma podobne baranim. Siem. wyki. bte <pornfd>Iange, ge^ontte <5d)lange. BARASZKI, ów, (Ross. et Eccl. óapametcb» baranek, bara-nek bekas, koziełek, Ross. óapauiKH, baranki na roślinach, bagniątka, kotki; Boh. barachba nugae, fabuła, figmentum; -disting. Bosn. baraseka = burza). Pol. Fraszki, bajtałaszki, bzdurzenie, zabawy, żarty, ni to ni owo; fcfyerjliafteź @e* rodfdj, ©efórodfc, Ścfyttafen, Unterbaltung, 3eitoertreib mit ^laubern, Boh. frassky, kudrlinky. BARASZKOWAĆ, ował, uje. Act. Niedk. — Croat. berbrati; Bosn. maskaritise, seja-litise (cf. Vind. barati > pytać się), baraszki stroić, bajta-łaszkami się bawić, czas ni na tym, ni na owym trawić,

BARBA-BARĆ. BARCH-BARD. 57

fdjroafcen, plaubem, ftd> mit Sitynafen untertyalten. Zaczynam z nią mówić, i tak baraszkując, rzucam okiem po wszy-stkich kątach. Teat. 20, b. 54. Baraszkujących przydybał. Teat. 42. d, d. Ty z nią sobie baraszkujesz, ja pracować muszę. Min. Ryt. 1, 278. Głośno rozprawiał, śmiało ba-raszkował. Mon. 69, 677. BARBARA, y, f. 2. imię kobiece; in dem. BARBABKA, i, f. 2. Basia, Baśka, Sarbara, Sdrbctyen; Sorab. inf. Babuscha, Boh. Barbora; Ross. BapBapa, BapBapyuiKa. Patronka że-glarzów, S. Barbara. Farnov. praef. Puści się marynarz z S. Barbarką na srogości morskie. Rej. Zw. 65. b. 2. Botan. Ś. Barbary ziele, abo Barbora, SBarbelfraut. Syr. 1210. BARBAR, BARBABYJCZYK, a, m. 1. z Barbaryi rodowity, einer miS ber Sarbarep. Barbaryjczykowie spoglądają na Stambuł, jak na punkt jedności islamizmu. N. Pam. 12, 289. Boter. 248. §. Barbarami nazwali Grecy wszystkie inne narody. W. Act. 28, 1. (gruby lud. Bibl. Gd.) bar-bar, = BABBARZYNIEC, ńca, m. 1. człowiek dziki, nieo-krzesany, ein ttulber ungefitteter ®?enfd). Ross. napBapt. Bar-barzy, ale ludzcy, sprawiedliwi, wierni. Jabl Tel. 1,38. Wszyscy cudzoziemcy zdawali się w oczach Greckich bar-barzyńcami. Zab. 16, 434. §. Barbarzyniec, okrutnik ty-ran, etn Sarbar, ein ffiutbericty. in feminino BARBARKA, BARRARZYNKA, i, f. 2. Ross. iiapnapna, bie Sflrbartnn. BARRARYA, yi, f. 2. wielki kraj w Afryce, dzielący się na cztery mocarstwa. N. Pam. 1-2, 288. Sowit. 41. §. 2. barbarya, * BARBARZYŃSTWO, a, n. 3. Ross. BapBapcTBO, dzikość, grubość, srogość, okrucieństwo, Sarbarep, ©ratt* fontfett. Umiejętności dzikość i barbarzyństwo rugowały. Zab. 7, 3. Stan narodu, który wpadł w barbarzyństwo, gorszym jest od stanu dzikiego narodu. N. Pam. 14, 164. Nahajska barbarya. Pot. Iow. 32. §. 3. collect. barbarzyń-stwo, lub barbarzyński, Sarbarensolf, Umnenfdjen. Nieokró-cone barbarzyństwo, wpadłszy do Mazowsza, niezmierne tam szkody poczyniło. Nar. Hist. 1, 174. BABBARYJ-SKI, BARBARZYŃSKI, a, ie. od Barbaryi, z Barbaryi, attS ber Sarbarep, bie Sarbarep betreffenb. Stan Algieru, Maroku i innych barbaryjskich narodów. N. Pam. 12, 290. §. dzi-ki, nieokrzesany, srogi, okrutny, Ross. BapBapcKifl; Carn. resgojsdśtn, Slovac. traupsky, Sorab. sup. podźiwi; Ger. b(H> barii ety, roty, tmmenfctyltd). Mowa barbarzyńska. Zab. 6, 169. Min.— Adverb. barbarzyńskie « po barbarzyńsku, «ttf CUte barbarifttye Slrt, barbarifd;; po barbarzyńsku postępować, Ross. BapBapcTBOBaTL. BARRARYZM, u, m. 1. sposób mó-wienia regułom składni przeciwny. Kras. Zab. 1, 146. etn SarbariŚmuS. Rag. zarjeecje, cjakanie, Slovac. cudzo-misiinost, cidzomichawost, (cf. mieszana mowa, makaro-nizm). Ross. BapBapomcHHH, barbariloquus\ BapBapopeieHie barbarica dictio. BABBINEK vide Barwinek. "BARBITON, u, m. 1. 'BABBITONA, y, f. 2. Greckie mu-zyczne narzędzie, na kształt cymbału, bep ben ©riectyen, eine 2lrt 6pmbel. Ocieram z prochu i naciągam strony, Do porzuconej dawno barbitony. Kchw. 258. (cf. Bardon). BARBORA vide Ś. Rarbary ziele. BABĆ, i. f. 2. Boh. brt, (cf. Boh. brtiti * wrtiti wiercić cf. Ger. botyren, cf. barta, bartnik); Ross. óopr&; przytułek dla

pszczół nieruchomy w żywych drzewach w lesie. Kluk. Zw. 4, 274. (cf. ul), bte 33eute, bte §6tylmtg in einem Sannte, bie ben Sienen im SBalbe jttr Sffiotymtng bienet. Barcie wy-cinają się w sosniach. Kluk. Rośl. 2, 158. Barć w cudzym borze mający kmiecie, daninę panu łasa tego dawać po-winni. Vol. Leg. 1, 80. Na rój pasiecznik pogląda wesoły, Póki nie wyjdzie z barci do ostatka. Jabl Buk. J. 2. b. §. 2. barć, otwór w ulu, baś glnglod), bte Oeffnnng int S3ie» nettftotfe, Boh. brt. Ule mają mieć w sobie barć długą, albo dzienią od wierzchu do spodku. Kąck. Pas. 6. BABCHAN, u, m. 1. Boh. et Sorab. inf. barchan, Eccl. 6ap-xairB; Vind. parhant; Boss. 6yMa3ea; Slavon. anteria; * tkan-ka lnianobawełniana, ber Santyent. Barchanu sztuka. Gost. Gor. 111. BARCHANNIK, a, m. 1. tkacz barchanowy, ber Sardjentroeber. Krawcy, barchannicy etc. Yol. Leg. 6, 529. BARCHANOWY, a, e. z barchanu, son Sflrdjent, Boh. bar-chanowy, Yind. parhantni.— Worek barchanowy do ziar-nowania prochu. Jak. Art. 1, 73. Ross. 6yMa3efiHHH. BABCIOWY, a, e. od barci, Seutens bie Sienenbeute betref< fenb. Ross. CopTeBbiii, óopTHHuił. BARCZANY, a, e, od barki, statkowy, $arfen<, $00t§», Po-wrozy barczane. Budn. Act. 27, 32. BABCZYĆ, Act. Niedk. obarczyć Dok. barki ociążać, obciążać, bie Sldjfeln belafien, (beadjfeln), belajien, befdfroeren. Ci co chowają łabędzie na stawach, barczą je, żeby nie ulaty-wały. Zool. 256. Z Himeckich ciosów barczą sławne Mur-łaty słupy podstawne (premunt). Hor. 1, 300, Nar. BAR-CZYSTY, a, e, mocnych barków, pleczysty, ffarffctyultcrtg. Herkules barczysty. Hor. 2, 322. Barczysty kośnik. Wad. Dan. 47. Barczystym zamachem i hajmocniejszego obalił. Nies. 1, 56. BABD, a, m. 1. poeta, wierszopis, śpiewak, ber Sarbe. Wy, którzy wielkich mężów na wojnie pobitych, W późne lata czynicie wierszem znakomitych, Bardy Bardz. Luk. 12. BARDELA, i, f. 2. u kalwakatorów, siodło z samej uplecione słomy płótnem grubem obszyte, na objeżdżanie źrzebców. Hipp. 33. etn ©trotyfattel, bie gitHen ju bereuten. BARDO, a, n. 3. Sorab. inf. bardo, Boh. brdo, rur; Ross. 6ep40, płocha, trzcina połupana drobno, stawiana w przy-bijaczkę, którą zbijają płótno. Otw. Ow. 217. Pilch Sen. list. 3, 62. Szczerb/ Sax. 141. (Boh. Prov. na to brdo « na jedno kopyto, jednej faryny, jednej mennicy). Ross. óep^ouiHHKt, rzemieślnik od bard. BARDON, u, m. 1. lutnia, lira, bte Sante, bie Seper. Rzucili głośne o ziemię bardony. Zimor. 193. Na bardonie śrebr-nym gładka Picrys zgodne mąci sznury. Zab. 6, 372. Nar. Bardon złotoruchy. Hor. 2, 200. Kniai. (cf. Barbiton). BARDYSZ, 'BERDYSZ, a, m. 1. Ross. óepAHun;, Eccl. Ocp-4UUT6, Cap4LiniT., (cf. barta), kij z siekierą na kształt ha-labardy, lunata securis, bte ©treitart. Bcrdysz źle piszą zamiast bardysz. Dudz. 29. Pospolita broń Moskwy, sie-kiera, abo bardysz, szabla etc. Gwagii. 518. Nasi krótką bronią od moskiewskich berdyszów zasłaniać się nie mo-gli. J. Zamoj. Źyc. 119. Siekierą, którą bardyszem zowią, głowę jego rozciął. Birk. GL K. 20. Używają szablic i pewnych bardyszów z dwiema brodami. Boler. 137. Bar-dysz na razy gotowy. Oliv. Ow. 336. Piechota się ber-

Siownik Lindego wyd. S. Tom I. 19

58 BARD - BARKA. RARKI - BARON.

dyszem siekła. Jabł. Buk. R. 3, b. BARDYZANA, y, f. 2. bic «partifaite, ^aMartlje, spis z bartą, na długim drzewcu osadzony.— Patrz, Szwajcary bardyzany razem dźwigną do góry. Pot. Arg. 133 transl. Neptun wziął bar-dyzan swój trójzęby, Pot. Arg. 465. (vid. trójząb, Widły). BABDZO, BABDZIEJ vid. Barzo. BABECZKA vide Barka. BABEŁA ind. Baryła. BABGAMUTA vid. Bergamota. BARGIEL, a, m. 1. ptak, gatunek sikory, bic Sergmeife, 3I|"d)mci|"c, parus monticola. Cn. Syn. 648. Ross. Bopoóefi KaMHimeHHOH. BARK, u, m. 1. Latino - Graec. brachium, (Boh. brk, lotka, lotne pióro, pieniek pióra, skrzydło; Croat. bark Radic. » verh = wierzch, Lat. vertex) * ręka od ramienne-b - rk. go stawu do łokciowego przeguba, ber £)berarm, br - ch. bie 2ld)fel, (Croat. missicza, guscher, ruka od piec do lakta; Sorab. sup. ramio, podwóchcz; Slavon. ramenak, Ross. nanopoKE, KOPTHIUKH). Musi mieć dobre barki, kto z tonącym wypłynąć chce. Sk. Żyw. 1 , 24. b. Dźwignęli silnemi barkami budowę rządu. Ust. Konst. 1, 152. Ramiony swemi zaszczyci ciebie. 1. Leop. Ps. 90, 4. (barkami swemi. 3. Leop.). Barkami rodzica za szyję ściskał. Źebr. Ow. 16. lacertis.— Fig. Ten tak trudny urząd na me barki włożyli. Pilch. Sali. 257. Na barki brać, Yind. na ramo djati, naramati. Prov. Slovac. wac si wzal na chrbet, neż unest móżes; podjął się rzeczy zbyt ciężkiej. §. 2, bark u zwierząt, wyższa i grubsza część przedniej nogi, bei; bett Jljieren,'bie Sdjulter, ber Segel, ber cberfte Sljeil beś SorberfufSeś. Koń na bark bije. Cn. Th. 441. wierzga. Dudz. 46. baśS |!ferb fdildgt mit ben Sorber-ffijktt au§. fig. morał. Na bark bije. Rys. Ad. 3. zły, naro-wisty, krnąbrny, er ift rDtberfpdnftig. Obaczywszy pan, iż mu kto na bark bije, z łaski go wyrzuca. Falib. Disc. N. 2. §. 3 barki cyrklowe = nogi, bie <Sd)ettfcl be§ girfclś. Narzędzie którego barki nitem spoił, Tak jednak drugie końce ró-wno w nim rozdwoił, Ze lubo jednej części w miejscu stać przychodzi, Druga ją pięknem krańcem na koło obwodzi. Otw. Ow. 311. §. 4. bark wozowy, orczyk, bag 5Bagel;OF3, ©rtfdjeit. Barki u sztelwagów przy pojazdach, jesionowe, brzozowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Prov. Konia dać za bark, nie równy frymark, Diomedis $ Glauci per-mutatio. Mącz. (siekierkę za kijek, ettt ltligleid/cr Jattfd)). §. 5 barkiem do góry * obłąkiem, mit bem Sogen in bie §ol)e, bte Sogenfeite, bie SRunbttltg auftodrtź. W herbie tym półpierście-nia, do góry barkiem stojącego. Kurop. 3,13. (cf. na storc). Deriv. Barczysty, barkowaty, barkowy, barczyć, obar-czyć, obarczać. BARKA, i, f. 2. BARECZKA, i, f. 2. dem. Ross. Óapra, Ca-powa, óapata; Boh. barka; Ger. bieSarfe; Graec. (lapis; łódź, mniejszy okręcik, na który w przypadku potrzeby część ładunku z większego przekłada się. (Carn. ćt Yind. barka* okręt, szczególnie wojenny; dem. barkiza, ladjiza). Nie mogąc okręty przybyć do brzegu, w barce jechałem. Warg. Radz. 18. Barkami do wielkiego okrętu dojeż-dżają. Baz. Hist.. 370. W bareczkach jeżdżą po morzu. Boler. 59. Rozmaite gatunki bark u Rossyan: B040nma, coflMa, Tapa, óyaapa, noAHaaoKt, nay30Ki, CTpyrt. BAR-

KARZ, a, m. 1. przewoźnik barką. Cn. Th. 862. Ross. óapoMHHKi; ber Sarfenfubrer. BARKI ob. Bark. BARKOWATY, a, e, barków dużych. Cn. Th. 15. barczy-sty, ftarfarmig, ftarffd/ulterig. — 1. BARKOWY, a, e. do barków należący, 9(rm », 2ld)|'et=, @d)ulter = . Pióra w skrzy-dłach krótsze, okrywające barki ptaka, zowią się barko-wemi. Kluk. Zw. 2, 10. Nerwy barkowe, ramieniowe, które sie po ramieniu i przedramieniu rozchodzą. Krup. 3, 208.' 2. BARKOWY, a, e, od barki,barczany, Ross. óapotHuił, Sarfen*. BARŁÓG, u, m. 1. (Boh. brloh, Croat. et Yind. berlog; Carn. berlog, Dalm. barlog, Hung. barlang; Ross. óep.io-ras legowisko, osobliwie niedźwiedzie cf. Sar, Sar. — Dal. barlog, Bos. barlog, brrilog, Rag. barlogh • suile, porcile, colluviarium, feces; Eccl. óep.iora > lustrum, an-trum, stramentum, substramen). Pol. * posłanie z mierzwy. Świtk. bud. 62. ein Sager oon ffitrrftrofy, ein fd)Ied>te8 Unter* lagcr fur bag Siet!. Rag. baloga; Bosn. balesga, balesgina; Yind. houje, mrina.— Doma się w barłogu między świ-niami chował. Glicz. Wych. M. 5. Ani trochę barłogu dano. Brud. Ostat. C. 7. Pracą strudzony na zgniłym spo-czywa barłogu. Przestr. 211. — Fig. barłóg, śmieci, wy-rzutki, Itltratlj, Sebricfyt. Zostawię na ziemi te kości, któ-rych barłóg wrota mi zawalał wieczności. Karp. 1, 150. Grzechów barłogu się dzierżycie. Brud. Ost. C. (cf. błoto). §. transl. barłóg, leżysko gnuśnych, próżnowanie, gaul* bette, faule Sarenbaut, ftauHenjeret). Hej słońce w progu, Leniwcze powstań z barłogu. Dar. Lot. 26. Leżą w barło-gach swoich, a ku żadnej dobrej sprawie się nie przy-godzą. Rej. Apoc. 80. Nie w domowej śmieci i barłogu, Ale na twojej zajadły Gradywie, Waleczny hetman doka-zywał niwie. Jabł. Buk. A. §. aliter. barłóg, stan nik-czemny, ubóztwo, Slrmutb, (Slenb, ©urftigfeit. Do kata wol-ności! w barłogu się tarać. Dwor. K. 2. Niewdzięczny do-brodziejom, którzy z barłogu, Podniosłszy, na honorów postawili progu. Nar. BARŁOZYG, Act. Niedk. zbarłożyć Dok. barłogiem wyścielać, mit SBirrfłroIj auśbetten, Unter< lager macfien. Świnie w suchych i dobrze zbarłożonych chle-wach leżały. Wolszt. 141, (v. nabarłożyć, obarłożyć). BARMA vid. Barwena. BARNARDYN vid. Bernardyn. BAROMETR, u, m. 1. z Greek, narzędzie fizyczne, rurka śklana wskazująca letkość albo ciężkość powietrza, wil-gociomiar. Jak. Art. 3, 322. Carn. vremęnek,= powie-trzomiar, wiatromiar, baS Sarometer, ciężkomiar. BARON, a, m. 1. z Łac. liber baro, (Yind. baron, svojobo-dnik, frai gospud, fraijer, slabodni gospud; Carn. svoj-bodnek, prostnik, ulastnik; Slavon. baron, slobodni go-spodin; Sorab. sup. pan;)< posiadacz tytułu baronostwa, wyższy szlachcic, ber Sarott, ber grei^err. W Polszczę baron znaczył celniejszego urzędnika. Czack. P. 2, 242. senatora, in $oIett, eiit (Senator; ztąd wszystkie statuta od 5tych się słów zaczynają: Nos rex cum baronibus. §. Żartem: liber baro» samopas, sobie pan, od nikogo nic zaległy, czyniący co mu się podoba, nie oglądający sie na nikogo, eiit gaitj unabftfngfg Cebenber. Oss. Wyr.

BAROR - BARSZCZ. BART - BARTOSZ. 59

BARONOWA, y, f. 2. żona barona, Slavon. baronesa; Yind. baroninja, svojobodniza, bte gresfrcut, bie Sflrontntt. BARONOWSKI, a, ie, Yind. baronski, Saronifcty, greptyerr* li d), Sarottett«. BABONÓ WNA, y, f. 2. córka barona,'bte Saroneffe, be« greptyerrn toster. BARONOWSTWO, a, n.3. Yind. baronashtvu, prostogospodashtvu, Sorab. sup. pań-stwo, godność baronowska, bie greptyerrnrourbe. g. 2. do-bra baronowskie, bte greptyerrfdjaft, bie 33arome=. 3. Ba-ron z Baronową, ber greptyerr mit ber grraberrimt. collect. Państwo baronowstwo przyjechali. "BAROROG, a, ra. 1. baran rogaty, ba3 fiornfckf. Kmit. Spył. A. 4. BARSKI, a, ie, z miasteczka Bar, mtś ber ©tabt Sor. My-dło Barskie. Cresc. 544. Comp. Med. 68. W łaźni go-rzałeczką a Barskiem mydełkiem grzbiet nacierać. Rej. Zw. 161. b. Konfederacya Barska. Dyk. G. BABSZCZ, u. m. 1. Eccl. et Ross. óopmi, óopmeBaa Tpa-Ba, (Sorab. inf. Barschcź miasto Luzackie, u Niemców gorfte). Carn. dsheu; Yind. kaislira, medvedja taza, Croat. tacza medvedova; < ziele, barszcz Polski, Heracleum sphon-dylium, Sdrtrurj, Sdrenflmt, Pruss. 33avtfcf>, (cf. £)ber= bentfcfy fmtfd) gorzki, Holland, et Svec. barsk). Kluk. Rośl. 2, 208. Syr. 673. g. barszcz, Ross. óopmi, supa czyli polewka kwaskowata, prawdziwie Polska z ukisio-nych bóraków, eitte fduerltdje iJJolnifdje Srittye oon rottyen SRubeit. etc. Syr. 673. [por. węg. bor < wino, kwas; 3.] Z ziela barszcz zwanego, gotują u nas supę także barszcz zwaną. Ład. Nat. 7. Nagotował źurowego barszczu. Haur. Sk. 383. Zaprosił go do siebie na barszcz. Jabł. Ez. 153. Barszcze i kwasy zdrowe. Pir. Pow. 72. (cf. Barszczyk). Zwyczajnie bywa w barszczu rura czyli kość wołowa ze śpikiem, ztąd. figur, rura do barszczu, za człowieka bez rozumu, którego mózg nie więcej wart, jak śpik, eitt gjityrfnocfyett junt Sartfd;, eitt Siflpel. g. 2. Barszcz Wło-ski, roślina, acanthus, Sdlfd; Sdrenfrant, Syr. 672. roz-dzieniec. g. 3. Barszcz płonny i wodny, roślina, vid. Nie-dźwiedzia łapa, $ćirenta|e. Syr. 172. BARSZCZOWY, a, e, od barszczu, do barszczu należący, Sdrenflmt«Sartfd)« Barszczowym kształtem, albo liściu barszczowemu podo-bnem szyciem, ryciem, crater asper acantho. Cn. Th. 15. BARSZCZYK, a, m. 1. dem. lekki barszcz, polewka, Icici?tc butttte 23art|dilin'il;e. g. 2. carduus acanthoides Linn. 8nr= mili, Sdrbiftel, gatunek ostu, rośnie na rozwalinach. Kluk. Dyk. 1, l03. g. 3. translat. o człowieku, barszcz, bar-szczyk, ni śmierdzi, ni pachnie, nic wart. Cn. Ad. 10 ct 739. Dudz. 22. einer, ber n»eber fnlt, ttodi rcnrnt ift, ber nid/t feiiter eigneit Ueberjeitgttttg folgi, mit bent bte Seute mad/Clt, tuaź ftC Wollett. Cichym a spokojnym ludziom uwłaczając, mówią: jest jako barszcz, ani pomoże, ani zaszkodzi. Ostateczną rzecz dobrze barszczowi przypisują, bo pewnie nie szkodzi; ale w pierwszej rzeczy czynią barszczowi wielką krzywdę, aby nie był pomoccn zdro-wiu ludzkiemu, albowiem bardzo pomaga. Urzed. 7. Ludzie bez gniewu są słabi do cxckucyi, i owi flegma-tycy, jako barszozykowie, rzeczy dobrych popierać i go-rąco ich odprawować nie mogą. Sk. Kaz. 313. BAR-SZCZYNA, y, ż. mizerny, chudy barszcz, eine elenbe

Sartfólfuppe. BARSZCZYSKO, a, n. 3. szkaradny, podły barszcz, eine nbfcfydttltdje Sartfdjfttppe. Dwie misy wielkie nalali barszczyskiem. Teat. 19, 29. *BABT, u, m. 1, zasłona albo niejaki rąbek, który Rzymski fraucymer nosił, flaminium. (Mącz. cf. bort). BARTA, y, f. 2, Croat. et Bosn. bradva; Hung. baard, bal-ta; Yind. parta; Svec. bard, obsol. Germ. ^Jarttye; Germ. bte Sarttye; Lat. med. barducium, cf. bardas= bić apud YYachter. (cf. bardysz, hałabarta, bardyzana, cf. Yind. odbartiti* odbić). Topor, oksza, gatunek siekiery sze-rokiej, etne Sarttye, ein Srcitbetl. Boh. sekera bradata, sswanćara, hlawatka, bradatice, osstepaćka, ssirocina, pantok; Carn. pantoka, shantlaha; Yind. shirozhka, deh-pola.- Ledwie się łosoś z wody pokaże, w pół go ostrą bartą przetnie. Pot. Pocz. 317. et 456. BARTEK, tka, m. 1. dem. Nom. Bartłomiej, Ross. Bapeo-aoMeyuiKa; Sartlicldicn, fleiner SarttyoIomduiS. Dobry dzień Bartku. Teat. 52, 9. g. Bartek za piecem wychowany. Zab. 13, 65. Nieokrzesany, grundal; ein ungefdjltffetter Jólpel. Jak żyję, większego nie widziałam grubianina; czy podobna wytrzymać z takim bartkiem! Teat• 25, 53. cf. Bartosz. BARTKOWA, żona Bartka, ob. Bartoszowa. BARTLINSKI, herb, sowa pyskiem w prawą obrócona, na pniu o dwu sękach. Kurop. 3, 5. etn 2B«ppeit. BARTŁOMIEJ, ieja, m. 1. Ross. Bapeo.ioiiefi; Sorab. inf. Batramusch, imię męzkie, SartfyolomduS. Gospodarz rok poczyna od Ś. Bartłomieja. Gost. Ek. 44. Zaw. Gosp. BABTNICKI, a, ie, BARTNICZY, a, e, od bartnika, Seutner*, 5Balbbtenem»(irter > Bartnickie potrzeby. Stat. Lit. 309. Plastry we pniach wyrzynać bartniczvm nożem. Kluk. Zw. 4, 252. BARTNIK, a, m. 1. BABTNICZEK, czka, m. 1. Ross. ćopTHHKt; Boh. dubrawnjk, wćelnik; Yind. buzhe-lar; Croat. medar; Sorab. sup. mjedownik, klukawcz; »pasiekarz, pasiecznik, pszczelarz, właściwie koło barci leśnych chodzący, ber Sentner, ber Slitffetyer ber 2BaIbt>teiteit< ftotfe ober Seuten, ber 3«bler. Sprowadź do pszczół do-skonałych bartników z Podola i Ukrainy. Pam. 83, 540. Piast, ów bartnik w Kruszwicy. Kras. Sat. 5. - g. Chłop nieokrzesany, grundal, eitt grokr ttitgefd)Itffeitcr Serl. Tr. g. 2. Bartnik, bartniczek, rudy mały niedźwiedź, który na drzewo łazi do barci dla miodu. Zool. 327. Kluk. Zw. 1, 355. ber Beibeltmr, $oittgMr. g. 3. Motyl, zanocnica pszczołom bardzo szkodliwa. Kluk. Zw. 4, 368, eitt (Sdjmctterliitg, ber Sieiteufaltcr, eitt 9Jad>t»ogeI. BARTNY, a, e, od barci, Seitteit*, Drzewo bartne, t. j. z wyciętą bar-cią. Stat. Lit. 309. g. 2. Substant. Bartny dozorca bar-ci ^ bartnik, ber Seittciwuffcltcr. BARTOSZ, a, m. 1. Dem. Subst. Bartłomiej, Bartek; Carn. et Yind. Paternush, Nushci, Jernej, Jernejzhe; Sarttyel, 33artl)eld/eit, fleiner SarttyolontmiS. Hrbst. Nauk. M. 5. b. Prov. Po staremu Bartosz, t. j. po staremu łotr, nik-czemnik , pijanica. Rys. Ad. 59. Cn. Ad. 905. er ift ttitb Wetbt ber alte 2,'mtgcfltd/tó. Bartoszek, szka, m. 1. dem. Bartłomiej, 33«rtljeld;eit. 2. Osoba ze zgromadzenia ka-płanów świeckich, założonego przez Bartłomieja Holchau-sen; komunista, społecznik, eitt Sarttylcljcmit, Gommuitlft. BARTOSZOWA, ej, f. 2. żona Bartosza, Bartka, Bar-

19'

60 B A R T S - BARW. B A R W 1 A N Y.

tlomieja, bte gratt M SBartfjelź ober Sarłbolomduś. Kto go oczarował, czy Bartoszowa, czyli tez Grzesiowa stara? Teat. 28, b. 151. BARTSCH, herb, wiewiórka na nogach zadnich z ogonkiem zadartym wspięta. Kurop. 3, 5. ettt Sffiappen. BARUCH, a, m/l. imię proroka starozakonnego. Chmiel. 1, 582. ber froptyet Saiudj. (dist. Boruch). BARWA, y, f. 2. Boh. et Slovac. barwa; Dal. farba; Sorab. inf. barwa; Sorab. sup. barba; Vind. Radic. farba, karbina, Carn. barba, boja; Germ. bte b - rw ftarbe; Lat. farba; vetus Germ. SSarrce, Sarirca; b - rb Dan. farve; Suec. faerg (cf. Lat. varius). f - rb 1. Kolor, Croat. et Slavon. boja; Bosn. boja, v - rv kolur, mast; Eccl. et Ross. I|BHTŁ, KpacKa, bte garte, bte Souleur. Jakie kwiatki, takie też są barwy. Budn. 4. Ezdr. 9, 17. Radz. ib. Teraz odnawiają lasy swą barwę. Past. F. 8. Straconej nigdy nie odzyska spełna Barwy, gdy farby się napije wełna. Zab. 7, 303. Po śmierci Bolesława, wszyscy tak żałośni byli, że nikt w jasnćj barwie nie chodził. Papr. Herb. (wszyscy żałobę nosili). g. Barwa na twa-rzy, cera, bte ©eftefyfefarbe. Ona twarz i barwa zmieniona okazowała wnętrzną boleść serca jego. 1 Leop. 2 Mach. 22, 16. On współ z głosem i barwę stracił, z tej prze-strogi. Otw. Oiv. 105. Barwa kościelna vid. Cera kościel-na. Fig. Znać było po ich twarzach barwę cnoty, gdy zapło-nionych uważałem. Mon. 65, 63. (rumieniec, wstyd). -g. Pod barwą* jednej barwy, nie pstry, emfflrbtfl, nidjt bunt. Szata pod barwą, t. j. jednego koloru, jednej maści. Cn. Th. 730. Star. Dw. 29. §. 2. Barwa, libe-rya, Ross. MBpea; Yind. slushaunu oblazhilu, snamski obliek, bteSioree, (obs. bie garbe, cf. §offarbe, ©taatSfarbe). Panicz nasz jedzie; i barwę i człeka Rozeznaliśmy, choć jeszcze z daleka. Nieme. P. P. 33. Piechota w barwie rzędem sobie stoi. Ausip. 19. Rozdają Janczarom barwę w miesiącu Ramazan. Kłok. Tur. 227. (mundury). -Fig. Transl. Moje obyczaje z waszemi się nie zgadzają; więc według swćj barwy przełożonego sobie szukajcie. Sk. Żyw. 1, 179. (podobnego do was, tejże faryny, na wasze kopyto, nad; eucrat Scblage). g. 3. Meton. pozór, płaszczyk, powierzchowność; garbe, Slnfłrid), Sorwaitb, Semdutelmtg, SKantel. Wszystkoć to grzech, byście też temu nie wiem jaką barwę i stroje wynajdowali. Sekl. 21. Żadnej części królestwa zapisać nie dozwolimy, pod któ-rąkolwiek wymyśloną przyczyną i barwą; wszystkie barwy, sztuki, chytrości, nikomu służyć nie mają. Herb. Stat. 37 et 99. Często pod owczą barwą, tają się wilcy drapie-żni. Ezop. 121. g. 4. Barwa, kosmacizna na suknie ect.. Ross. Bopca , wełna, villositas, bie ffioHe auf bent Judje ic. ber <stri$. Na wytarty kapelusz lity guzik wsadza, Wraz ostrą szczotką barwę daje i wygładza. Zab. 12, 67. Deriv. sub. Nom. farba. BARWENA, BARWANA, BABMA, BERZANA, BEBSANA, y, f. 2. BARWEŃKA, i, f. 2. dem. Ross. óapBeHa, napMa, MHpoHS, ie6aira, noAyęTb, Rusn. óapBaHna; Boh. pńrma, plihawec, Slovac. parma, belia, hrauz, mrena; Hung. mśrna; Croat. mrena, trilla; Carn. mręna; Bosn. et Rag.

barbun, trighglja; (Ilal. treglja); Ciprinut barbus Linn. inaczej Brzanka, Blin; ryba z kształtu podobna do kar-pia. Kluk. Zw. 3, 172. toporek ryba. , Cn. Th. 1146. bie Sarbe, (£)berbeutf$ 33arme, Lat. barbandus, Gall. barbeau; Ital. barbo; Angl. barb, barbel; Dan. barbe). BARWIANY, a, JE. od barwy: 1. Kolorowy, farbowany, Eccl. uiapoBHuS, gefdrbt, bunt, farbig. Letnik barwiany. Boh. Ossol. 1,12. g. Barwiany, w barwę czyli liberyą ubrany, mit Cioree befteibet, Cioree*. Barwiana czeladź w przedpo-koju śtoi. Zab. 7, 158. (lokaje). Szykuje się barwiana ciżba. Zab. 1, 133. adverb. barwiano« czeladno: w lokaje bogato, mit oielen Sebienten. Bramą wjeżdżają barwiano. Dwor. A. 4. g. Transl. Barwiany, pozorny, fd)einbar, jum €>d)ein. Bozmyślał poseł, jak miał stanąć przed królem, żadnej nie mając noty, ani nawet listu barwia-nego. Boh. Oss. 1, 302. BARWIĆ Act. Nied. ubarwić, zbarwić, Dok.-Boh. et Slovac. barwiti, barwjwati, lićjti; Sorab. inf. barwisch; Dal. farbati; Sorab. sup. barbu; Rag. farbati; Yind. farbati, pofarbati; Carn. barbam, le-puvati, lepotizhiti; Eccl. uiaponmiiy, pa3UBtiiaio, rnapto; Ross. KpaCHTb, BHKpaCHTb, BblKpaUIIIBHTb, HapyMHHHTb, HapyjtaHHBaTb, UB-ŁTIITŁ: farbować, fdrben. pr. et tr. Wiosna łąki ubarwiła. Dudz. 65. Rzymianki włosy swoje popio-łem jasno barwiły. Warg. Wal. 36. Opona z karma-zynu po dwa kroć barwionego. 1. Leop. Exod. 26, 66. (farbowanego, 3. Leop). Znamy się na barwionej sierci. Zabł. Zbb. 33. (na farbowanych lisach)- trans, morał. piększyć, pstrzyć, krasić, zdobić, befdiontgen, befd/onett. Swój własny występ cudzą krzywdą barwić chcemy. J. Kchan. Dz. 72. Cóż ty to chcesz barwić rzecz prawie złą z swego przyrodzenia ? Gorn. W/. H. Żadna rzecz ubarwiona nie może być trwała. Baz. Modrz. 538. Nie wierz tym ubarwionym obietnicom. Jan. Pos. C. 2. b. g. 2. W barwę czyli liberyą ubierać, in £i»ree fleibett, mit Sioree bcfleibeu, mottbiren. Dworscy, których jego kolory barwiły. Treb. S. M. 32. g. 3. Barwić sukno, kutnerować, kosmacić, Jud; frifiren, auffra^en. Zbarwić, barwę pod-nieść, kutnerować, pectere vestes. Suknia dobrze zbar-wiona, zkutnerowana. Mącz. BARWICA, y, f. 2. BARWICZKA, i, f. 2. dem. Boh. barwjćka ; 1. postrzyżyny z sukna, ScfyeerrooUe. Potrząsaj to postrzygacką barwicą. Sien. 600. Weźmij barwicy szarłatnej od postrzygacza. Śleszk. Ped. 315. Haur. 367. g. W ogólności, to wszystko czym wypychają krzesła, taborety n. p. siano, sierść, wełna. Dudz. 33. aHeg, roomtt gepolfiert roirb, ^olfterbaare, ^olfterroolle. g. Barwi-ca ziele, fid. Kocanki, g. 2. Barwica, rumienidło, czer-wienidło, ruż, farba, którą kobiety lice piększą i ru-mieńca sobie przydają: Boh. Iićidlo; Croat. fayta, Yind. lepotina, bielilu, rumenilu, lizamas; Carn. lepotiza; Bosn. gersa, bilillo; Croat. lepoticza, rumenilo; Sorab. sup. tzerwena schminka; Ross. 3aKpacKa: Eccl. CTHBie; toilje Sarninie, SRouge. Barwiczkę robią z barwicy szar-łatnej, która rozmącona daje farbę rożyczkową ku malo-waniu. Śleszk. Ped. 315. robią ją też z brezylii. ib. Oma-lowałaś barwiczką oczy swe. VV. Ezech. 23, 40. (farbo-wałaś twarz twoję. Bibl. Gd.) Pociej. Horn. 279. BAR-

BARWIE - BARWI S. BARYCZ-BARZO. 61

WICZKOWAĆ, ował, uje. Act. Nied. zbarwiczkować, ubarwiczkować, pobarwiczkować, Dok.-barwicą czyli ru- mienidłem czerwienić, rużować, rotty fdjminfen. BABWIERKA, BALWIERKA, i, f. 2. Bosn. barbernięa, ber- bernięa; Croat. barbericza; Dalm. brialicza, sztrisnicza; Rag. brializa; Vind. briuka, briazhiza, bryv'ka; Boh. bra- dyrka; Sorab. sup. tiiharka; Ross. py40MeTKa;< kobieta barwierz, golarka, bte 23arbteriltn. BABWIERNIA, i, f. 2. Slovac. barwirna; Croat. barbernicza; Dalm. briaonicza, brichionicza; Rag. briaoniza, bricioniza; Sorab. sup. tźihan- cza, tźiharn'a; Yind. brialniza, britna jispa; Ross. ópH.ib- «a, nocTpura.TŁHH, wipfO.iiHH; > strzygalnia. Cn. Th. 15. izba barwierska, bie Sarbierftube. Ern. 91. BARWIERSKI, a, ie, Boh. bradyrsky; Dalm. barberszki; Ross. ópiiJbHHfi; >golarski, od barwierza, 23arbter = . Nauka barwierska. Sien. 585. (cyrulicka). W takich przypadkach nieumiejętność barwierska ma być winiona, nie lekarstwo. Urzęd. 399. Barwierski pokrowiec, sztuciec, barwierska szkatuła do brzytew. Cn. Th. 15. Ross. ópiiTOBHiiKt, eitt Sarbterbe* ftetf. Włosy swoje barwierskiemi przyprawami na cze- Ie stroił i fryzował. Sk. Zyw. 1, 71. (fryzyerskiemi). BAR- WIERSTWÓ, a, n. 3. Croat. barberia; Boh. bradyrstwj =; kunszt barwierza, bie Sarbicrfltnft. (cf. Cyrulictwo). 1. BARWIERZ, BARBIERZ, BALWIERZ, a, m. 1. Lał. med. barbarius, barberius; Ital. barbiere; Gall, barbier; Svec. barberare; Pers. berber; Germ. ber Sorbier, Snlbter; Dan. balbeer; Slovac. barwir, bradar; Boh. bradyr, bra- gir; Croat. barber, podbrijach, briacz; Hung. barbely; Rag. brialaz; Dal. brialacz, briacz, berberin, sztrisalaz, Bosn. barbir, berberin; Carn. britbar, bryvz, bradobryvz; Yind. bryvz, brivez, bradobriuz, britvar, padar, polbirar; Sorab. sup. tżihar; Boss. CpiiTOBiuincb, ópHflbmnra, mu- ptO-ibMiirb, py40MCTb;= co brodę goli, golibroda, golarz, ber Sarbier. Ja tobie na złość, dam się ogolić, i wnet barwierza zawołano, który mu plesz i brodę golił. Baz. Hst. 272.- 2, U dawnych ogólnie cyrulik czyli chi- rurg, ber SSSimbflrjt, (ber Saber). Gdy leżał który ranny abo chory, Słano barwierze i mądre doktory. P. Kchan. J. 229. Cyrulicy, barwierze przykładają plastr, jak do- ktor każe. Petr. Pol. 414. 2. "BARWIERZ, a, m. 1. od barwy, farbiarz lub też co sukno barwi, ber gdrber; ber iltd;friftrer, IitdifdKCrcr. Boh. barwjr, barewnjk. BARWIEKZOWA, v, f. 2. żona barwierza, bet* Sarbierź grau. BARW1ERZOWY, a, e, od barwierza, Satbter^<; Cyrulikowa, barwierzowa jest powinność, golić, strzydz, wrzody leczyć. Petr. Pol. 414. ' BABWINEK, nka, m. 1. Ross. óapnenoKT,; Boh. barwinek, barwinka, zclcnec, zymostraź; Bom. vazdazelen, gljubcjaę; Croat. szlak; Carn. shingerz; Lat. vinca pervinca Linn. ziele. Kluk. Rośl. 2, 208. Oberbeutfd) Sdrroiltfel; £od)b. ©illligriin. BARWINKOWY, a, e, od barwinka, ©iiutgruit =; My tobie barwinkowy wieniec ukręcimy, I na wielkim jaworze w polu zawiesimy. Sim. Siei. 119. BAIIWISTY, a, e, farbowany, zamalowany, kolorowy, f/irbig, gefnrbt; Boh. barewny; Ross. UBUTUUH. Dwójbarwisty, trójbarwisly. Syr. 1452. 2. Barwiste sukno, wełniste,

nieotarte, rcolltge§ Judj; Ross. BOPCHCTHS. BARWKA, i, f. 2. dem. Subst. Barwa, gdrbcfyen, baS 3Serfleinentng$tt>ort iJOtt garbe. Barwka, przyprawiona farba, pigmenlum. Mącz. Kramarzyk łątki, obrazki, barwki, dziecinne a niewieście rzeczy przedaje. ib. BARYCZ, y, f. 2. [Targowisko, gdzie przed upowszechnie-niem monety w Polsce i Rusi kupna i sprzedaże jeno na miany się odbywały. Por. włosk. barrato-. miany, fa-cyenda. 3.] By miał z dziećmi pozdychać, tedy go wy-łupią, A jako na Baryczy nigdy nic niekupią. Rej Wiz. 69. b. BARYCZKA, herb, dwa krzyże na śrzodku tarczy, jeden do góry, drugi na dół. Kurop. 3, 5. eitt SBappen. z Wegier. BARYŁA, BAREŁA, y, f. 2. RARYŁKA, BAREŁKA," i, f. 2. dem.-Bosn. barii, bario, burre, barilaę; Croat. barii, barilicza, brilecz, barilchecz; Rag. bario, in Genit. ba-rjella; Slavon. burre, akóvcse; Yind. barigla; Carn. ba-rigla, warigla, brigleza; Ital. barile, barella; - eitt gaf, eittc ©ritteltonne. Garnców w baryle, dwadzieścia i czte-ry. Herb. Stat. 179. Ostr. P. C. 2, 294. Barełki do spiritusów najlepsze z klepek morwowych. Kluk. Rośl. 2, 66. Baryłka oliwy. Birk. Sk. B. (cf. Beczka, beczuł-ka). - Arlyl. Baryły piorunujące, beczki napełnione pro-chem, które obleżeni spuszczają z wałów na attakuja-cych. Jak. Arł/3, 286, ^ulwtomteit. §. Allud. Jak z barełą z brzuchem chodzi. Brud. Ostat. C. 2, ingenti ventre.~ inde transl. Baryła = człowiek opasły, okrągło-pękaty, brzuchacz, etn bitfer SSBatnmft, eitt Stfbfltldj. BABZO, BARDZO, adv. Barziej, Bardziej, compar. (we wszystkich innych dyalektach znaczy: prędko, skoro, szybko; cf. następujące wyrazy: Rag. barzo; Slavon. berzo; Bulg. 6op3<); Yind. bersnu; Surab. sup. burfy; Bosn. barzo, brrizo; Boh. et Słovac. brzo, brzko, brzce, brzy; Eccl. 6op3is; Ross. 6op3o) u Polaków znaczy: arcy, mo-cno, wielce, do wysokiego stopnia; fetyr. (Boh. welmi, tuze, hrube, prijliss; Slovac. welmi, welice, prjlissne, hrube, barzo, naramne; Sorab. inf. welgi; Sorab. sup. wulcze, yarc; Yind. siu, preslu, samu, sylnu, zhes vse, zhes mero, mózhnu, pre-; Carn. zel, verlu, pre; Croat. jako, kruto, varlo; Slavon. verlo; Ross. 403H.ia, Becbiwa, TO.TBMO , ó.iaro HpaHne; Eccl, ^£ALH.I;i 3-B.ibHO, ^tiA0 403t.ia, BE^MJ, onoHb, OMCHb, KCSLMII). Barz0 wykrętny i żwawy. Sk. Dz. 239. Warg. Gez. 151. Bar-zo dobry człowiek. Cn. Th. 16. Barzo okrutnie biczmi sieczeni. Paszk. Dz. 65.- Bardziej, barziej, więcej, mo-cnicj, rnebr, ftćirfer, befttger. Kazimierza W. wsławiły bar-dziej dzieła w pokoju znakomite; niżeli wojenne sprawy, Nar. Hst. 6, 345. Im częściej się z sobą widzą, bar-ziej się miłują. Kam. Katch. 380. (tym mocniej, mn fo tneltr, lim fo fidrfer, Carn. stęmbel). 'BARZY, a, e, (we wszyskich dyalektach Słowiańskich: prędki, nagły, skory; Rag. barz, barzecchi; Dal. barz; Croat. biirz; Gam. bersh, bershezh; Slavon. berzi; Yind. bersen, bershen, bersh, bersdcn; Bosn. brriz; brrisgi; Boh. brzky; Slovac. brsky; Boss. óopsuii, 60p30CTHHfi; Hung. barz. - Pol. Barzy, popędliwy, gwałtowny, vehemens Mącz. beftig, fd)ncll. - Barzy, ellipt--. barzy koń, bystry Figur, na barzego kogo wsadzić. Byt. Ad. 73, (<na bar-

62 BAS - BASA Ł. BASAR-BAŚŃ.

dego, na hardą wsadzić; poduszczać go, poddymać, na-dymać, einen ftolj unb aufgeblafen tnadjen. Nowina o śmier-ci królewskiej, nieprzyjaciela tak na barzego wsadziła, że na pierwsze kondycye pozwalać nie chciał. Biel. 718. Birk. Dom. 11. Cierpliwością swoją darmopycha na bar-zego wsadził, Rozumiał, że z bojaźni nikt się z nim nie wadził. Pot. Poez. 550. Nie chce, żeby mię żona miała podszczuwać, wsadzać na barzego. Opal. Sat. 40.-Oppos. Złożył mocarzów z barzego, a podniósł pokor-nych. Birk. Kant. A. 2. (poniżył, upokorzył, er bat fte emiebrtgt, gebemutl/igt). Hardy i wyniosły baszo, z barzego zsadzony będziesz. Birk. Kont. B. 3, b. Przyjdzieć tam z barzego zsiadać. Paszk. Dz. 115. NB. Prędkość, szyb-kość. Bag. barzos, barzenje, barzocchia; Cambr. brys; Vind. bersnost; Croat. berzocha.-Kwapić się, śpieszyć, Rag. barzitti; Croat. berzeti. BAŚ, BAŚ, BASIU, BASIU! [właściwie baź, baź i baziu, baziu! tak bowiem pieszczotliwie barana nazywają. 3] wołanie wieśniaków i pasterzów na owce, Sotfroort fftr bte ©ćfyaafe. Baś baś owieczek wołają. Kchow. Fr. 28. Baś baś jagnię-ta. Pot. Jow. 225. (dist.'basia). BAS, BASS, u, m. 1. Boh. bas; Carn. Ms; Yind. poss; Ital. basso; 1. Najgrubszy z owych tonów, na które się głosy dzielą; insze trzy są tenor, alt, dyszkant. Ostror. Myśl. 44. ber Sap, bie SaPfłtmnte. Woźny grubym ba-sem krzyknął. Wad. Dan. 70. Dobywszy kędyś z ko-złem od żołądka bassu, mówi: Pot. Zac. 123. 2. Bass, basetla, narzędzie muzyczne, skrzypice bassowe, wiolon, na którym bass grają; Boh. basa; Yind. poss, foss; bie Sapgeige, ber Sap. §. 3. Transl. zuchwała, fukliwa, dumna, uporna mowa, ein grober, fdjeltenber, ftol= jer Son. Kto rad basem gada, wiele u pana swego wysłużyć nie myśli. Fred. Ad. 65. Na to, Piłat, już syty owego hałasu, Gdy mu się żydzi przykrzą, odpo-wiada z basu... Pot. Zac. 206. Swoje z wycieńczeniem, z ogródką, a cudze z basem i szeroko roztrząsać. Fred. Ad. 105. ( = sobie pobłażać, drugich surowo sądzić cf. ździebło i tram w oku). Spuści on znowu kwintą z ba-su. Pot. Arg. 156. (stanieje, sfolguje, er rotrb geltttbere ©aiteu aufsie^en). Spuściłem z basu na kwintę. Zab. 7, 203. Zaczyna od basu, a skończy się może na kwincie. Teat. 29, b. 45. Trzebaby zsadzić tego zucha z basu. Pot. Poez. 550. (cf. z barzego zsadzić). §. 4. Bas, plaga, cięga tęga, cięga nie lada, gdyż najgrubsza z strun muzycznych bassowa, ein berber ©treid), berber $ieb. Za te huczki, kazał mu wyliczyć dwieście basów. Zabł. Amf. 84. Szuka syna, żeby go sfukał, a czasem i skropił basem. Kniaź. Poez. 2, 208. (cf. bat, batog). BASAŁYK., a, m. 1. z Tureck. bicz na kształt maczugi z drzewa nieostruganego. Czrtr. Mscr. bicz z uwiązanym na końcu ołowiem; kula nawiązana, plumbata. Cn. Th. 16. Włod. Dudz. 33. etne an ber śptfce mit Sie? ober Gifen oerfebene <j5eitfd)e, cilte ©eipel. Zołądziami ołowiane-mi wielkiemi, na rzemieniu długim uwiązanemi, jakoby basałykami, nieprzyjaciół gromili. Warg. Cez. 205. Ka-zano go nielitościwie ołowianemi basałykami bić. Sk. Żyw. 1, 374. okowanemi basałykami. ib. 408. Ociec mój chłostał was biczmi, a ja was będę chłostał basałykami.

W. 1. Reg. 12, 11. et 2. Paralip. 10, 14. (not: «biczmi żelazem ostrem na końcach oprawionemi«. korbaczami. Bibl. Gd. głogiem. Budn. mit ©corptotten. Sutjjer). Mo-skale miewają kieścień, który Polacy basałykiem nazy-wają. Gwagn. 518. Herberst. legat. §. 2. Transl. człek nieostrugany, przerosły, długi, przytym nad pomiar do tćj swojej wysokości cienki jak kiszka, do tego niezgra-bny, rozkisły, rozlazły, lejbowaty, bałwanowaty, próżniak, nieczynny, nie mający na zbycie ani dowcipu, ani rozu-mu; Yind. trepan, terban, bebez, tumpez, zmok, trelei, terei, tarotel, trantou; ettt f$)»crf(illtger plumper 5Kenfd), ein Jólpel. BASAŁYKOWATOŚĆ, ści, f. 2. niezgrabność, Yind. trepanost, terbania, trantaria; Jolpeles, fŚlumpfiett, Ungcfd;liffei^eit. BASAŁYKOWATY, a, e, nieokrzesany, niezgrabny, Yind. trepast, torbast, bebast, budalast, tumpast, tólpelfwft, plnrnp, ungefd)Iijfen. BASARUNEK, BASSARUNEK, BASSARYNEK, nku, m. 1. (może z Niem. Sejferuttg); nagroda za bicie, nawiązka, bag ©djmerjeitgelb, ©trafgelb fur augget^eilte ©cblage. Gdyby chłop szlachcica w karczmie ubił, od basarunku ma być wolny. Lek. D. 2. b. Prawo, bankiety, fryzę, leki z budynki, Bassarynki pustoszą z gruntu nasze skrzynki. Kchow. Fr. 76. Kchow. 178. Gdy tego skrzywdzony żąda, płaci mu przyzwoity basarunek. Gall. Cyw. 3, 205. No-cne huczki każą mu płacić bassarunkiem. Mon. 76, 726. 2. ogólnie, nagroda za złe jakie poniesione, (Sntfcfyd* btgttng, 6rfa|. Nic to, choć ran, choć kilka postrzałów odniesie, Bo godny bassarunek bierze w interesie. Pot. Poćz. 167. Onoż w obozie macie bassarunki, Gdzie pełno bogactw gwoli żołnierzowi. Chrośc. Luk. 235. Dzieje się to starcowi ; w foldze, oraz w bassarunku. Chrośc. Fars. 176. Żalowi serca mego w basarunku. Pot. Sil. 55. Pot. Arg. 834. Przyjdź sam żalowi memu w bassarunku. Chrośc. Ow. 102. (w uldze). BASETLA, i, f. 2. Boh. basa; Yind. poss, foss;= bas, na-rzędzie muzyczne, na którym bas grają, ber Saffetel, bte Sapgetge. Biegaj po skrzypce, basetle, wiole, będziem za-raz rznęli tę aryjkę. Boh. Kom. 1, 296. Tobie jeszcze basetle nosić. Teat. 20, b. 184. (rzępolą z ciebie, grać nie umiesz). BASETLINA, y, ż. mizerna basetla, eine eten» be SaPgetge. BASETLISKO, a, n. niezgrabna basetla, eitte urtfórmltdtc SaPgeige. BASETLISTA, y, m. grający na ba-setli, ber SaPgeiger. BASIA, i, f. 2. dem. Nom. Barbara; Boh, Barusska; Yind. Barka; Sdrbdjeu: Oefłerr. Saberl. Jak się masz moja Basiu? Teat. 22, c. 31. Basia siadłszy w cieniu, wrzccionkiem włókno kręciła. Zab. 10, 200' Zabł. BASISTA, y, m. basem śpiewający, Yind. toustipeuz, dobe-lipeuz; ber Saffift. Zamówiłem oprócz tego dwóch basi-stów. Teat. 7. b. 11. 'BASKAK, a, m. 1. Słowo Tatarskie, przełożony, starszy, starosta, wielkorządca, ber Siltefte, Sorgefefcte, Staroft, ©ou--oenteur, bet) ben Jatarn. Podole opanowawszy Tatarzy, sta-wili tam swoje baskaki czyli starosty. Nar. Hist. 6, 91. BAŚŃ, i, f. 2. BAŚNKA, i, f. 2. dem. — Carn. basn, bajsn, qvanta; Yind. basem, smislik; Boh. et Slovac. b5sen'; So-rab. baszna, basznicza, basznizka; Ross. óacHb, óactiH,

BASO - B A S T 0. BASTR - BAT. 63

cna3Ka, óaceHKa; (Hung. beszed cf. biesiada)." bajka, bie gabel. Baśni dla tego są zmyślone, izby prostakom takim sposobem podawały się rzeczy potrzebne; jako owo dzie-ciom gorzki a zdrowy trunek miodem rodzice słodzą. Gorn. WY. T. 4. b. §. Baśń, wieść, gadanie, pogłoska, 0 czem gadają, plotą, gabel, @erud)t, ©ercbe. Nie słyszysz, żeś szczególną baśnią w całym Rzymie, Ogłaszając bez-wstydnie wszystkim twe niecnoty. Hul, Ow. 185. g. 0-gólnie: fałsz, plotki, Siige, gabel, 9Kflf»rd)en. Przez baśni 1 owe nadludzkie chwały Achillowe. Tward. WY. 1. Nie pilnuj żydowskich basień i zapowiedzi odwracających się od prawdy. Budn. Tit. 1, 14. W baśniach Owidyusza przechodzić. Sk. Dz-. 82. (łgać na umor). BAŚLIWY, a, e, bajeczny, baśni pełen, Boh. et Slovar. basniwy, fa-bulny; Boss. óaceHHbifl, CKa30>iHuft; fabelljaft. Już baśliwa niech więcej sławy nie nabywa Troja. Bardz. Luk. 92. On coś miasto prawdy baśliwego plecie. Bardz. Luk. 165. BAŚNlARZ, a, m. 1. bajkarz, bajarz, eitt gabttlifh Baja-rzem mie nazwał, i do sennników odesłał. Mon. 72, 626. BAŚNIOPIS, a, m. 1. BAŚN10M0WCA, y, m. 2. Boh. basnjr; Boss. óacHOTBopeui, óacttocjóBeu-b, óaCHOcaoBE, cfiaaoMHHKŁ; bajkopis, ber (jabelbidfter. Który same bajki pisze, nazwać przystoi baśniosłowem, baśniomówcą, ba-śniopisem. Klecz. Zdan. 13. et 75. — Eccl. et Ross. 6a-CHOC.IOBT) mytolog; ĆACHOCJOBIE, ÓACHOC.IOBCTBO mytolo-gia; 6acH0c.i0BHbift mytologiczny. Boh. basnjrstwj poezya; basnjr poeta. 'BASNIC Act. Niedk. — Ross. et Eccl. óa-CHOc-iOBiub bajać, fabeln. BASOWY, a, e, od basu, basetli, 3aj$», Safgeigett*. Strona basowa. Comp. Med. 365. BASSYN, u, m. 1. z Franc. kotlina, wanna, misa wielka ka-mienna, bflg Snfjttt. Z ciosowego kamienia robią po ogro-dach bassyny i sadzawki. Świtk. Bud. 362. BASTA! Itall. Gall. dosyó już tego! bnftfl! gemtg! Basta! re-szte ci nie powiem. Teat. 53, 46. BASTART, RASZTARD, RASTER, a, m. 'BASZTRZĘ, cia, n. zdrbr. z Franc. §. 1. Dziecię nieprawego łoża, dziecię błędne, bękart, przypłodek, pokrzywnik, eitt imeljelii|eiś Sinb, eitt SBaftarb. (Dyalekta ob. pod Bękart). Bastard od słowa bassum nizkość, że on niższym od prawnie uro-dzonego. Czac. Pr. 1, 266. Juno się żali na metressy i basztardy Jowiszowe. Bardz. Tr, 2. Petr. Pol. 271. Xięża ze swemi bastertami. Glicz. Wych. B. 5. Kazimierz wiele basztrzętom swoim odkażał. Krom. 366. Bastrowie zazwy-czaj szczęśliwi. Klon. Wor. 61. Nie każdy bastard jedna-kie szczęście miewa. Rys. Ad. 46. §. 2. Rzecz jakakol-wiek oddalająca się od swego rodzaju, wyrodek, aUeg tt)it3 ftcf) oott feincr Slrt entfernt, au$ ber Slrt gefĄlagen ift, nidjt ad)t ift. n. p. Bastard wino, ber Sajtarbroein. (ob. Bękart). Pigwy obwarzają w ipsymie albo w bastardzie, Cresc. 413. Kufa małmazyi, muszkateli, bastertu. Vol. L. 3, 57. ba-sztertu. t. 226. basztardu. t. 564. Bastertowe wino. Syr. 1290. — Bastardy, armaty, różniące się od ordvnaryjnych gatunków. Archei 13. RASTARDA, BASZTARDA, y, ż. BASTARDKA, i, ż. gatunek pojazdów, eitte Slrt SBagen, eine 33aftqrbe. RASTARDZ1EĆ, ob. Bękarcieć. BASTOWAĆ, Intrans. Niedok. zabastować Dok. basta powie-

dzieć, przestać, skończyć, zwinąć choręgiewkę, złożyć szablę pod ławę, baftn fagen, anfltoreit, feęu laffen, bic Sc= gel einjieljeit. BASTRAM, u, m. 1. W niewoli Tatarskiej - tylko ziemie i ciorbe i bastramy i suchary miał sobie pozwolone. Tward. W. D. 97. BASY ob. Bas. BASZA, PASZA, y, m. 2. Bosn. pascja; Hung. bassa, z Persk. wielkorządca, eitt ^afd;a. Basza dwutulny, trzytulny qu. v. Ktok. Turk. 61. Kapitan Pasza siły morskiej giene-ralny komendant. Mik. Obs. 145. fig. Piekielny basza. Brud. Ost. E. 7. (diabół, szatan). BASZOSTWO, PASZEŃSTWO, a, n. 3. Bosn. pascjaluk,* wielkorządztwo, bflS 93afd;ot, ©ebict ober 2Burbe eineei Śafdja. Pasza, który otrzymuje wyższe paszeństwo. Mik. Obs. 81. Kraj na 4 baszostwa rozdzielony. Boter. 207. BASZKIER, RASK1ER, a, m. 1. barbarzyński lud Moskwy Azyatyckiej; eitt barb«rifd;c3 25oIf tut Slfifltifdjeu 3lttj5lmii)C. Kluk. Zw. 4, 284. BASZTA y, f. 2. Carn. boshtya; hal. et med. Lat. bastia (cf. bastire, Gall, batir); Hung. bastya, baschya; Yind. postaina, osidni krai, brański ograd, savetje, obsidje, si-dna obranva; Sorab. sup. wotewfene pżitwark; Croat. bra-nisehe; Ross. pacnaib; eitte Safttt), Saftion, Solfoerf; wiel-ka kupa ziemi obmurowana figury pięćgraniastej, złączo-na z wałem fortecy. Papr. W. 1, 467. Baszty opasujące miasto lub fortecę. Jak. Art. 3, 93. Boter. 157. — §. 2. Wieża wojenna ruchoma, machina do murów, szopa wo-jenna, eiit betrcglid)er boljenter Iburm, bet) Sclagcruitgett. Oto baszty stanęły przeciw miastu temu, ku wzięciu jego. Badz. Jer. 32, 24. (tarany. Budn. strzelbę zatoczono. Bibl. Gd.). Baszta widokowa ruchoma, ein beroegltdjer 2Bad)t' tfyurnt. Cn. Th. 17. §. 3. Fig. przedmurze, Sorntauer. Polska dawniej baszta była chrześcijaństwu wszystkiemu. Papr. W. 2, 6. BASZTARDT ob. Bastard, BASZTRZE vide Baster. BASZTYON vide baszta. BASZTYK, a, m. 1. Jedni maja koszturv, a drudzy basztyki. P. Kchan. Orl. 1, 160. 1. BAT, u, m. 1. 'BATA, y, f. 2. BACIK, a, m. 1. dem. BATKA, i, f. 2. dem.— Bosn. batio, sekif, brodaę; Ital. batello; med. Lat. batellus, batus; Gall. bateau; Pers.be-tif; Angl. boat. Svec. baot; Dan. baad; Holi. boot; Germ. BAŚ 33ot^; łódź, łódka, Yind. ladjiza; Ross. 6on, II.IOBS, mepóofb, Bepeiina; (Eccl. Bart * kadź). Łodzi abo batów •wielkich i małych dwa tysiące. Star. Dw. 22. Bata jedna utonęła. Biel. 688. Bata w której płynęła. Auszp. 87. Wsiadł w małą batkę. ib. 83. 2. "BAT, u. m. 1. z Hebrajsk. miara płynnych rzeczy, cin l)ebr«tfd}eś ifflaap ppiger Stnge. Dwadzieścia tysięcy batów wina, a tyleż batów oliwy. Radz. 2 Chroń. 2, 10. Effi i bath równej miary będą. 3 Leop. Ezech. 45, 11. (korzec i mos. 1 Leop. ib.). 3. BAT, u, m. 1. Bosn. bat, batich; Yind. bat; Croat. ba-ticza; Hung. bot;» kij gruby, palica, batog, rzemień ple-ciony, ein <priigcl, Snuttel. Ża moje usługi, dostałem ba-tem po plecach. Teat. 24, c. 40. Udawanie opętanego

64 BATAL-BAWEJ. BAWEŁ-BAWET.

dziś rózgami albo batem nagradzane bywa. Perz. Lek. 206. §. 2. Plaga, bicie batem, cięga, etn^ieb, ©djmttjS, ©tretdj, ©toilftrettf}. Za takie figle sto batów mało. Teat. 43, c. 62. Wybick. (Bosn. battonoseja, clauarius paliconosz, ma-czugonosz). BATALIA, ii, f. 2. bitwa, akcya, potyczka, bte SdtatHe. Ja swą śmiercią niech skończę straszną 'bataglią. Bardz. Luk. 25. BATALION, u, m. 1. Korpus piechoty od 600 ludzi. Papr. W. 1, 468. ettTSataillon. Batalion czworograniasty, czworogran wojenny, szyk wojska, w którym szeregi wszy-stkie wszerz i wzdłuż, równe. Papr. W. 1, 468. Satail* lott quarre. BATALNIA vide Patelnia. BATEBYA, yi, f. 2. z Franc. Yind. shtukouni nakop, shtu-kni nasip; Slavon. tabla; bte Satterie; miejsce podwyższo-ne, obwiedzione rowem, gdzie stawią armaty. Papr. W. 1, 468. Lesk. 2. 242. et 1, 95. działobitnia. Jak. Art. 3, 286. Baterye pływające, Pam. 83, 380. fdjtOTtltmettbe Satterieett. 'BATKO, BAJTKO, a,n. 3. [ojciec, w znaczeniu właściwem; wprzenośnem zaś xiądz 3]. Ross. 6an>Ka, u pospólstwa pop, (ojciec duchowny), $0)), ^Sfaffe. (cf. Bajda, Bajdko). U Rusi co pop, to batko; dla tego też czasem i samego popa, wykudłają chłopi. Sak. Persp. 7 et 8. Czytał pismo ten bajtko Ruski, który tam jest we Lwowie, i zezwalał nam na wszystko. Hrbst. Odp. Aaa. b. BATOG, u, m. 1. BATOŹEK, żka, m. 1. dem. — Dal. bdth, Hung. both, bototska, Croa. baticza, Ross. óaiort, 6o-TOI"E, ĆATOWTE, * bat, kij, palica, patog, eitt ^riigel, eitt śMttel, eitt ©totf. Ekonom kazał przynieść batogi; alić on wnet się przyznał. Teat. 54. c. B. 2. §. Batogi, ba-tożki, baty, basy, plagi, cięgi, ^riigel, ©djldge, ©tO(ffd}ldge; Eccl. naWttecTBO, óieiiie namami. BATOGOWAĆ, BATOŻ-KOWAĆ, Act. Niedk. batogami okładać, mit bem ©toife f($Iagcit, ©todfdjldge gebett; Hung. botozom; Carn. butam, wutam. "BAWA, y, f. 2. bawienie się, zabawa, zatrudnienie, bie Scfdjdftiguttg. Ta jego bawa była, by bogarodzicy chwałę wzniósł podwyż niebios: Chodk. Kost. 12. BAWARYA, yi, f. 2. I.Boh. Bawory; Slovac. Baworstwo, Ba-worsko; Slavon. Bavaria; Yind. Parska deshela; Ross. Ea-Bapia; cyrkuł rzeszy Niemieckiej, część dawnego Noryku i Windelicyi. Wyrw. G. 203. Śapertt. II. Bawarye, tur-nieje, junakierye, Jiaufjjdttbel, Siauferepett. Własnej matki krew przelał, i do tychczas żyje, po świecie chodzi, dzi-kie stroi bawarye. Bardz. Tr. 545. (ob. Brewerye). — BA-WARCZYK, a, m. 1. Boh. Bawar, Baworan; Slavon. et Croat. Bawar; Yind. Par, Parez; Ross. EaBapeu^, z Ba-waryi rodowity, ein Saprer. Bavari, i. e. Bojari vel Vojari, duces belli. Bohoritz. BA WARKA, i, f. 2. z Bawaryi ro-dowita, bie 33apertmt; Boh. Baworka. BAWARSKI, a, ie, od Bawaryi, Boh. Baworsky; Ross. EanapcKiii; Yind. Par-ski; Saacrtfcf). Cyrkuł Bawarski. Wyrw. G. 203. BAWEJ! Interj. Graec. (tafial, nanai, Lat. papae, (vide Ba!) Yolck. 395. Sorab. sup. em, hley schak! hola! * wej! patrz! patrzcie; daj go Bogu; ep fetyt bod)! ep! Hem! ej, bawej go, bawejże go! Mącz. — Brud. Ost. F. 5. Cn. Syn. 319.

Ł Żydowie widząc Pana płaczącego nad Łazarzem, mówili: Bawej! jakoć go miłował! Odym. Św. 2, /. 2. Niektóry biskup rzekł: bawej! a więc ty więcej chcesz rozumieć, niżeli wszystek zbór! Baz. Hst. 9. BAWEŁNA, y, f. 2. Boh. et Slovac. bawlna; Sorab. sup. ba-wniana wowna; Yind. pawouna, pavóla, dreuna vouna; Carn. pavola, bombSsha; (Lat. bombax), Croat. Rag. Bosn, bumbak, pamuk, mavez, gyoput: Ital. bambace, bamba-gia; Hung. pamut, gyapolt; (Eccl. óyMara XJOniaiaa; « 1. bawełna, 2. papier.), bie Sautntoolleiipflcmje, ber Saumrool* lettbaum, bie SaunttooDe. I. Krzewinka, gossypium herbaceum Linn., drzewo, gossypium arboreum Linn. owoc nosi jak laskowy orzech, który doźrzały otworzywszy się, wydaje znajomą bawełnę. Kluk. Bośl. 3, 332.— Prov. W kaftan bawełne, a w chomąto słomę. Rys. Ad. 70. Fredr. Ad. 21. Cn. Ad. 162. Petr. Ek. 107. Zegl. Ad. 60. (każda rzecz ma swoje miejsce, jebeS Sittg kt fettte Seftimrauitg). §. Fig. obwijać prawdę w bawełnę « nie mówić jćj wzręcz, koło płotu chodzić (cf. jedwab, jedwabne słówka, cf. ogródka), bie SBatyrtyeit oerbutlen, oerf^lepertt. Rzetelny ob-wijać prawdy w bawełnę nie lubi. Mon. 75, 671. Gorszy niżli padalec, wąż, jaszczur i żmija Człowiek, co skar-gę, chwały bawełną obwija. Pot. Arg. 74. Powiedz wszy-stko, a nie obwijaj słów swoich bawełną, ib. 401. Mia-sto hańby grzechów, szukamy bawełny, chcąc je kształt-nie uwinąć, ib. 401. Prawda często bardziej kole, ukry-ta w bawełnie, ib. 224. Odkryj mi zupełnie Tę tajemnicę, prawdy nie kryjąc w bawełnie. Treb. S. M. 33. §. aliter: pieścić co, jdrtlid) beljanbcltt. Jaki mi pieszczoszek, żeby go w bawełne uwinąć! Oss. Wyr. II. Bawełna poziemna, vide Ukwap. BAWEŁNIANY, a, e, 'BAWEŁNY, BAWEŁ-NICZY; (Boh. bawlneny, bawlnany; Carn. pavolnast, pa-volnat; Ross. óyMaacnHH; Croat. bumbachni, pamuchni, pamukni; Hung. pamutos, gyapoltas); = od bawełny z ba-wełny, Satimtoottetts baittnroolleit, »ott Saumroolle. Drzewko bawełne. Syr. 732. Bawełniany chróst, krzak, (Eccl. 6y-MaatHOe dpeBO; Croat. gyoput). — Materya bawełniana. Cresc. 542. bawełnicza. Kłok. Tur. 181. — BAWEŁNICA, y, f. 2. BAWEŁNIK, a, m. 1. BAWEŁNIANKA, BAWEŁ-NICZKA, i, . 2. dem. (Boh. bawlnka, barwa na suknie), tkanka z bawełny, eitt SawmDoUettgetuebe, Saumroollenjeug, Eattuit, SaumrooUetttttd;, SamttrooUettfletb. Bawełniczek Nie-mieckich kopa jedna, 8 Złł. Gost. Gor. 111. Tam płótna, jedwabnice alboli też bawełnice przedają.. Star. Dw. 12. Trupy w bawełnianki obwinione. Boter. 218. Towary Tu-reckie, chustki, zawoje, bawełnice. Yol. Leg. 4, 82. Mięk-kiemi ocierają pot bawełnicami. Ban. F. 2. Bawełnica haf-towana. Kłok. Turk. 90. Część piersi jej pokrywa sub-telna bawełnica. Tward. Pas. 6. Bawełnicę łzami omo-czyła. P. Kchan. J. 60. Bawełnicą rany ojcu zawiązał. Tward. Wł. 90. Bawełnik żony jego/ Chrośc. Luk. 1, '92. BAWET, u, m. 1, w stroju kobiecym, zasłona przedpierś-nia, bct'3 Srufttud) be» grauettjtmmcrś. Umizgaj buzią, gmerz koło bawetu, Lub zmarszczonego poprawiaj mankietu. Zab. 10, 392. Zabł. Zaczęła historya o bawetach, żuzmantach, kabatach. Kras. Pod. 1, 148. Wkrótce tak bardzo spu-chniesz panno, żeć się nie przyda ten bawet. Pot. Jow.

BAWIĆ. B AWO -BAZ. 65

BAWIĆ §. 1. Nculr. Nicd. bawić gdzie, zostawać czas nie-jaki na jednem miejscu, Eccl. iipHiweruTHCfi; fi ety ruo ouf< IjaltCit, Dcrntcilcii, rccilcn. W Saksonii bawi/ kilka lat.— transit, bawić czas, przepędzać czas, Ross. qacouan>; bic 3cit tyiubrittgeil, jllbriligcit. Nie mam szczęśliwszej chwili nad te, którą z najukochańszą siostrą bawię. Teat. 7, e. i 6. §. 2. Acliv. bawić kogo » a), zatrzymywać go, mieszkać komu, ciiicu aufimltcn, ibm ?Infcutl;«It madictt. Tak długo mię bawisz, a wiesz, ze czasu niemam. b). bawić przy sobie, zatrzymywać, trzymać przy sobie, bcę fidj Ulttcrbaiten, bcy fidj fytltat. Uczonych przy sobie bawiąc, i od nich się ucząc, nicwiadomości swej pomagał. Sk. Dz. 504. — si-wi lit. Siarka, klej, i inne inaterye, ogień sobą bawiące. Olw. Ow. 621. utrzymujące, karmiące, geiicr lmterfmltenb, lldtyrcitb. Nie bawiąc, niebawiąc czasu adverb. niebawnie, niebawem, niezabawem, nicodwłócznie, otyllC ScriDCildt, bnlb, glcid>; Ross. Henie WBUHO, nacKopo. Nie wiem, gdzie jest; ale przyjdzie niebawiąc. Teat. 22, b. 6. Niewielka rana nie bawiąc mu się zagoi. ib. Nie bawiąc, komedye zaczniemy wyprawiać. Teat. 1, 45. Niebawem przyniesiono jeść dla mnie. N. Pam. 12, 268. Nie bawiąc czasu, Pimin, Kam. 406.— c). Przeciwnie nudzeniu, bawić kogo, za-bawiać mile, zaprzątać kogo mile, rozrywać, einett amuft= rett, unterfjalten, artgciiel/m uertueileu. Nie dość nauczyć; trzeba żebyś bawił. Kras. Mysz. 102. Kędy płaczą, tam cieszyć; kędy smutno, tam bawić. Dzwonk. Stat. A. 4. (cf. Bajać, Croat. zabavlyam blatero). §. 3. Rccipr. bawić się, zatrzymy-wać się przydłuźej, nie spieszyć, mieszkać się, Ross. 6a-BHTb, óaBHTbCH; jatibcrn, roeilcu, fidj ocrroeileit, fidj langc Ollf^alten. Nie baw się, źle od włóczyć, zwłaszcza kto go-towy. Bardz. Luk. 8. Kto ma interessa, nie może się bawić. Teat. 9, 50. Boh. dljti, parati se, Sorab. sup. szo dliecź. §. bawić się czym, zaprzątać się czym, chodzić koło czego, pilnować czego; Eccl, óaB.iiocH BŁ Meirb, ynpa)«4Haioca, npoóaBHTtea; fi ety roomit befdjdftigett, abgebcn, CtroaiS treiben. Kupiectwem się ociec jego bawił. Pieśń. Kat. 144. Rzemiosłem się bawi. Teat. 7, c. 46. Areopag miał prawo zapytania każdego obywatela, czem się bawi, jak czas swój rozrządza. Ostr. Pr. K. 1, 217. Ach jak bawić się pracą, jest to stan przyjemny! Zab. 15, 352. Nagł. Kto się rzeczą podlejszą albo fraszką bawi, Pod roboty pozorem czas daremnie trawi. (Jaw. Siei. 364. Co kto umie, tem się rad bawi. Cn. Ad. 93. Nie bawię ja się tem « dziecińskie to, podłe rzeczy. Cn. Ad. 553. Półgo-dziny się bawi modlitwami swujemi. Star. Dw. 44. W po-wszechne dni nie długo się kościołem bawią. Paszk. Dz. 74. Bawić się płaczem i frasunkiem. Otw. Ow. 35. Cóż ci potem, Bawić się temi łzami i takim kłopotem! Groch. W. 129. Plotkami się bawić. Sk. Dz. 811. Bawić się żar-tami. Weg. Marm. 1, 80. Graniem, pijaństwem. Boh. Kom. 1, 385. Warg. Cez. 140. Rozbojem i łotrowstwem. Star. Ryc. 47. Bawić się błazeństwy. Sk. Dz. 812. (cf. czas trwonić, truć). — Aliae construct. Zawsze około posług kościelnych się bawił. Sk. Żyw. 1, 211. Myśl jego usta-wicznie się na rozmyślaniu śmierci bawiła, ib. My jeszcze w większej próżności bawimy się, niżeli młodzież. Kuczk. Katch. 3, 334. ("obieramy się). §. Bawić się z kim, fid)

mit jemauben uittcrtyalteit, mit ibm abgebett, umgel;ett. Stary ze starym, młody rad się bawi z młodym. Pol. Jow. 95. Bawi się częstokroć z ludźmi wyslępnemi; ale w rzeczy samej gardzi się niemi. Zabł. Roz. 114. (mait giebt ftĄ mit ijjtiett ab). §. absolute bawić się, zabawiać, czas skra-cać, mile przepędzać, ftd) eincit 3eit»crtreib madjeit, fidj imterlmlten, amiifireit. Bawmy sie. BAWIDŁO, a, n. 3. BAWIDEŁKO, a, n. 3. dcm. fraszka do zabawki, zabaweczka, cinc Jdiibclet}, eiit 3citfcrtrcibd)ett. Z osobliwszą pieczołowitością karmią ptaki, pieski, i inne nikczemne bawidła. Oss. Sen. 57. Bawidła dziecinne. Karp. 1, 174. Bawidełka. Zab. 15, 205. N. Pam. 24, 373. BAWNY, a, e, BAWNIE, adverb. 1. Active zabawny, ba-wiący, zabawiający, imtertyaltcnb, atmifirenb. {oppos. nudny). Nazo sztukę kochania tak bawną zostawi. Dmoch. Szt. R. 27. Panna, nie tak ładna, ale żywa i bawna. Pam. 85, 135. Niechaj się autor poci, nic nie zyska przecie, Dobrze pisze, lecz nudzi; a ów bawnie plecie. Dmoch. Szt. R. 21. §. 2. Passive zabawiony, zatrudniony, befcfydftigt. Będąc długo bawny wydał książkę o... Chodk. Kost. ep. Bawny w krotofdach miłośnych. Zab. 15, 78. Niebawnie, nicod-włócznie, vid. nie bawiąc; sub verbo Bawić. Contin. derivat. Nabawić, pobawić, przebawić, wyba-wić, wybawiciel, zabawić, zabawa, zabawny, zbawić, zba-wienie, zbawiciel; pozbawić (cf. Croat. dobavitisze< przyjść do czego; Bosn. nebaviti, truditi * trudzić; Bosn. proba-viti = strawić, przetrawić). BAWÓŁ, BUJWOŁ, u, m. 1. Boh. buwol, bauwol; Slovac. biwol; Hung. biyal, biai; Croat. bivol, Dal. et Hag. bivoo, in Genit, bivola; Bosn. bivol, bivo; Slavon. bivol; Carn. bivol, bis; \ind. bivol, pivoI, piffl; Ross. et Eccl. 6y8-BO-IT; (cf. bujać); Ital. buffalo; Lat. bubalus; Graec. poi-jedos (cf. Gr. /9Sę); Angl, buffle, Gall. bufle; Dan. byffel; Hisp. bufano; Ger. ber Suffel; (Sorab. sup. dziwi wohw, dziwowohlacze); bos bubalus Linn. większy od byka; ma rogi czarne, skórę czarną; bardzo jest porywczy. Zool. 359. Bujwoł ogromny. Hor. 1, 210. (Carn. bivolina< nie-okrzesany, niezgrabny). BAWOLEC, lea, m. 1. antilope bubalis, wielkości łosia; z tołuba podobny do wołu i je-lenia; znajduje sie w Barbaryi. Zocl. 367. ber Sujfelfytrfd). BAWOLI, a, e, BAWOŁOWY, a, e, od bawołu, 33uffel = ; Croat. et Bosn. bivolszki, bivolski; Hung. biali; Boh. bu-wolowy; Boss. óyiiBO.iOBLiii; Carn, bisov. — Artill. ba-woli ozór, blacha żelazna, wyrobiona w postać ozora, osadzona na rękojeści, służy do wydobycia uwięźnionej kuli w kanale armatnym. Jak. Art. 3, 286. bie Siiffeljttitge, ber Sancmenfrdjser. BAWOLICA. y, f. 2. Croat. bivolicza; < samica bawola, bie Suffelfltb. Slryjk. 149. BAWOLET, u, m. 1. ubiór kobiecy na głowę, eiit Sopfpu| ber grauenjimmer. Kwefy i bawoletami niewiasty głowy zdobiły. Comp. Med. 703. 'BAWORCZYK vide Rawarczyk. BAWOROWSKI, BAWOR-SKI, herb, strzała złota, od końca rozdarta; przez śrzo-dek jej krzyż; a w rozdarciu strzały ośmka. Kurop. 3, 5. z Czech, eitt Sffiappen. BAZA, y, f. 2. z Greckołac. Eccl. CT,KH10 noACTaBa no as CTOJHTB, podstawa, podsłupie, noga n. p. u kolumny, zasada,

Sioumik Lindego wyd. 2. Tom I. 20

66 BAZAL-BAZGR. BAZYL-BDŁ.

bie ©runblinie, Sap, ©runbfefte, Callit. 6. Chmiel. 1, 77. BAZALT, u, m. 1. (Ethyop. basal • żelazo) kamień twardy sześcioboczny. Kluk. Kop. 2, 85. ber Safalt. BAZANKA, ziele, vide Szczyr leśny. BAZANOWIEC, wca, m. 1. ziele, tojeść wielka, Rost. no-ryuiciBaa TpaBa, Ly-simachia vulgaris Linn. gelber SEBeibfrid^. Syr. 1258. BAŻANT, a, m. 1. BAŻANCIK, a, m. 1. dem. "FAZYAN Cn. Syn. 678. Sorab. tup. baźan; Boh. et Radic: Slovac. bażant; Carn. basant, fasant, Hung. b - z - n fśtzśn; Yind. fasan, fason, devja kura; Croat. f - s - n fasian, faczan, fazian, fazan, paczian, bazian; f - cz - n Dal, et Rag. pazian, fasan; Slavon. pacian, p - z - n pasvan; Bosn. bazian, fagjan; Ross. óaHtaHTŁ, ph - s - n <i>a3aHi; Lat. phasianus, od rzeki Kolchickiej Phasis. Otw. Ow. 267. ber ^tyflfan, gafan; ptak wielkości koguta. Kluk. Zw. 2, 189. Bażant piał. Ban. J. 5, b. Bażanci smaczni, ib. J. 2, b. — fig. ba-żantami kogo karmić — przysmakami. Oss. Wyr. etnett mit belicaten Siffen futtern. BAŹANCICA, y,,f. 2. Croat. fazianka < samica bażanta, bte gflfanbenne. BAŻANTABNIA, i. f. 2. Boh. bażantnice, miejsce chowania i hodowania bażantów, bie gafanerie. W bażantarniach potrzeba wielkiego starania, osobnych zagród w miejscach cienistych etc. Zool. 234. Mamy bażantarnią; a stodoły się walą. Kras. Pod. 2, 30. (cf. huczno buczno, a w pięty zimno). BA-ZANTOWY, a, e, Boh. bażantj; Croat. fazianzki; Hung. fatz3nhozva!ó; Ross. 4>a3amfl; od bażanta, gafatt*, gafa* nett'. Baźantowy ogród. Kluk. Zw. 2, 191. BAZAB, u, m. 1. Indie. Pers. Turę. targ, targowica, tar-gowisko , rynek, osobliwie obozowy, Cztr. Mscr. ber SDJarft, fflarftplajs, befonberź im Sager. (Miasteczko Turc. Bazar, Paszk. Dz. 134). (III. barb. pazSr, pazSrisctc, terge < 1. targ, rynek, 2. jarmark, inde paziriti, nundinari, nego-tiari; Slavon. pazar, vashar; Hung. baasar; Ross. 6a3api); Pol. Bazar, Tureckie nazwisko miejsca, na którym się targi odprawują. Otw. Ow. 161. (cf. Majdan). W Turczech na bazarach, pospolitych rynkach, zacnych ludzi dzieje śpiewają. Stryjk. praef. Chrośc. Luk. 59. Na bazarze róż-nemi rzeczami przekupowała. Star. Ref. 101. Więźniów kijmi na bazar, jak bydło pędzono. Stryjk. Turk. D. 3. BAZABNIK, a, m. 1. markietan, przekupnik, ber 5D?arfe< tenber. Głód w obozie, chociaż na samych bazamikach łakomych nie zbywa. Bardz. Luk. 55. (r. Obazarnik). BA-ZABNICA, y, f. 2. markietanka, bie SWarfetenberimt. KM. Turk. 210. BAZABOWY, a, e, od bazaru, Ross. 6a3ap-Hufi; aSarft', jum 2J?arfte getyórtg. BAZENSKI, herb, murzyn trzymający na ręku wiewiórkę szarą, orzech gryzącą. Kurop. 3, 5. eitt SEoppett. BAZGBAĆ, Act. Nied. gryzmolić, źle, lada jako pisać, pisać lada co, byle pisać, banaluki, albertusy pisać; Rag. bare-kati; Ross. JiapaTt, MepKHyit, McpKart, f^mterett, pinfeln, frifceln, fttyledjt fetyretben, fletfett, bummeś 3eug fdjmieren. Czyń-cie jak ja, bazgrajcie, drukujcie, co chceoie, Ale wszys-tkich bez braku nie chwalcie tak przecię. Węg. list. 22. BAZGRACZ, a, m. 1. Ross. napfUMllHKt; etn ©(tymterer, finfler, elettber ©djreiber. BAZGBAN1NA, BAZGROTA, y, f. 2. Yind. masik, masilu, krazanje, bumu pisanje; Ross. na-

parne, Mapna, byle jakie pisanie, klukasy, mazanina; rzecz byle jak napisana, banaluki, albertusy, ramoty, S^miererep, ©epinfel, ©efdtmiere, ©djmferalten. — Cont. deriv. dobazgrać, nabazgrać, obazgrać, pobazgrać, przebazgrać, zabazgrać. BAZYLEA, ei, f. 2. miasto sławne Szwajcarskie. Dyk. U. Safel in ber ©djrocłfc. BAZYLEJSKI, a, ie, od Bazylei, Safler, Sflfel'. Biskupstwo Bazylejskie. Wyrw. G. 208. BAZYLEJ-CZYK, a, m. 1. z Bazylei rodowity, ber Sufler. BAZYLEJKA, BAZYLEANKA, i, f. 2. z Bazylei rodowita, bie Saślerintt. BAZYLI, ego, m. Ross. BacHjifl; imię męzkie, SflftliuŹ. Ara». Zb. 1, 151. SaftltuS, ein SKannśname.' BAZYLIA, ii, f. 2. BAZYLIK, u,m. 1. BAZYLIKA, BA-ZYLIJKA, i, f. 2. Wasilek, balsam Polski, Boh. baza-lićka, bazalika, bazalka; Boss. 6a3HJHKi; Carn. bashileka; Bosn. bosilak, Croat. basulyek; Dal. bosilyak; Gr. flaai-hxov, ocymum Linn. baó Safilten, Safilfenfraut. Bazylia ogro-dowa, wodna. Kluk. Rośl. 2, 209. Bazylijka drobna. KIUK. Rośl. 1, 219. Bazylika wodna, vide firletka wodna. Syr. 1301. .płonna vide firletka krowia. RAZYLIAN, a, m. 1. zakonnik zgromadzenia S. Bazylego. Kras. Zb. 1, 151. ber Saftlianer* 2Mnd>, Saftlianer. BA-ZYLIANKA, i, f. 2. zakonnica tegoż zgromadzenia, bte Saftlianer* 9?onne. Stebel. 1, 138. BAZYL1AŃSKI, a, ie, od Bazylian, Saftlianer. BAZYLIKA, 1. vid. Bazylia, 2. Bazylika z Greckiego fia<n-król, jakoby dom królewski, gmach publiczny, wspa-niale ozdobiony, do kościoła dla powagi i ozdob podobny, w którym się rady, negocyacye, sądy odprawują.— Wszys-tkie miejsca wspaniałe, urzędowne mogą się nazywać ba-zylikami. Nar. Tac. 2, 412'. etn offentltcbeif prdcbtigcó @e« bdube. Szczególniej kościół wspaniały katedralny, tnfonber> tyeit eine prddjtige Somfircfye. Sk. Dz. 109. Różne są ba-zyliki , ale jednaż chwała bogu oddaje się w największej katedrze, i w najlichszej plebanii. Leszcz. 67. 20. 'BAZYLISK, a, m. 1. BAZYLISZEK, szka, m. 1. (z Greek. ftaedhę król, od grzebyka na głowie, niby korony). Ross. BaoMHCKi; Sorab. sup. bafilisk; Boh. bazylissek; Carn. bashilislek, strupovid; Yind. struppovid; bd8 SaftliSf. Pe-wny gatunek jaszczurki, który jednak nie ma tćj własno-ści zabijania wzrokiem, jak pospolicie mniemają. Zool. 209. Bazylisk. Sak. Probl. 31. Pan jak bazyliszek, co się własnym zabijasz wzrokiem. Teat. 6. b. 23. §. Trantl. złego wzroku człowiek, złośliwy, coby każdego rad sa-mem spojrzeniem zabić. Oss. Wyr. ein boStyafter SKenfdj. (cf. Jaszczurka, ropucha, żaba). — §. 2. Bodzaj dawnych ar-mat, należący do wężów. Jak. ArtZ, 286. działo, długie na 15. stóp, wyrzucajace 48 funtów żelaza. Arch. 13. eine boppelte gelbfdjlmtge,' etn SaftM. BAZYLISZKOWY, a, e, od bazyliszka, ŚflftliśfenNie poglądaj na bliźniego okiem bazyliszkowym. Psalmod. 38. (nienawistnćm, złośliwćm). BAZYNA ziele, vide Łopian. BD. BDELIUM, indecl. n. Gr. pdtXkwt> drzewo i żywica, Sbelion, ein Sourn unb Saumtyarj. Bibl. Gd. Genes. 2, 12. Budn. ib. SebeUton, Suttyer ib. Plin. Hst. N. 12, 9. BDŁA, Syr. 911. Spicz. 7. vide Bedłka.

BE - BĘB. B Ę B E N N I C A. 67

BE. BE, BEE, glos owczy, Leczenie, ber AOII beó 2M(fen<S ber Sd)««fc. Dzieci oil kozy karmione becząećj, bekania tego bee bce nauczyli się. Chmiel, 1, 85. l'rov. Ani be, ani me. Rys. Ad. 1. Cn. Ad. 5. Slovac. ani be, ani me, < milczący, ani trzech nie zliczy; nie dopytasz się na nim ani słowa; gamuła; nie umie ani gębę rozdziewić, ni pachnie, ni śmierdzi; etn ftumntcr SDfettfd;, ber fettteu Cant son ftd; giebt; ein Unentfdjloffeuer; einer, ber uid)t Srei) }«!>= len faun. BEAN, BEJAN, a, m. 1. nieuk, nieokrzesany, eiit unioif< fenber, uitgcfcfyliffetter 9)?enfdj, ein ©impet. Sprośnych i nie-wdzięcznych beanów łaski nie proszę. Slryjk. 782. Leda wyrwa, bean, przywłaszcza sobie szlachectwo. Slryjk. Gon. D. 5. Beanowie co im rogi porosły. Eraz. Dwor. B. Mę-ża jakiego bejana, Wyciągnie go na co chce hrubego kojana. Jeż. Ek. F. 3. Deriv. beczeć, beknąć, bekać, bekowisko, bek, bekać sie; odbeczeć, pobeczeć, zabeczeć. BELB EL,' vide BLA BEL. BĘBEN, bna, m. 1. Boh. buben; Sorab. sup. bubon; Sorab. inf. bubon, bugon; Dalm. buban, tamberlin; Radic. Croat. bubeny, boben; Bay. bubagn; Bosn. bubagn, b - bn tambrrilin; Carn. bobn; Vind. boben, buban, drumla, bn - bn bobenj, bobniza; Ross. 6y6eHŁ, óapaóatrb; (cf. Bat. bm - b bombus), £cc/. [K(T>nhHli 2.,] TyMnaHt; A^ung. dob (cf. Dobosz) * taraban, tołombas, bie Jrommel. W bębny bić. Dwor. E. 4. Bez tryumfu vvjeżdżał; bębnów nie słychać było żadnych. Birk. Zyg.al. Zona zła jest bębnem, który ustawicznie bije pobudkę. Teat. 49, d. 26. Zyszka skórę dawał na bęben. Pot. Jow. 89. Z bębnem i z muzyką prowadził go do grobu. Gorn. Sen. 532. (bijąc w bębny, mit irommelf^lag). Prov. Głośny bęben za górą, a kiedy do nas przyjdzie, alić jak pudełko. Rys. Ad. 15. Bęben w lesie coś wielkiego, Choć jak cebrzyk wielkość jego. Cn. Ad. 1055. (opodal większe się rzeczy wydają. W ką-cie byle światełko świeci. Więcej huku, niż puku. Wrąt-ku mało. Z wielkiej chmury mały deszcz. Nie tak stra-szny diabeł. ©rojS Speetafe!, unb md)tś bafjinter. SBtel ©e* fd;rei, uttb roetttg SSBolle). Jak zając bębna, tak rad tego słucha. Cn. Ad. 295. (ucieka przed hałasem). Słuchają tego, jak zając bębna. Twórz. Ok. D. 1. (stronią od tego). Prov. Slovac. na zagaee z bubni chodit, agere pałam, na zające z bębnem chodzić; (ptaki płoszyć). §. 2. Milit. wolny bęben, wolny werbunek, freęe SSerbmtg. Gdy re-gimentom nie wyznaczano kantonów dla zaciągania rekru-tów; zaczem wolny bęben pozwalamy w miastach. Vol. Leg. 8, 154. Trudność zawerbowania, kiedy wolny bę-ben zakazany. Gaz. Nar. 1, 581. §. 5. Anatom, bęben, bębenek w uchu, baś JrontmelfeU im £>I)re. Poprzek kanału słuchowego, jest cienka, suchawa, naciagniona błonka, bęben zwana, tympanum Zool. 50. Kirch. Anat. 85. g. 4. Bęben w młynie, ber Sretyling in ber -Kutyle, Schneid. Młyn. 565. §. 5. Arlill. Bęben, sito, nakryte drugim niby sitem, ale mającym dno skórzane, do przesiewania na mączkę różnych zapałów ogniowych. Jak. Art. 5, 286.

baź ^lllBCrfieb. §. 6. Tambur kobiecy do wyszywania, ber Jambour jum (Sttcfen. Mężnym zowiesz, którego się tknęły dziewezego ręce bębna? Bardz. Tr. 25. g. 7. Bęben, brzuch pękaty, ein biefer 33au<fy, ein 2Bamft. Pełny brzuch, bęben, faliseus venter. Mącz. g. Brzuchacz, ein ®i(lbaitd). Bęben, brzuch, pijanica, utratny żarłok, strawca, liguri-tor. Mącz. g. Stara pani, staruszka, zadek, ber £>illtere. Weźmiesz w bęben, vapulabis. Mącz. §. Bęben, dziecko małe, grube, pękate, niezgrabne a głupie, bachur, eitt fleiuer, biefer, uuge)djicftcr unb bummer 3uuge, ein Salg. [z fran-cusk. batnbin « niemowlę 3]. Boss. ApoMCHt. Głupi jębnie, matka rzekła, abo ty nie widzisz, że... Oss. Baj. 2. Rózgą, rózgą te bębny. Teat. 18, b. 7. Dzieci niech za-prowadzą do oficyny; bo dziwnie nie lubię, że się te bębny włóczą koło mnie. Teat. 24, b. 24. Z temi bębny rodzice są nieszczęśliwi. Jak. Baj. 37. — §. 8. Bania, dzban, flacha, etn baudjigeS ©efafi, eitte glafd)e. No-szą w rzemiennych bębnach do domu swojego tę wodę. Paszk. Dz. 76. Bęben u kosarzów, co weń pełno wody nalewają. Rej. Zw. 157, b. BĘBENEK, nka, m. 1. BĘ-BENECZEK, czka, m. 1, dcm.— Boh. bubynek; Boss. óyóemiHKi; mały bęben, eine fletite Irommel, eiit $rommel» d)en. Zabiegali mu z muzyką , bębenki mając i gęśle. Birk. Chmiel. B. 4. — Fig. chwała przy cnocie mieszka, i nie potrzebuje tego pospolitego bębenka, co się sławą na-zywa. Lub. Boz. 242. (cf. Trąba'). §. 2. Bębenek w uchu yide bęben w uchu, ba? "JrommelfeU. §. 3. Bębenek w pompie. Hub. Wst. 207, ber '{Sumpenfolben. Stępel w pompie nasi rze-mieślnicy bebenkiem zowią. Os. Fiz. 323. — §. 4. Na-czyńko baniaste, brzuchate, flaszka, ein fleitteś baud) ige$ ©efdp, eine battdjtge fletne glafdje. Lepista niejaka flasza, albo bębeneczek. Mącz.— §. 5. Gatunek gołębi, bte £rontntel= taube; Boh. bubnawak. Gołębie kruczki, noski, garłacze, bębenki etc. Haur. Sk. 127. — §. 6. Fig. transl. pod-bijać komu bębenka, na złe rzeczy mu serca dodawać. Ern. 194. poduszczać, podburzać, nadymać, auftye|ett, Ort= regen, auffcfyroellen, aufblafen. Rys. Ad. 57. Szczęście bę-benka podbija. Bardz. Tr. 252. Pienia lubieżne n amię-tnościom naszym bębenka podbijają. Pilch. list. 4 , 100. aliter podbił jej bębenka, opłodził ją , brzuch jej zrobił. Tr. er bat fte gefd)n>angert. BĘBENNICA, BĘBENISTA, y, m. (Boh. bubenjk; Yind. bob-nar, paukar, bobnjar, bobnizhar, drumlshloger; Sorab. sup. bubnik; Croat. bobnar, bubnyar; Slavon. bubnjar, tambor; Rag. et Bosn. bubgndr; Ross. óyóeitmHKS, 6apa-óaHuiiiKt, Eccl. THMnaHima; Hung. dobos);* Pol. Dobosz, bijący w bęben, ber 2rommelfd;lager, Jambour. I mnie się też dostało tu ledz bębeniście, Com rozumniał na bęb-nach i kotłach bić czyście, Kiedy pioruny biją, łub kiedy grzmią nieba, Mniemam, że o mój bęben dochodzi po-trzeba. Gawin, epigr. 593. Ubogiemu żałował, a bę-bennicom, skrzypkom, nierządnicom hojnie dawał. W. Post. YV. 157. Ku trąbom bębennicy Polscy przybijali. Rej. Zw. 120. Jaki bębennica, taka i biesiada. Rej. Wiz. 99. (jaka muzyka, taka ochota). Niech nie kpi surmacz z bębenisty. Dzwon. Stat. A. 5. Panie Polaku, umiej dobrze gadkę one, Bębennicaś, staraj się u piszczka o

20'

68 BEBI - BECHT. BECOW-BĘCZ.

żone. Papr. Koi. D. 2. b. (trzymaj się każdy swego). BĘ-BEŃNICA, y, f. 2. BĘBENNICZKA, i, f. 2. dem. Boh. bube-nice; Sorab. sup. bubnicżża; Croat. bubnyaricza; Dalm. bubanchiza; Rag. bubśgnciza; Eccl. 6y6eHHHua; kobieta w bęben bijąca, bie Jrommelfctyldgermn. W pośrzodku szły panny bębennice. Budn. Ps. 68, 25, Młode bębenniczki. Leop. Ps. 67, 26. (panienki bijące w bębny. Bibl. Gd.). BĘBENNY, a, e, Vind. bobnizhni; Ross. óyóeHHUfi, 6a-paóaHHUfi; od bębna, Jrontmels skóra bębenna. Dcriv. Bębnić, bębnąć, dobębnić, nabębnić, obębnić, pobębnić, podbębnić, przebębnić, przybębnić, rozbębnić, wbębnić, wybębnić, zabębnić, bębniasty. 'BEBIS vide Bastart. BĘBLIĆ, BEBLIĆ, Act. Niedok. bęble na wodzie robić, ple-szczeć, Gr. tiaq>Xó£tiv, Slflfett auf bent ffiaffer utadjen, pant< fd)ett. Byba beble, pluska ogonem. Dudz. 21. Toczyć co z bęblaniem. Chodk. Kostk. 34. §. Bęblić jaki płyn, mie-szając kłócić, ltmriifjrett, attfruBren, miftben, fo bafi Ślafen ent= fletyen. Białków kilka wlej w doniczkę, a mieszaj i beblij, aż pięknie biało będzie. 'Sien. 620. (vide Bąbel). §. 2. Transl. niezrozumiale gadać, bełkotać, intBerftdnblidf teben, fit bert Sart rebert, ftammeltt. Tr. (Boh. bublati, bublawati, murmurare). BEBLEK,- bełka, m. 1. beblący w wodzie, eitt $antfd?er, Umritfirer. §. 2. Botan. rodzaj roślinny, peplis. Kluk. Dyk. 2, 173. eitte genrijfe ęffanjengattong, ^epliei. Deriv. sub nom. bąbel. BĘBNIĆ Act. Niedok. 'Bębnać, Contin. — (Boh. bubnowati, bubnowawam; Yind. bobnati, paukati, drumlati, Carn. bó-bnam, bobnim; Croat. bobnati, bobnyati, (Croat. bubati « stukać, kołatać); Dalm. bubati; Rag. bubati; (Rag. bu-bnauti ó tle, allidere); Bosn. bubati, bubnuti; Sorab. sup. bubnuyu; Ross. óyĆHHTb, 3a6yÓHHTb, ćapaóaHHTb); < w bęben bić, bie Jrommel fdjlagen, trotttmelrt. Ustawiczne tam bębnanie i trąbienie. W. Post. YY. 131. Dzień święty obchodzą bębnaniem a marnem próżnowaniem. Rej. Apoc. 11. nut irommeln, ©etrommel. Całą noc skakać, bębnać, piskać. Rej. Zw. 114. (w kotły bić, paufen, bte ^attfen fcfylagett). — §. Brząkać, ©etofe ntadjen. Piszczkowie i gędz-cowie zawsze im bębnali. Rej. Wiz. 162. b. (Rag. buub-gnćik > brząkanie, bałuch, ©etófe). §. Transl. gołąb bę-bni. Dudz. 21. bie Jromtneltuube trommelt. Szczury bębnią, biegają. Mon. 70, 175. (piszczą, bie JRafcen pfetffen). BĘ-BNIASTY, a, e, na ltształt bębna odęty, nadęty, baniasty, trommelartig, roie eitte Jrontntel, aufgeblafen, aufgefd)tttoKett. Puchlina wietrzna i bebniasta. Syr. 465. 'BECHEREK, rka, m. 1. z Niem. mały kubek, baS 23ed)erd)en. Pocillum kubeczek, krużyczek; Becherek. Mącz. 'BECHTAĆ, 'BEKTAĆ, bekce, Act. Nied. (vide nabechtać) drażnić, jątrzyć, dopuszczać, jergen, neden, reijjen, auf* tyejjen. Serceć jakie zwaśnienie' przeciwko mnie bekce. Morszt. 323. BECHTER, BECHTYB, a, m. 1. kiryś, ber Surafl. Pierś be-chterem aegide, szyszakiem głowę opatruje. Źebr. Ow. 139. Bechter nieprzywykły przybierze miękkim piersiom. Tward. Wi. 48. Stroi się ku bitwie, już na sobie ma łuski mie-dzianemi spięty bechter, thoraz. A. Kch. Wirg. 320. Ku

onemu dawnemu bechtyrowi przyobleczesz na się tę nie-omylną zbroję Pańską. Rej. Zw. 268, b. Ozdobny bechter. A. Kchan. Wirg. 303. Rycerz wszystek w bechter potę-żny do nóg obleczony. Kmit. Spit. B. 4. Zdobycz pan-cerzów i bechterów. Stryjk. 760 et 714. BECOWAĆ ob. Besować. BECZEĆ, ał, y, Act. Nied. Beknąć jednotl. Bekać Contin. Boh. bećeti, bećjm, bećjwam, mećeti, mećjifi; Sorab. sup. becżźu, mecżżu; Sorab. inf. bażaśch; Yind. bekat, vekat, bleketam, bellim, reshim; Carn. bleketam, meketóm, Graec. fft.Tjxńopai, Hung. begetek, boegoek; Slovac. blećjm; Croat. beketati, bekechem, bekecktati, bechati, bechim, bleszti, buchim; Bosn. blejati, blesti, blekati; Dalm. blejati, blekati; Rag. blejati, blekati, bucjati; Boss. ó-ieaTb, 3a6jeflTb; Ital. belare; Lat. balare; Germ. blócfeit. Głos owczy be, bee, bek wydawać. Balo. bekam, jako owca wrzeszczę. Mącz. Owca, kozieł, cielę beka, beczy. Dudz. 21. (baS ©d)af unb ba« Mb blotft, ber 3iegcitbo<f ntecfert). Bekające koźlątko. Hrbst. Nauk. M. 2, b. Beczenie, bek, Croat. bechanye, bekanye, beketónye; Hung. begetes; Slovac. blećenj; Yind. bekanje; Dalm. blek, ba3 Slófen, ©eblófe. Beczenie kozie baś aśecfera, ©etnecfere, (Eccl, et Ross. K03i0nac0BaHie). Żubr beczał. Ban. J. 2, (ryczał, er britllte, bloiftc; ryczenie wołowe, Eccl. BOJOBbift ptiKi, Mimeme, peBeHie). Jeleń beczy. ib. ber §trfd) fdjrepet. (cf. Bekać się, bekowisko). Wrzeszczą, i miasto śpiewania, bekają. Sekl. 109. §. 2. Beczeć, płakać z rykiem, ryczeć płacząc; (Carn. vękam clamo; Syr. pheka, clamando flevit). Yind. drcti se, derem; pldrren, fd)repen unb roeinen. Jak wszyscy beczeli, i ja musiałem płakać. Przyb. Ab. 108. Ledwie przygoda zakołace młotem W serce, aż zaraz upada, aż beczy. Pot. Syl. 2. "§. Beczenie w głowie, szum w głowie, w uszach, baS Saufeit ttn Sopfe. Gorczyca piszczenie i beczenie głó-wne, uśmierza. Cresc. 243. §. Beczeć, narzekać boleśnie, ubolewać, fd)tnerjltd> flagen, flagenb letben, bu^ett. Kto za kogo ręczy, ten i beczy. Oss. Str. 7. (zapłaci z żalem, er toirb bledjett ntujfeu). "§. Beczeć na co, wrzeszczeć, na-rzekać, uber etroaS fdjrepen, flagen. Nie dosyć ci było na ceremonie święte całą gębą beczeć? Pimin. Kam. 223. SCZEĆ, ał, y, Act. Niedok. beknąć Instant, (cf. Bąkać); Boh. bzuczeti, bzuczjm, bziti, bzym, wućeti, wucjm; Slovac. zwućjm; Yind. buzhati, buzhim; Eccl. óytmarH; Boss. 6ynaTb, 6ypqaib, wyaoKaTb; Rag. bucciti, bucjati; Sorab. inf. barzasch (cf. Hung. bongds, Lat. bombus, Gr. pófifietv, (Bosn. guditi); wydawać głos bąka, owadu, pszczoły, osy, komara i t. d. fummetl, fumfen. Mucha i pszczoła bęczy. Spicz. 153. Bąk beczy. Toi.Saut. 89. Gdy już roje mają z ułów wylatać, tedy bęczą bardzo, jako gdy się wojsko rusza, trą-bienie i szmer bywa. Cresc. 602. Osy bęczą mięższej, niźli pszczoły. Sien. 302. Muszka po powietrzu bęczy. Tol. Saut. 110. Chrapliwe bęczenie. ib. 109. (bek, Summen, (autnfen, ©efttmfe). §. Impropr. Piszczałka różno beczy. Rej. Zw. 16. Fletniczki piszczą, a puzany bęczą. Rej. Wiz. 25, b. Różno bęczą organy, ib. 119,6. Siedzi rumiany Bachus, i co słowo beknie, Ledwo mu skoczny kałdun od śmie-chu nie pęknie, Nar. Dz. 3, 32. Deriv. sub. Nom. Bęk.

BECZKA - BEDŁA. BEDLIW - BEDN. 69

BECZKA, i, f. 2. Boh. beóka, prostice; Croat. bazhva, bazva, bachva, preszeka, tunk, ardov; Radic: Bosn. baęva, ardov, hardov; Dalm. bacsva ; b - czk Rost. et Eccl. 6oiKa, .eĄKJ (cf. Gr. (Hxoę, b - k nl&oę; hal. botte; Germ. 8o'ttid>, Saf, S3a!c); b - chv Vind. kad, shirok shkaf, sod; Sorab. sup. b - zv tuna; Sorab. inf. tunwej; Germ. bie Jonne. b - tch Beczka trzyma w sobie garcy Warszawskich 72. Jak. Mat. 1, 5. Lesk. 2, 26. Beczka piwa, garncy 72. Herb. Stat. 179. Yol. leg. 7, 331. Beczka zboża, 4 korce Krakowskie w strych. Czack. Pr. 289. Beczka Wileńska do wymierzania zboża strychowana, 72 garnców. Yol. Leg. 5, 532. Pó/beczek, 36 garców Łęsk. 2, 26. Cwierćbeczek, anta/, garców 18. ib. Becz-ka z/ota Hollenderskiego, 100,000 talarów. Wyrw. G. 542. eine Jonne ©olbeź. Pam. 83, 37. g. Phras. Pro-verb. Ca/a beczka plew. Cn. Ad. 55. (torba wiatru, mu-nusvile, magni a dante aestimatum). Próżną beczkę obra-cać, czas marnować, bte linitufc oerlieren. Jeżeli te prawid/a kto zachowa, daremniem czasu nie strawi/, pi-sząc je; jeśli nie, próżnąm beczkę obraca/. Kras. List. 2, 125. W beczkę lać bez dna. Petr. Et. 11. (w sito, w rzeszoto, w przetak lać.) Gość bez rozmowy, tylko brzuchopas, za beczkę stoi. Cn. Ad. 265. Pe/no Dyo-gienesów, nie w beczce, lecz z beczką. Kras. W. 52. (pe/no żar/oków, opojów). Z inszćj beczki pocznijmy. Cn. Ad. 1351. (z inszego tonu, z inszego rozdzta/u ; o inszej materyi; oott einer anbent SWaterie; ttott etroaź entbent). Wszystko darmo, insza się musi począć beczka, Do sztuk tu i fortelów ostatnia ucieczka, Pot. Arg. 333. (eitte (tttbre SDJattier). Owoż z dawnej poczyna beczki. Teat. 42, d. d. -Brzmi g/ośno próżna beczka, a wiatr ją obali, Pe/na stoi, choć milczy, chociaż się nie chwali. Pot. Arg. 617. Nigdy się prawy żo/nierz sam nie chwali, G/ęboka rzćka milczkiem zawsze p/ynie. Grzmi próżna beczka, gdy ją kto obali, Cicho się anta/ sprawuje przy winie. Jabł. Buk. M. 3, b. II. Beczka, ryba morska, orca Linn. ber Sujjfopf, 9iorbfaper, baź SOJeerftbroetn, ber ©pringroaD. Cn. Th. 19. BECZKOWY, a, e, Ross. 6ote-IUHŁIH, od beczki, £onnen<, klepki beczkowe, gafSbauben. Filozof beczkowy, Dyogien. Zab. 15, 37. BECZUŁKA, i, f. BECZUŁECZKA, i, f. 2. dem. - Croat. bachvicza, ar-dovich; Bosn. baęyięa, ardovięa; Ross. óoMeHOtfB, 6o<ie-H0<tetf6, Eccl. AeaBHua, baź Jótmdjett. BECZUŁKOWY, a, e, od beczu/ki, Jónndjen <, eine fleine Somte anlangeitb, Ross. ÓOTCHOMHHH. BECZCZYSKO, a, n. 3. niekszta/tna brzydka beczka, eine |djSltc(}e uitgefd)la$te Jonne. Ross. 6o<tmue. BEDĄ, BĘDĄCY, BEDE, vide Być. BEDELLUŚ t>iede Pedeli', Sapient. "BEDEW, ia, m. 1. Rag. bedev, equus generosus, rumak, ein eblc« SRojS. Niechaj niewola na bedwiach albo i na dzianetach hardzie jedzie, zawsze niewolą bedzie. Orzech. Qu. 128. BEDŁA, BDŁA, y, f. 2. Sorab. inf. bodło; Lat. boletus, ber ©$tt>amnt, @rbfd)tt>amnt, in ber aUgemeinften Sebentung. Bed/y, fungi, są rośliny miękkie, prędko rosnące i gi-

nące, nie mające innych części wzrostu, tylko trzon, ka-pelusz, niektóre i obrączkę; są skrytop/ciowe. Botan. 167. (cf. Grzyb, gubka, hubka, gąbka). Bd/y są jado-wite i zimne. Spicz. 7, BEDŁEK,'d/ka, m. 1. BEDŁ-KA, i, f. 2. gatunek grzybów, pojedynczy gatunek bedZ, eine einjelne Slrt (Erbf^roantnte. Bedłka liściowa, agaricus Linn. ber Sldtterf^roamnt. Kluk. Dyk. 1, 13. Jelenia bedZ-ka, gębka, jajka, jest bdZa na łąkach rosnąca, boletus cervi, Jpirfdjfdjroamnt. Syr. 911. Bedłka chrząszcz, agari-cus lactifluus Linn. pospolicie świniarka: Jundz. 555. ®iilfd)fd)n)anim. Wchodzą w ten rodzaj: pieprznik, czarto-płoch, muchomor, rydz, prochowka, wę.żówka, chrząszcz, pieczarka, gołąbek, hołubek, jelonek, opieńka, chrząstka, zielonka, mleczaj, syrojeżka, gąska, wełnianka, gnoj-nik. Boh. krzemenecz, waczslawky; Yind. gliva, goba, blagva, gobiza, gliviza, kugmak, kutmanka, mlezhniza; Carn. kupmik, blagva, serenze. III. barb. ghgliva; Sla-von. gljiva; Rag.. pecjurak, pecjurka, klobucjaz; Bosn. ghrrigljak, pecjurka, ghgliva; Ross. Boayii, BaiyS, Ba-jyioK-b, Bomyxa, BOJBHHKa, B0J)KaHKa, noraHŁiurt, 4y-iuaHKa, o6a6Ka, CKpmiHua, oneHKH. g. Phras. Prov. Trzeba znać rodzaj bedłek, kto chce grzyby zbierać. Pot. Jow. 11. Dziękujęć za bedłek; mam doma dość rydzów. Cn. Ad. 225.'Falib. M. (dajesz mi, czego mam nadto, i w lepszym gatunku). Fig. Pisze tam gdzieś Ozeasz, o czem księża wiedzą, Niechaj, pry, spowiedni-cy grzechy ludzkie jedzą, Gdy te bedłki niestrawne ta trawi drużyna, Dla żołądka trudno im bronić mamy wi-na. Kchow. Fr. 22. -' g. 2. Bedłki, pleśń lub zgaga w gębie, aphthae, Perz. Cyr. 2, rej. bie 6d)tt>dmme im Wunbe, bie SDfunbfcbrodmnte. BEDLIWY, BADATLIWY, a, e, BEDLIW1E adv. ciekawie szperający, ciekawy, dworny; nadjforfdjenb, roifSbegterig, neu< gterig. Kto ma dar wiary Ś. nie jest bedliwy. Karnk. Ktch. 11. O tajemnice wiary nie pytaj się bedliwie na-zbyt. ib. 185. BEDNARKA, i, f. 2. Slovac. bednarka; Boh, bednarka, bećwarka;* żona bednarza lub bednarstwem się bawiąca kobieta, bie 33ijtt$erinn, ga^binbertnit; Oefłerr/Sinberinn. BEDNARSKI, a, ie, Boh. bećwarsty; Boss 6o>tapHuii, do bednarza należący, Sóttidjer =. Bednarska robota. Sol. Arch. 171. Statki bednarskie, faski , wiadra, szalliki, beczuł-ki, k/ody. Kluk. Rośl. 2, 159. Szlaga bednarska. Zabł. Zbb. 99. Bednarski nóż, (Carn. maklćza, Yind. obrozhnjak), Bednarski warsztat, Ross. óotapHH. - BEDNARSTWO, a, n. 3. Boh. bećwarstwj, rzemios/o bednarskie, baź 33i)tt= djerbaitbroerf, bie Sóttdjereę. BEDNARZ, RĘDNARZ, a, m. 1. Radic: Slovac. bednar; Boh, bednar, beewar, b - n - d - r postehar; postjhar; Sorab. sub. betnar, b hd - r wobiyicżef; Sorab. inf. botkar; Ross. b tn - r óoHAapi, óowapt, oópytHHKt, ACI-b - - - tk - r BOA^JA; Hung. bodnAr, pinter, kń-b tch - r dśr; Croat. pintar, bachvar, nabijach, b tt - r lagvar, laguodel, lagvovezacz, szud&r; Rag. bścvśr; Dal. bachvar; Bosn. baęvar; Ital. bottaro (cf. beczka); Yind. pint&r, vesar, vesavez, sodar, sodovesar, shkafur; Carn. sodar; Slaion. sudar

70 BEi. DZIE - BiE-KAIi. BEKAS - BEKN.

(cf. sęd.); Oberb. ber Sinber; §ocf»beutfdj: ber g<#m« ber, ber Sóttidjer (cf. pnt);« rzemieślnik od naczyń obręcz-nych. Bednarzem być, bednarstwem się trudnić, Ross. óoMapHHiaTb. BĘDZIE, BĘDZIEMY vide Być. BEGIEL, gla, m. 1. pracel, obarzanek. Mąci. ber Sugel, Srtitgel, Śrćijjel. 'BEGINA, y, f. 2. Ital. beghino, Gall. beguin; Angl. biggin; 9?teberf. 23egiite, gatunek czepców kobiecych, eiite Ślrt SSeibertyfluben. Z koron beginami niewiasty zdobią głowy swoje. Comp. Med. 703. BEJA vide Baja materya. BEJAN vidc Bean. BEK, u, m. I. beczenie, bekanie, wydawanie głosu be, bee, głos bydlęcy, osobliwie owczy; Bosn. blek; Dal. blek; Croat. bechanye; Eccl. 6e<tCHie, óaaHie, 6.iemiie, Gr. (v• Beczeć), b <t« Slofeit, b«S ©eblofe. Oz wał się bek barana. Otw. Ow. 200. Bek kozi. N. Pam. 22, 19. Coś na kształt zwierzęcego beku, wycia, ryku. Kulig. Her. 66. §. 2. Płacz z rykiem, ©eplnrre, SBeiitcn mit @efd>rep, fouteS SBeinen. Kupidyn w beki, krzyki, wrzeszczy, płacze. Jabł. Ez. 17. Oj tych to beków, skwirków i wzdychań w żałobie, A wszystko na mnie, przenieść nie mogę na sobie. Przyb. Ab. 132. BEK, u, m. 1, głos bąka, ptaka i owadu, toż jemu po-dobnych przewięzów, beczenie; ba$ ©ummeit, ©umfett, ©efurnfe. BEKAĆ tnde Beczeć. BEKAĆ się; Recipr. o jeleniach, pobiegać się, parzyć się, iit ber Sruitft fepn («0lt bc.. ,f)ir= fd&en). Boh. rjgi; Vind. turjati se, pojati se; Carn. bes-getati, listiti. BĘKABCI, ia, ie, do bękarta należący, ben SBttftarb betreffenb. Bękarcie dobra, bękartom należące. Cn. Th. 19. BĘ-KARCIE, cia, n. 3. *RĘS, ia, m. zdrb. z pogardą: bę-kart, syn lub córka nieprawego łoża, oerdćfytlilfy: eiit mic= belid/eii Sillb. (ob. Bękart). Domy Kapłańskie bękarciąt pełne. Sk. Dz. 325. Urodziła mu bekarcieta, Klon. Wor. 59. Zygr. Pap. 332. Tu się każdy dowie, kto jako uro-dzony, Trzeście się bęsiowie. Pot. Pocz. 79. - Przen. Chociaż i cudzej pracy na pomoc zasiągnie, Przecież nic, krom podmiotnych besiów, nie wylagnie. Zimor. Siei. 212. (płody niedorzeczne, podrzutki). BĘKARCIEĆ, ciał, cieje, nijk. niedkn. zbękarcieć dokn. BASTAR-DZIEC, zbastardzieć, od rodu swego odstępować, wy-rodzić się, odmienić się, auitorten, uoit ber 2Irt abn>eid;eit, ait£S ber Slrt fd)lagen. Owco Hiszpańskie u nas zbasztar-dzonemi, i przekształeonemi wcale zostają. Wolszt. 102. Zbękarciałe dyalekta zaraziły źrzódłowy jeżyk. Czar. Pr. 51. BĘKARCTWO, BĘKARSTWO, a, n. stan bękarta, dziecka nieprawego łoża, bie Saftarbfdjdft. Cztery gatunki bekaretwa. Czac. Pr. 1, 266. Zadał mu bękarstwo. Hor. Sal. 110. RĘKART, a, m. 1. RĘKARC1K, a, m. 1. zdrb. dziecię nieprawego łoża, dziecko miłości, pokrzy-wnik, eiit uuetyelid;e« Sinb, ein Snftarb. 'Żrzódłosłów lego wyrazu trudno jest z pewnością naznaczyć, cf. Adelung. pod wyrazem, Śdltfart. Sorab. bankart; Słow. i Cz. pank-hart, pankart, Yind. pankart: Croat. pankerl, fachuk,

fotiv; Bosn. kopile, spurian, mazga; Rag. kopile, kopii— ni sin; Boss. yóJKMOKi, TaiiMimmT>; Eccl. Bhió.ifMOK-B, k,i»AO(»osi>ht., .niOKOAtHyHiiii., Starodawna przypowieść, zwłaszcza grając w karty, Ze szczęście pospolicie chodzi za bękarty. Pot. Pocz. 568. Bękarci mają większe szczę-ście. Mon. 70, 290.-Przen. I dziś ojczyzna ma więcej synów niż bękartów. Pot. Arg. 279. (więcej gorliwych niż obojętnych obywateli), ob. Bękarcie. §. 2. Zwierzęta bękarty, t. j. z rodziców różnego gatunku, $(tfłarb=$tyiere. Kuśnierze nazywają pewien gatunek futra sobolego po-dlejszego bękartami, bękarcikami, t. j. z sobolów mie-szańców , ber Bobelpelj »on Saftarbjobeln. §. 3. Rzecz od-dalająca się od swego rodzaju, odrodek, wyrodek, alleS n>«§ aug ber 2lrt fd)ldgt, auśSartet. Rękart u drzewa, wilk, niepotrzebny wyrostek , etn SRduber (lit beit Sdltmeit, eiit tut' ltufcer Broeig- Cresc. 377. - Bękart jedwab', gloretfetbe, gliKffeibe. Pierwszy jedwab', który robaczki około domków swoich wiją, zowie się bękart, drugi przedni czerwiec. Urzęd. 383. Bękart w jedwabnych materyach, półjedwa-bie. Cn. Th. 19' ^albfetbcnjeug. BĘKARTKA, i, i córka nieprawego łoża, córka naturalna, etne naturlidje, ttnetyC' M)( iottyter, eitte Sajfarbtitit. Glicz. Wych. B. 5, c. BEKAS, a, m. 1. BEKASIK, a, m. 1. dem. z Franc. Sorab. inf. bakut; Slovac. snep, sluka, girice, ćwrćala; Yind. podlieska, podlisk, podliesk, kornbrat, dougoklunazh, podlieskezh, podlieskiza; Carn. klunazh; Croat. kosiza, szluka; Slavon. shljuka; Rag. volich, garmuseja; Ger. bie ®d;itepfe, scolopax gallinago Kleinptak; większe na-zywają funtowemi, mniejsze krzykami. Zool. 218. (Tu należą słomka, baranek, albo koziełek, krzyk). Bekas Kamczadalski, Ross. Ky.nira. Bekas morski, eine Śeefdjttepfe, Ross. TjpyxTaH'b, 2. Bekas, miano psów legawych, wyżłów, eiit 9J«me ber .fyilmcrluuibc. §. 3. O człowieku, tłuścioch, pulchny, etn bitfeei, fetteś SKdttitdjeit. BEKASIE, iecia, n. 3. piskie bekasowe, baś 3"»gc ber Sdjltepfen. BEKASIĄTKO, a, n. 3. dcm. - BEKASOWY, a, e, od be-kasów, (scfyitepfen =; Bodzaj bekasowy należy do rzędu bocianiego. Zool. 248. BEKAWISKO, a, n. 3. Boh. rjge; Yind. turnjanje, pojanje, jclenski serbesh, jelenova poja; Carn. besgetanje, li-stenjc; Ross. Tcia, Tema;» Pol. bekanie się jelenie, rykowisko, bte ,$irfd;brunft. BEKIESZ, u, m. 1. herb, orle udo do kolana czarne; od kolana do pazurów złote. Z jednej strony księżyc, na dole gwiazda. Z Wegier. Kurop. 3, 5. etn SSBappeit. BE-KIESZA, BEKIESA, y, f. 2. BEK1ESZKA, i, f. 2. dem. Futro długie Węgierskim krojem, tak nazwane od puł-kownika Bekieszy, służącego w wojskach Stefana Batore-go. A. Czrtr. Mscr. Czack. Pr. 218. eiit Ungnrtfdjier ^eljobernitf. Siedzi on tam w bardzo przetartej niegdyś kartnazynowej bekieszcc. Zab. 13, 198. ib. 14, 252. g. Bekiesz przyjaciel króla Stefana, pochowany nad Wil-nem R. 1580, na górze, nazwanćj ztąd górą Bckicszo-wa. Boh. J. Zam. 122. $cr Serg be« SeHefó. BEKNĄĆ vide Beczeć. BĘKNĄĆ vide Beczeć. BEKSZA, y, m. 2. płaciuch, co często beczy i płacze, ein SBetiter, ^Idrrer ber oft fdjrept unb roeint. Oss. Wyr.

BEKWAR-BEŁK. BELK-BENED. 71

BEKWAREK, rka, m. 1. przezwisko sławnego muzyka Pol-skiego, ber 9?ame eineśS berufłmtert folnifcben Jonftinfilerź. Prov. Nie każdy weźmie po Bekwarku lutnią. Rys. Ad. 43. (cf. Balcerek). BELA, i, f. 2. "BELICA, y, f. 2. BELKA, i, f. 2. dem.-Boh. baljk, paljk; Carn. bala, balia; Ital. et Lat. med. bala; Angl. bale, bail; Dan. bali; Germ. bet SaHett, paka kupiecka towarów. Dudz. 33. bal, eitt SaUen, ein $a<! SBaaren. Ross. Krnia, Kanna, TIOKŁ, BIIOKŁ (cf. Juki). Bela nankinu, 10 sztuk zawierająca, Ross. TIOHI. Bela sukna, ma w sobie postawów 20. Chmiel. 1, 161. ein Soflen Jud). Balica płótna Kolińskiego ma w sobie sztuk 60. Gast. Gor. 111. Bela papieru, (ma w sobie dziesieć ryz. Solsk. G. 3, 135. ryza liber 20. Chmiel. 1, 161. etn SaUen papier. - g. Allud. (cf. bałwan). Na łóżko wwalił sie jak bela. Mon. 70, 177. (jak kloc, pień). Szewc pijany jak bela. Teat. 22, c. 34, et 29, 4. Jak bela umoczony. Wad. Dan. 116. Pokazał się belą we dnie śpiącym, który dwa słońca w jedno oko zwije. Wad. Dan. 14. BEŁCHLIWY vide Bełkotliwy. BEŁCIK, a, m. \. dem. Nom. bełt, ein fleiner Soljen jur ?lrtnbrujł. Kupid w jćj serce bełcik zażgniony kładąc, rozniecił słodkie płomienie. Zab. 10, 202. Zabł. BELGICKIE prowincye, Belgium, vide Niderlandy. BEŁGOTAĆ vide Bełkotać. BELGRAD vide Białogród. BELICA vide Bela. BELINA, y, f. 2. herb, trzy podkowy w trójkąt ułożone; we śrzodku ich szpada rękojeścią do góry. Z Czech. Kurop. 3, 5. ein ffiappen. Zowie się Belina, iż przy wielkim belu [t. j. bylu czyli badylu. 1] po którym się Ruś kryła, zbito ich. Papr. Gn. 604. BELKA viede Bela et Balka. BEŁKAĆ, ał, łcze, Act. Nied. Ross. CojrraTb, nagłem ruszeniem płyn jaki mącić, mifrutyren, umriibren. Wiatry bełczące morze. Hul. Ow. 63. "BEŁKOCYON, a, m. 1. żaba noMąowog. Batrachom. Przyb. SuDerfrofói. BEŁKOTAĆ, BEŁGOTAĆ, BUŁKOTAĆ, ał, oce, in-transit. Niedok. blekotać, glukać, Boh. blekotati, blekocy; Vind. bleketati (cf. Gr. filrjia.op.ai, Germ. blofen), fdjluttern, fdjlidern, butteln, buHern, boHern, follern. Flaszka niedo-iana bełgoce, bełkoce, gluka. Dudz. 20. Depce zbroczo-ną ziemię, gdzie pod nogami krew ludzka bełko-ce. Stas. Num. i, 210. Gdy już wrzód zebrał, i że dotykając się go, bułkoce, tedy go przeciąć. Perz. Lek. 279. Płomień w piecu pałający "bełkoce. Cresc. 599. g. 2. Jąkać, momotać, glegotać, klekotać, ftammeln, ftottern, Men; (Boh. breptati; Croat. bekati, berbotati; Dal. bar-boteti; Ros. amaKaTb, jeneiaTb; Bosn. blabositi; Yind. kleklati, jezati, Eccl. ójeKOTaTH; Carn. bavkati). Zająkli-wy momoce, bełkoce. Dudz. 21. Zdrętwiały jćj język bełkoce, nic wymówić nie mogąc. Stas. Num. 2, 27. Dziady po bezzębnych dziąsłach językiem bełkocą. Hor. Sat. 206. Co mu kolwiek fala ufolguje, Halcyonę i w wo-dzie bełkocąc mianuje, ipsis immurmurat undis. Zebr. Ow. 285.- g. Transit, bełkotać co, etroaź beroorftammeln. Zarzuca swój ojczysty język, a bełkoce coś językiem ob-

cym. Mon. 65. 454. Bez przestanku jedno bełkoce. Gil. Post. 99, b. g. 3. Zrzędzić z gniewem, nie wy-mawiać dobrze od gniewu. Oss. Wyr. feifen, belfern, f<$el« ten. BEŁKOTANIE, ia, n. 3.. 1. BEŁKOT, u, m. 1. baź SoUern, Soflent. Z Etny słyszeć wrzące bełkoty i straszliwe gromy po obłokach. Tward. VW. 126. 2. BEŁKOT, BEŁKOTACZ, a, m. 1. człowiek bełkocący, ble-kot. Ross. óojrryHt, aeneTyirb; Yind. keklazh, keklauz; Croat. tlśpa, klafura, bekavecz; Dal. szperdalo, govorko; Bosn. tepauaę, tepallo, ein SuHerer, ©totterer, Selferer (cf. klekot); fem. BEŁKOTKA, i, 2. Ross. leneryHha. Ogar bełkot knieje napełnia łoskotem. Pot. Jow. 105. BEŁ-KOTLIWY, a', e, BEŁCHLIWY Ross. ÓOJTJHBUH, Boh. et Slov. breptavy, bełkocący,, glukający, bollernb, butlernb, foUemb. Brnie przez Flegeton warem bełkotliwy. Mon. 71, 228.- Fig. Dziecię, iż młode jest i bełchliwe, porządnie a statecznie się uczyć nie może. Glicz. Wych. J. 6. (szu-mne fiu fiu, w 'głowie). BEŁKOTLIWOŚĆ, ści, ż. Ross. óoraHBocTb, bullerttbeź SBefett. BELKOWANIE vide Balkowanie. BELLONA, y, ż. bogini wojny; Carn. Tórka (cf. Mars Carn. Tor," cf. Wtorek). BELLOWABDA vide Beluwarda. 1. BEŁT, u, m. 1, Bełcik dem. qu. v. Sax. Inf. Solte, Holi. bout, (Carn. bavta, wavta» palica); Yind. polzhez, streliza, shpizostrela; Lal. med. bella, bolta; Gr. §Q.oę; Angl. bolt; Ital. bolzone; Ger. ber Soljen, ber iJSfeil. Bełt albo strza-ła. Biel. Kr. 187;- strzała, trzy łockie długa. Dudz. 33. (cf. Włócznia). Mars ciska bełt śmiercionośny. Zab. 13, 165. Pias. Bełt leci prędko, z cienkiej wypchniony cię-ciwy. P. Kch. Orl. 1, 252. Herald. Bełty, herb, strzały trzy z piórami bez żelezców, w gwiazdę ułożone. Kurop. 111, 6. ein Sappen. 2. BEŁT, u, m. 1. przesmyk morski, cieśnina morska, ber Selt, bie aSeerettgc. Mały bełt między Fionią i Jutlan-dya; wielki miedzy Fionią i Zelandya. Wyrw. 544. BEŁTA vi de Bałta'. "BELUABDA, "BELLUWABDA, 'BELLOWABDA, y, ż. [z włosk. beluarda 3.] narożnik obronny, baszta, eine Sajteę. Już był jednej dostał belluardy, Już z wielkiej części wałów wyparował Sardy. Pot. Arg. 294. Murów tych belluardy cztery pilnują. Tward. W. D. 52. Na dźwięk trąby, pysznego Jerycha bellowardy upadły. Psalmod. 103. BELWEDEB, u, m. 1. z Włosk. piękny widok; t. j. miejsce, zkąd piękny widok. Wiele miejsc szczególnie z takiego powodu nosi nazwisko Belwederu; ein Selroebere, Ort mit einer fdjiinen 3Iuźjtd)t. Belweder, wdzięczne piękne spoj-rzenie znaczy. Pot. Jow. 28. Botan. Belweder ziele, v. Len matki bożej, ttnfrer ftrauen ftladjź. Syr. 595. Belwe-der, ziele drugie, Pctilium Plin. H. N. 24. 8. eine Slrt roilber Sofen. BELZEBUB, BEELZEBUB vide Bies, Czart, Dyabeł, Wróg, Szatan. BEN, u, m. 1. ziele, Lat. been rubrum, Valeriana rubra, p. baldryan czerwony, kozłek czerwony, rottyer Salbrian. Uned. 5. BENEDYKCYA, yi, ż. z Łac. uroczyste błogosławienie komu,

72 BENEF - BERDY. BEREK-BERM.

poświęcenie, bie ©egnmtg, ©mfegmmg. Benedykcya naj-świętszego sakramentu, konsekracya, w ofierze mszy świetej słowa sakramentalne. Kras. Zb. 1, 214. BENEDYKT, a, m. 1. (ob. Bieniasz). BENEDYŚ, ia, m. 1. zdrobn. imię męzkie, znaczące błogosławionego. Sk. Zyw. 1, 179. Ociec Benedysia kocha. Boh. Kom. 1, 378. g. Botan. Benedykt, ziele, Carn. shęgnan koręn, Lat. Geum Linn. Syr. 266, Senebictenfrant, Senebtcten-ttmrj. ob. Kuklik. BENEDYKTYN, a, m. 1. zakonnik zakonu Ś. Benedykta. Kras. Zb. 1, 454. Sk. Dz. 609. Teof. Zw. B. 4. BENEDYKTYNKA, i, z. zakonnica tego zakonu, bte Sencbtcttnerimt, Senebictinernonne. BENEDYK-TYŃSKI, a, ie, tyczący się Benedyktynów, Senebictiner« n. p. klasztor, zakon benedyktyński. BENEFICYANT, a, m. 1. dobrodziejstwa odbierający, ber »on etttem SBoblttyaten ctnpfdttgt. Beneficyant czyj. Cn. Th. glient. BENEFICYARZ, a, m. 1. Kapelan", ber fiapellan. Tr. BE-WEFICYABYUSZ, a, m. 1.. beneficium posiadający, eiit ^fritnbtter, ber etne ffrunbe, ober eitt geiftlidjeS Śetteftciunt tyat. Tr. BENEFIGYUM nieodm. n. godność kościelna z do-chodem, abo dochód z dóbr kościelnych. Cn. Th. bte spfrunbe. (Yind. oshpendastvu). Beneficya abo ziemskie dobra kościelne, które dożywotnie księżom się dają. Sk. Dz. 463. Beneficya kościelne, kanonie, probostwa. Birk. Sk. B. 4. (cf. Chleb duchowny, prebenda, probo-stwo, plebania, kanonia.) "BENGIEL, gla, m. 1. kij, palica, Ger. ber Sdngel, ber JJnut-tel. (cf. Svec. banka < bić) Sparus chłopska broń, krzywa broń, maczuga, bengel niektórzy zowią. Mącz. BENZOIN, u, m. 1. (Ross. pocHoft JiaAam), Gall. benjouin; Ital, belzoino; Angl. benjamin; - drzewo gatunku wa-wrzyńcowego Amerykańskie, tudzież żywica z niego; laurus Benzoin. Linn, Settjoe. BEB, bru, m. 1. Boh. ber; Carn. Bosn. Rag. bar; Croat. bar, perchin; Ross. óopt; (cf. Hebr. ID, Lat. far); Sorab. 1. heydusch; panicum Linn. ber gettd), gud^fdjwatt}, bte gewfyeljjtrfe, poniekąd gatunek prosa podłego. Ze bru robi się kasza, jak z prosa. Kluk. Rośl. 3, 142. Cresc. 184. [Boh. Prov. lepssj proso, niż ber), g. Myszy ber, ziele, Phalaris, 4aitartettgraś. Syr. 813. (ob. Browy). BERA, y, ż. z Franc. beurre (masło), bie Suttcrbtrtte, gru-szka ztad nazwana, że sie w ustach jak masło rozpływa. Kluk. Rośl. 1, 138. 'BERAREK, rka, m. 1. może z Niem. ber Soljrer, u gór-ników Sótyrer, świder. - Przewiercieć drzewo berarkiem aż do rdzenia. Cresc. 130. (cf. Berować.) BEBBEBYS, u, m. 1. krzewina, ob. Włoska kalina, Kluk. Rośl, 1, 151. Serberfó, ©auratb. Ross. 6apóapncB, KHCJH-ua; Boh. drść, drisstal; Carn. zheshmin; Slav. oskorusha. BERBERYSOWY, a, e, tyczący się berberysu, Ross. 6ap-ÓapHCOBUfi, óapóapHCHUfi; Boh. draćowy, dristalowy; Carn. zheshminov; S3erbert$i«( oon Serbertó. Berberysowe drzewo. Kluk. Rośl. 2, 54. Ross. óapóapHCHHKT.. Berberysowe krze-winy, Carn. zheshminje, berberetum. 'BEBDEBUSKA, i, ż. amabuz, pukawka, sclopus Urs. Gr. 320. eiite finaHbud)fe, eitt ©ibieflgciuebr. BERDYSZ vide Bardysz.

BEREK, a, m. 1. imię żydowskie Baruch,, eitt 3ubcnnatttc. Rogaty jesteś jak Berek. Boh. Teat. 28, b. 127. (cf. Job, cf. bankier). BEBEZYNA, y, ż. rzeka w Litwie. Wyrw. 20. eitt glttji tn Sitttyauen. (cf. Brzezina, Brzoza). BERGAMOTA, RERGAMUTA, PERGAMOTA, y, ż. BERGA-MOTKA, i, ż. zdrobn. gatunek gruszek, z Włosk. lub Franc. bte Sergamotte, eitte Sirtt. Gruszka smaku prze-wybornego, zapachu wdzięcznego, gatunek ich jeden bugi zowią. Ład. H. N. 8. Wonne bargamuty. Zab. 16, 326. BERGRYN, u, m. 1. farba, z Niem. ba8 Serggrun; Carn. pegrin; Ross. 3eaeńb ropHaa, zieleń górna, ochra Ye-neris: sam przez się dosyć cudny, a przydawszy gumi, będzie jasno zielony. Haur. Ek. 336. BERLACZ, a, m. 1. trzewik zimowy futrem podszyty, z Niem. bte 33drlatfd)e. Berlacze zgubiłem. Teat. 19, 9. BERLIN, u, m. 1. stolica Brandeburgii, Serltn. Sorab. 2. Barlin. BERLIŃCZYK, a, m. 1. z Berlina rodowity, ber Serlmer. BERLINKA, i, ż. z Berlina rodowita, bte Ser< linermn. g. Pojazd w Berlinie zrobiony, etn Serliner 2Ba< gen, eine Serline. Berlinkę moję potłuczono, poszarpa-no. Teat. 43, c. 108. Wyb. BERLIŃSKI, a, ie, z Ber-lina, tyczący się Berlina, Boh. Berljnsky, Ger. Serlttttfd), Serlitter. Gazeta Berlińska. BERŁO, a, n. 3. BoA. berła, berlićka; Vind. berła, bergla,< laska, drąg, ein ©to<f, eine ©tange. 1. Narzędzie myśliw-cze , drąg myśliwczy, bie Sogelftonge. Berło pod ptaka , laska długa z krzyżem albo poprzeczką. Chmiel. 1, 80. Na berło przez gwizdanie jastrząb' oswojony się wabi. Kluk. Zw. 1, 208. Zdziczałego jastrzębia któż na berło zwabi? Zabł. 14, 25. Nagł.- g. 2. Znak władzy najwyż-szej, bas ©cepter; Sorab. 1. czepter; Ross. CKHneipi, we3TB; Yind. szeptor, kralova paliza, shibika; Bosn. sci-bika kragljeva; Croat. kralyevzki bat, kralyevzka sibika; Hung. kiralyi pńltza; Rag. scibika; Boh. zezlo, żeżlo. Sccptrum albo berło. Groch. W. 193. Baz. Hist. 163. Kras. Zb. 2, 478. Neptun berłem trójzębnem w zie-mię uderzył. Otw. Ow. 218. g. 3 tr. berło panowanie, władza, państwo, ©cepter, Iperrfdjaft, $otyeit. Wyspa ta jest pod berłem króla Hiszpańskiego. Birk. Gł. K. 54. Sami siebie niegodnemi berła sądzili. Psalmod. 27. g. 4. Botan. berło , ziele, gatunek gnidoszu, Pedicularis sce-ptrum, Kluk. Dyk. 2, 172. gduferourj, SWbelfraitt. "BER-ŁO WŁADNY, a, e, berłem władajacy, panujacy, samo-władny, ©cepterfittyrenb. Mon. 75, 593! "BERŁOWŁADZCA, y, m. 2. który berłem władnie, samowładzca, Ross. CKH-neTpo.tepacem, CKHneTpoHOceut, ber ©cepterfubrer. Jeżeli w berłowładzcy niedołężna dusza, Lud cały pospolicie jest bez geniusza. Zab. 15, 76. ib. 5, 125. BERŁO-WŁADZTWO, a, n. 3. władanie berłem, panowanie, sa-mowładztwo, Ross. CKHnerpoAep>KaHie, bie ©ccpterfubrmtg, ,<perrfd)aft. BERMA, y, ż. ścieżka pod wałem po nad fossą, z Franc. berme, (cf. Niem. Srdrne), bte Senne, ein fcbmnler ©ang ant ftuge be3 2BaM unten ant ©rabett. (ob. Ganek). Jak. Art. 3, 286. W szańcach polowych berma, miejsce między brzegiem rowu i jego przedpierśniem. Lesk. 2, 220.

BERN-BEŚC. BESOW-BESTL. 73

BERN, u, m. 1. Boh. Bema, Berny, miasto i kanton Szwajcarski, Sent itt ber Sctytt>ei|s. "BERNA, y, ż. źle zamiast Briin, Bryn, miasto stołeczne Morawskie, SBritttn itt STOatyren. BEBNARD, a, m. 1. imię mezkie, Biernat, Setntyarb. Aucz. Kat. 2, 570. Dudz. 17. 'BERNARDYN, "BARNARDYN, a, m. 1. zakonnik reguły S. Franciszka, ber Semtyarbttter, eitte Slrt granjiźfatter, ber SKinorit. Franciszkanie reformo-wani od S. Bernarda z Senny, od niego Bernardynami nazwani. Sk. Żyw. 2, 284 et 1, 319. Teof. Zw. B. 4. (cf. Obserwant). Więcej potrzeba ludzi rycerskich, a niźli barnardynów. Rej. Zw. 35. b. Nie trzeba barnardyna na spowiedź, snadnie pijany wszystko wypowie, ib. 62. (cf. plecie jak na mękach), g. 2. Botan. Bernardyn, Bernar-dynek, ziele mordownik, tojad, Czarnobyl, Turecki czu-bek, oset Włoski. Chmiel. 1, 646. Jundz. 268. carduus benedictus. Kluk. Rośl. 2, 209. gefegnete Dijiel, Ross. MopAOBHHK-B, nperpaATi, npocTpMbHaa TpaBa. BERNAR-DYNKA, i, ż. zakonnica reguły reformowanej Ś. Franci-szka, bie Śettttyatbinetnomte. Bernardynką zostać z rozpa-czy. Nieme. P. P. BERNARDYŃSKI, a, ie, tyczący się Bernardynów, Semtyarbiner«. Bernardyńskiej on natury, pieniędzy cierpieć nie może. Teat. 22, 94. "Barnar-dyńska postawa; ale wilcze serce. Rej. Wiz. 77. (z wierz-chu biały, wewnątrz czarny; postać jak u proroka, haj-duckie sumnienie). "BEBOWAĆ, ał, uje, czyn. niedok. świdrzyć, z Niem. botyren, (v. Berarek). Gdy beczka wina ma być otworzona, albo berowana; trzeba wiedzieć, iż wino w pośrzodku najlepsze jest. Cresc. 345. BERSANA ob. Barwena. BERSZTEN, herb. kółka płużne; z Niemiec. Kurop. 3, 6. eitt ©appen. BERTRAM, u, m. 1. ziele, z Grecko-Niem. ber Sertram ettt Sritut, Anthemis pyrethrum. Linn, gatunek rumianu. Kluk. Dyk. 1, 41. BERYL, u, m. 1. z Greek, klejnot, akwamaryn, do koloru morskiej wody podobny. Kluk. Kop. 2, 43. ber Seręd, eitt gbelftein. Odym, Św. B. b. 2, b. BERYLOWY, a, e, tyczący się berylu, Seręlls tłOtt Ser^H. BEBZANA, BERZANKA ob. Barwena. BERZERKA, i, ź. z Francuzkiego bergere, gatunek krze-seł, eitte Slrt Cetynftittyle. Gabinet woskowaną posadzkę ma-jący, berźerki, szeslongi, i t. d. Xiądz. 21. Hrabina sia-da na berżerkę. Teat. 20, b. 49. *BES 'BEZ,- ob. Bez, Bez.-BEŚ, ob. Bękart. BEŚCIAD, BIEŚCIAD, BESKID, BESZKID, BIESZCZAD, u, m. 1, część gór Karpackich, dawnićj rozbójstwem sławna, przytułek łotrów; eitt Jtyetl be3 6arpattyt[d)en ©e< btrgeź, burd; SRdubereę berittymt. [Górale karpaccy zowią bór na górze beskidem, bieszczadem. Por. Svec. beskyd-da< zasłona. 2.] Krom. 1. Ład. H. N. 43. Dudz. 33. Abo to tu Mospanie pod Bieszczadem, Takli się to rozbi-jać godzi bez sromoty! Pot. Jow. 110. Tedy już w mie-ście gorzćj będziem żyli, Niż na Krępaku albo na Bie-szczedzie! Zab. 15, 245. Leda gnojek śrzód miasta pa-

stwi się nad żydem, I tak im miejski rynek stanie się beskidem. Pot. Zac. 96. Nie wie, czy w raju, czy jest na beskidzie. Pot. Syl. 478. (hultaj między swemi). Prov. Bywały; był trzykroć na beskicie, a czwarty raz na Krę-paku zbijał. Rys Ad. 4. (zawsze w złem towarzystwie, zawsze zbrodzień.) BEŚCIADZK1, BIESZCZADZKI, a, ie, tyczący się Beściadu, Se^ciabtf^. Góry Bieszczadzkie są te: Modra, Turza i Wapienna; stykają się z Karpackiemi i ciągną ku Rusi Czerwonej. Ład. H. N. 44. Syr. 637. BESOWAĆ, ał, uje, Act. Nied. ecować, z Niem. betjjen; Sorab. 2. bejzowasch; Vind. pesati, (smehkuvati, obmeh-kuvati). Osobliwie o stolarskich robotach, befonberS DOttt Seifcen ber £ifd)ler. Besowanie albo napuszczanie drzewa, którego stolarze zwykli używać. Śleszk. Ped. 306. Na-puszczanie kości, drzewa i kamieni rozmaitemi farbami, rzemieślnicy besowaniem zowią. ib. 306. et 586. Stolarze olszynę farbują albo besują czarno, i udają za heban. Kluk. Rośl. 2, 30. 'BESPIECZNY ob. Bezpieczny. "BESPRAWIE ob. Bezprawie. BESSERM1AŃSKI ob. Bisurmański, BESSERUNK ob. Bassarunk. BESTLIWY, a, e, bestyalski, na kształt dzikich bestyj, zwierzęcy, dziki, niepowściągliwy; bejłialifdj, »ietyifd), roilb. Ludzie bestliwych namiętności niewolnicy. Modrz. Baz. 390. Oczy od wejrzenia bestliwego mieć powściągliwe. Gorn. Dw. 269.- BESTLIWOŚĆ, ści, ż. bestyalność, bestyalstwo, dzikość, niepowściągliwość; bte SSietytyeit, SRotytyeit, SBilbtyeit; Ross. CBHpunocTb, CBHpttiCTBO, 3Bt-poHpaBie. Zwierzęta trzeba zwyczaić, aby płoche nie były, ale się dały imować bez bestliwości. Cresc. 517. Modrz. Baz. 452.-BESTWIĆ czyn. niedok. zbestwić, roz-bestwić dok. do srogości i dzikości bestyalskiej pobu-dzać, rozjuszać, rozhukać; Eccl. oaBupimi, 3Błpio; Ross. 6®CHTb, B3ÓiiCHTb; Boh. et Slov. zdiwociti; Ger. ińetytfcty, roilb, roty, frecty madjett, auferft aufbringen, reifcett; phys. et morał. Lat. efferare. Konia płochego nie drażnić, by zbe-stwiony gniewem, ku urazowi nie przyszedł. Cresc. 518. Jeszcze przyszczuwaniem psy bestwi łakome. Otw. Ow. 112. Zbytecznem napojeniem zbestwieni. 1. Leop. 3. Mach. 5. Król tak dalece Litwę rozbestwił, że już na jego władzę upornie bije. Krom. 624. (audaces ect). Cierpliwością jego zbestwiony nieprzyjaciel, większej na-brał śmiałości. Krom. 128. Recipr. Pass. Bestwić się» BESTWIEĆ, dziczeć, sroźeć, wściekać się; Ross. 3B«p-CTBOBaTb, CBHptnCTBOBBTb, CBliptllUTb , BOSCBHpMUTb; Sorab. 1. zwoboeżu szo; Boh. zdiwoćeti; Vind. poshivin-zhati se, vdiujati se, sdiutati se; Rag. uzbiestiti se, uzyjeriti se; Croat. ferczati, lyutitisze; oietyifity, tuilb, roty, aufgebradjt tperben. Szkoda się bestwić i ognia poddy-mać. Pol. Syl. 402. 1 rozumna dusza, gdy się zbestwi, nie pytaj o cnoty. Bach. Epikt. A. l.-Co masz, od Bo-gaś wziął, czemuż się bestwisz; cur insolescis? Zygr. Gon. 76. *g. Kaim, iż nierządnym człowiekiem był, z cnoty się zbestwiwszy, nic mu dobrego z oczu niepa-trzało. Glicz. Wych. E. 2. (z drogi cnoty ku bestliwości wyboczywszy). g. 2. Osobliwie bestwić co do cielesno-ści, jurność podżegać, podniecać; oietyifd), geil m(U§ett,

Słoumik Linit}0 \uyi. 2. Tom I. 21

74 B E S T Y A. BESZ-2. BEZ.

woHufłig macfren, ju oietyif^er ffioHujł retfcen. Nie jedz wiele, abyś ciała swego nie zbestwił. Sk. Zyw. 1, 311. Nagą jego zbestwiona gładkością, Srogą się zapaliła ku niemu miłością. Otw. Ow. 155. Przyrodzona pożądliwość do wszeteczeństwa, ciało bestwi ku rozkoszy sprośnej, cor-pus titillat. Zygr. Gon. 95. - Reeipr. bestwić się, mieć się do spraw bestyalskich, sprośnych, lascivire, Cn. Th. 20. fletl werben, geil fepn, in bet Sruttfi fepn, MnfHg fepn. 0 krowach i psach, biegać się, pobiegać się; Boh. be-hati se; Ger. fHeren, lauftg fepn; (Croat. tirati se, goniti se); o świniach: kiernozić, krzekać; Boh. baukati se; Carn. pojati se; Ger. ranjen; o kotach: Carn. shtramlati; 0 kozłach: Carn. merkati; o koniach: Croat. hinczatisze eęuire). 0 jeleniach obaci. Bekowisko, Rykowisko. BESTYA, yi, ż. z Łac. nieme zwierzę; Dal. bestia; Hung. bestia; Boh. zwer ljta, howado; Sorab. 2. źiwina; Slav. xivina; Croat. sivinche; Bosn. sgivina; Carn. sverina, shiv3l; Yind. befhtia, sverjazhina, divja svir, shivina, shivalu, shival, shivenina; Boss. JKHBOTHHA, JKHBOTHHKH; (cf. żywocina), animal; etn um>ernunftigeśS Ibier. Bestyje ziemne. 1. Leop. Gen. 1. (zwierzęta ziemne 3. Leop.) Kłaniali się obrazowi bestyi. 3. Leop. Apoe. 13,15. Ma-łe bestye, owe komory, wojsko rozpędziły. Sk. Dz. 213. Obchodzi się z ludźmi, jak z nierozumnemi bestyami. Zab. 16, 10. §. Osobliwie bestya, zwierz dziki, srogi, eine Seftie, ein ttulbeś graufameś Jljter. Cielec morski, bestya ogromna i straszna. Otw. Ow. 632. Żyją jak nieuno-szone bestye. Petr. Et. 73. - §. Przystosowanie do ludzi. Kaligula, jako bestya żył i zginął. Sk. Dz. 67. Mówiąc, że z bestyami miał wojnę, rozumie ludzi przez bestye. Sk. Dz. 39. Ztąd wyraz szkalowania; afó ©djeltroort: Sefite! Nie pójdziesz mi ztąd, bestyo niegodziwa. Teat. 35, b. 17. Coż to za głupia bestya z niego! ib. 36, 86. - W rodzaju mezkim: Pokaże ja temu bestyi. Teat. 30, 56.- "BESTYALNIK, a, m. 1. z bestyami się poty-kający na widokach, bestiariut. Cn. Th. zapaśnik, wy-siekacz, ber 2}ferffimpfer. BESTYALNY, a, e, BESTYAL-SKI, a, ie, bestyi się tyczący, do bestyi należący, spo-sobem bestyi, dziki, srogi, sprośny; Croat. bestinszki; Yind. shivinski, shivalski, sverinski, sverski, diuji, sver-jafhki; Carn. shivinske; Sorab. 1. dżiwohzweracze; Bosn. sgivinski; Boss. 3BnpcKiS, CBHptnuB, CBHpwrB, CBHpt-noBamS, 3B*pOBpaBBiitt, 3B«poo6pa3Biifi, (ob. Zwierzęcy); Zfyitt', ti)itti\d), metyifd), beftialifdf. Widoki szermierskie i bestyalskie. Sk. Dz. 45. (£tyiergefe$te). Bestyalska rzecz, 1 to podlejszych tylko bestyj, gryźć i szarpać, co ma pod nogami. Pilch. Sen. 21. Minotaur był bestyalskiego przyrodzenia, przetoł mięsem człowieczćm żył. Otw. Ow. 307. Czarci bestyalskiemi ryki dom napełnili. Sk. Dz. 535. Ludzie ci bestyalni w nierządzie żyją. Petr. Ek. 55. Bestyalskie sprośne wszeteczności. Paszk. Dz. 60. Plugawe i bestyalskie obyczaje, pełne nieludzkości i okru-cieństwa. Sk. Dz. 861. Okrucieństwo bestyalskie. ib. 705.- Przysłówek Bestyalsko, po bestyalsku, bestyalnie, po bestyalnemu, Boss. SBtpcKH, ouf etne beftialifitye, »ie» jjifdje 3lrt. Z poddanemi • nie po ludzku, ale prawie po bestyalsku obchodzą się. Haur. Sk. 314. BESTYALSTWO,

a, n. 3. bestliwość, postępowanie bestyalskie, dzikość, zwierzęcość. Bosn. zvierstvo, sgivinstvo; Boh. howad-stwj, howadnost; Carn. sverijazhenost; Eccl. et Rott. ?BHf»hlTBO, CBepiinOCTb, CBHptnOCTb, CKCptnhCTKO, 3B«po-HpaBie, 3B«poo6pa3ie; Sie^eit, SMbffeit, So^etf, beftia-lifdjeS ffiefen. Mieszkańcy tćj wyspy pełni nikczemnośi i bestyalstwa. Botr. 244. Kłok. Turk. 172. BESTYJKA, i, ż. zdrobn. 1. BESTYJECZKA, i, ż. zdrobn. 2. mała be-stya, zwierzątko; Yind. shivinzhe, shivalze; eine fleine Seftie, ein Jtyierdjen. Zawsze wprzód biegła suczka trze-ba było być wszędzie bestyjce. Zab. 9, 275. - Żartem: Głowę suszę, jak się dorwać holendrów (dukatów), tych bestyjków. (bestyjek). Teat. 43, 19, c. Wyb. Dziewczęta się hurmem do niego zbiegały; bo te bestyjki diabelnie złoto lubią. ib. 55, b. 14. Bardzo mi się chciało ucało-wać tę bestyjeczkę. Teat. 28, 87. - BESTYJNY, a, e, do bestyi należący, Ityier«. Dała ducha obrazowi bestyi, żeby też i on obraz bestyjny mówił, aby każdy dał. chwałę obrazowi bestyjnemu. 1. Leop. Apoc. 13, 15. BESTYJ-STWO, a, n. 3. bestye, kupa bestyj, ein $oitfen SefKen. Nastrzelał tego i nasiekł bestyjstwa. Jabł. Buk. S. 3. 6. (o' Tatarach). BESZERUNK ob. Baszarunek. BESZTAĆ .czyn. nied. zbesztać, wybesztać dok. bestya nazywać, łajać obelżywie; eine Sefłte fdjelten, fcbimpfen, Ififłem. Lżył, łajał, beształ. Chrośc. Fars. 97. Lud okru-tnie go beształ w swej mowie. ib. 56. Służących nie mamy ustawicznie prześladować, besztać, strofować. Zab. 16, 35. BESZTANIE, ia, n. BESZTA, y, ż. łajanie obel-żywe, ©ctymatyrebe. Nie mów królowi "beszte (beszty), bo cię zetnie jeszcze. Rys. Ad. 47. (ob. Nabesztać, pobe-sztać). BET, u, m. pierzyna, pierznik miękko pierzem wysłany, z Niem. ba§ Sett, geberbett. (Croat. blasina). Bet z mięk-kiego usypany puchu. Pot. Arg. 35. Król sam idzie na wojnę; szlachcic gniotąc bety, Coraz śle do Krakowa z domu po gazety. Pot. Pocz. 590. Leniuch ospały, nie łatwo się da od betów odwieść. Min. Byt. 4, 216. Legać mu tylko w betach. Nar. Dz. 3, 117. (leżuch, leniuch, gnuśny, na nic się nie zda). §. Fig. Buszało słońce z swoich morskich betów. Jabł. Buk. H. 3, b. (ze swego łożyska). 'BETKA ob. Bedłka. BETMAN herb, cała ręka, paciorki trzymająca; z Niem. Kurop. 3, 6. ein SBappeit. 1. BEZ, bzu, m. 1. (Carn. besg, o bezkam excavo, quia matriz cuneo protruditw); Yind. besouz, besouje; Croat. besg; Hung. bodza; Dal. baaz, bazg, bazag, baz; Rag. bdz, bSzagh, zóvina; Bosn. bśz, abzov; Slavon. bazovina; Sorab. 2. bas; Sorab. 1. boz, bos; Boh. bez, bzyna; Slov. bez, chabzda; Ross. óoat, immaibBHKŁ; drzewko, sambucus. Syr. 1504. Kluk. Rośl. 2, 49. ber §otylunber. (ob. Bzowy kwiat, Bzowe powidła). Bez leśny gronisty czerwony, rottyet Setgfiofllunber; ib. Bez Turecki, Siringa Linn. ber ©pmtifdjie fcopnber, Siląc. Kluk. Rośl. 1, 270. 2. BEZ, przyimek rządz. drug. przypadk. oznacza brak, nie-bytność, wyłączanie; Ger. otyne; (przeciwne a) czasem

BEZBAR - BEZBŁ. BEZBOJAŻ-BEZBOŻ. 75

cum cnclitico e, n. p. bezemnie; Boh. et Slovac. bez, beze; Sorab. 1. bez, bes; Ross. 6e3i; Hebr. DEN ephes. (Zamiast bez popólstwo często mówi przez z drugim przy-padkiem, co się i w dawnych pisarzach znajduje, n. p. Gdy król przez płodu i potomstwa zejdzie, króla obierać nie mają, przez wiadomości naszej. Herb. Stat. 8. Po-morzanie przez mała swego nie dokazali. Biel. Kr. 78. (bez mała). - Zachowywano tez zmianę nawet i w słowach składanych, n. p. przezpieczny. Stryjk. 124. Biel. Kr. 435. (bezpieczny). Uprzezpieczony. Biel. Kr. 77. (zamiast: ubez-pieczony) - Tem się wykładają i niektóre dotąd jeszcze nie-zarzucone sposoby mówienia, n. p. przez dzięki co czy-nić, t. j. z musu, bez dzięki, nie za Bóg zapłać czyli po-dziękowanie. Przeciwnie na bez rok, ma bez za przez, za czem poprawniej przezrok, ztąd tez przezroczny. Prze-mianę bez na przez rozważać też należy w następujących dyalektach: Dal. bez, brez, prez; Rag. bez, vulg. brez; Croat. prez (zaś Polskie przez, Croat. chez; Ross. tpes-E, lepess); Slavon. prez; Bosn. bez, brez; Vind. et Carn. bres; porówn. prócz, precz.) - g. Okręt bez sternika, bo-gactwo bez mądrości. Warg. Wal. 234. Co dzień bez słońca, wojsko bez hetmana, To jest bez króla państwo, dom bez pana. Pot. Syl. 372. Pan bez sługi, książę bez ziemi, ojciec bez dzieci, ziemianin bez kmieci. Rys. Ad. 57. (za nic). Szynk bez muzyki, wóz bez smarowi-dła, taniec bez dziewki, za nic nie stoi. Haur. Sk. 156. Dobre rzadko bez złego. Cn. Ad. 165. (nic bez ale). Bez czego możesz być, zaniechaj. Cn. Ad. 16. (czego nie potrzeba, to drogie i za szeląg). Czas, byś się uczył sam bezemnie chodzić. Jabł. Tel. 370. (bez mojej po-mocy, cf. umie pacierz bez pani matki), g. Bez arithm. minus, mnićj, wyraża się przez linijkę między ilościami wzdłuż położoną. Śniad. Alg. 1, 8. otytte, toeniger. g.Bez< prócz, oprócz, nie rachując; obite, otylie ju redjnen. Było tam dziesięć osób, bez dzieci. Cn. Th. Jest tam dosyć ludzi bez was. Teat. 54, c. 62. (nie potrzeba tam wa-szćj przytomności), g. Bez«mimo, pomimo, mijając; otyne Buttyutt, <u$er, iibeigetyenb. Królowi nie wolno na nas bez nas co stanowić. Podw. Syon. B. b. Namiętno-ści w nas bez nas powstają. Pilch. Sen. 176. (mimo-wolnie). Bez tegoć, to nie daleko. Teat. 24, c. 99. (augerbem, otynebem, ubetbieg, nadto), g. Nie bez tego< zapewne, wielkie podobieństwo, oermuttyltd), getmjS. Nie bez tego, abyś kiedy liścików jego nie czytała. Teat. 32, 88. BEZBARWNY, a, e, bez farb i kolorów; Eccl. 6e3iuapeHi; Ross. 6e3iiBi)THbiH; fctrbenlośS, (otyite ftarbe). Sen bezbar-wnemi maluje farbami. Zab. 14, 155. Kras. REZBAWNY, a, e, BEZBAWN1E adv. nieodwłocznie; Ross. 6e3B0i0KHTH0, ungefdumt. 'BEZBEDNY, BEZBĘDNY, a, e, niezbedny, którego nie zbe-dziesz, naprzykrzony, przykry; Ross. 6e30T60HHbii1, ju< bringlicty, niityt lo$ }tt toerbett. Narzekał na oszukanie bra-terskie bezbedne. Leszcz. H. S. 64. BEZB1EDNY, a, e, biedzie niepodległy, leibenloź, teibenfrei). Bóg mię, przyjdzie czas, przyjmie kswój bezbiednej chwa-le. Ryb. Gęśl. C. 3. BEZBŁĘDNY, a, e, bezmylny, błędom niepodległy; Ross.

6e3norptuiHuB; fctylerloS; fetylerfreę. Niektóre w tem piśmie pomyłki pozachodziły, przeto damy tu przepis jego bez-błędny. N. Pam. 14, 267. BEZBŁĘDNOŚĆ, ści, ż. bic Setylerloftgfeit; Ross. 6e3n0rpuuiH0CTb. BEZBOJAŹLIWY, BEZBOJAŹNY, a, e, bojaźni lub boja-źliwości nie podległy; furdtytloS; Ross. 6e36oa3JHBu8, 6c3Óo«3iieHHHH, Eccl. 6e36oH3HHBii8. BEZBOJAŹLIWOSĆ, ści, ż. niepodległość bojaźni; bie gurd)tloftgfeit; Ross. 6e3-60H3JHB0CTb, 6e360H3HCHHOCTb; Eccl. EfiZKOKZIlbCTBO. "BEZBOKI, a, ie, boków nie majacy; Hoss. 6e3ÓOKitt; otyne ©eiten, tyotytfeitig. (nie wypukły). BEZBOLESNY, BEZ-BOLNY, a, e, bolowi lub boleści niepodległy, nie bole-jący; Ross. 6e36ojn3HeHHbi8; fctymerjenloź, fctymerjenfre)). Koniec żvciu naszemu bezbolesny daj nam Panie. Pimin. Kam. 107. BEZBOLNOŚĆ, BEZBOLESNOŚĆ, ści, ż. nie-bolenie. Cn. Th. niecierpiętliwość, Włod. Ross. 6e3Ó0-araeHHOCTb, (óeaóojie- zdrowie); Eccl. 6e360»3H0CTb; bie Sdjmerjenlofigfeit. BEZBOZEŃSTWO, a, n. 3. niewierzenie w boga, życie bez boga, ateuszostwo; Eccl. cc^KonibCTBO, neb°~ gosctovje; Yind. bresbognia, boganeverstvu; Slttyeiftereę, Unglaube, ©ottloftgfeit. Księgi Lukrecyusza bezbożeństwem Spinozy tchną. Zab. 2, 262. Alb. Na nowe bezboźeń-stwo przewierzgnieni. Jan. Oksz. C. 2, b. BEZBOŻNICA, y, ż. w boga niewierząca, niezbożna; eine SlttyeifHltn, ©Ot' teźldugnerinn, Unglaubige, ©ottlofe. Bezbożnico! impia. Bardz. Luk. 153. Potwarzy na brata bezbożnica zwala. Jabł. Tel. 109. BEZBOŻNIK, a, m. 1. w boga nie wierzący, bez boga żyjący, ateusz; Slovac. bezbożnik, neznaboh ; Boh. zapfaboh; Slaion. bogotiijalac; Carn. bogatajivz, nasdushnek; Yind. bresbognik, boganeverez; Rag. bogo-nevjeraz, nebogosctovnik; Ross. 6e36o5KHHio&; Eccl. 6o-rooTCTynHHKi; ber ©otteźldugner, 31ttyeift, (ber Ungótter, Otyngótier). Bezbożnik wmawia w ludzi, że kary po śmier-ci niemasz. Karp. 2, 70. Bezbożnik nie mvśli być w niebie. Star. Ryc. 47. BEZBOŻNOŚĆ, ści, "i. nie-wierzenie w boga, życie bez boga, niezbożność, zło-czyństwo; Boh. bezboźnost, bobaprazdnost; Yind. bres-boshnost, boganerodnost, pregrefhnost, hudoba, hudo-bitnost; Ross. 3JOiecTie, mycTBO, bie ©ottloftgfett. BEZ-BOŻNY, a, e, BEZBOŻNIE adv. właściwie nie znaczy nie-nabożnego, niezbożnego, ale tego, który jest bez boga czyli nie wierzy w boga. Kpcz. Gr. 3, 99. gotteźlaitgnerifd). attyeiftfd); (Boh. bezbożny, bohaprśzdny; Slovac. bohaprd-zni, bezbożni; Sorab. 1. bezbożne; Rag. nebogosctovni; Eccl. 6oroMep3Ki8; Yind. bresboshen, boganeroden, boga-nebojezh, cresdushen; Carn. bresboshne, bresduschne, nadufhne, bo^anarodne); - Podobają mu się zarzuty prze-ciwko religii; dla tego chętnie czyta książki bezbożne. Zab. 3, 306. Bienk. Bezbożnym być, Ross. 6e36oatHH-qan>, 6e3Óoa!CTByio, óoroóopcTBOBarb. g. Bezbożny, niezbożny, złoczyński, zbrodniarski; gottloS, oerructyt; Ross. 3JtoqecTHu8, HeqecTHBUH; (Yind. hudobiten; Bosn. ne bo-go milli). Bezbożne sprawy jćj biskupi ganili. Sk. Dz. 842. Zycie twoje w niebezpieczeństwie, to jest człek bezbożny. Boh. Kom. 1, 37. Bezbożny świadek krzywo-przysięztwem dodaje wagi fałszowi. Teat. 49, 27. Bogusł.

21*

76 BEZBR-BEZCHRZ, BEZCHW - BEZCZ.

Bezbożnie zyć, Eccl. HEYBCTBOBITH , ?iS0Vb(TB0B»TH, (OB• zbezbożnić). BEZBBAMNY, a, e, bramy nie mający. Włod. ttyorloś, otyne BEZBRODY, BEZBRODNY, a, e, Boh. et Slovac. bez-bi>ady; Sorab. 1. befbrodnć; floss. 6e36opo4HB, 6e3-6pa4ufi, CKy4o6opo4utt; (Carn. mulast, mulz)« brody nie mający, bartloS, unbdrtig, gołowąs. Maci. Febus bezbrody. Ryb. Gęśl. B. 3. Mędrce bezbrodni, Albo cudem natury, albo wiary niegodni. Kras. W. 51. (ob. Młokos). BEZBBONNY, a, e, BEZBRONNIE adv. niezbrojny, bez oręża; Carn. bresroshjen; Ross. 6e36patwufi, 6e3opy)KBbifi; So-rab. 1. befbronitć; Ger. roetytloó, nnbettmffnet, waffenloS. Mała sława, bezbronny że polegnę w boju. Hal. Ow. 11. Z nienacka rozproszonych napada; i wielu ich bezbron-nych legło. Pilch. Sali. 212. BEZBBZEŹNY, a, e, brzegu niemający, niezawarty w brze-gach, nieograniczony, uferloS, grmtjenloS. Tu swe bez-brzeżna wieczność zacznie panowanie, W tym wszelki czyn znikomy zniknie oceanie. Nar. Dz. 2, 14. BEZBBZUCHY, a, e, brzucha nie mający, Boss. 6e3Ópio-xi8, CKy4o6pioxŁiH; Eccl. 6e3yrpo6Hbifi; baućf)log, ofyne 33«ud>, unbdmftig. "BEZBURZE, a, n. Eccl. 6e3Óypie, cisza, spokojność, bie SSinbftiUe, SRutye, ©turmloftgfeit. BEZBUBZNY, a, e, Eccl. Ce36ypnbiH, cichy, spokojny, od burzy wolny, nunbftill, fhtrmloź. BEZCABSKI, a, ie, cara nie mający, bezkrólewski; Eccl. 6e3E(apcTBeHHHH; o {me >&aax, Bitrioś. BEZCABSTWO, a, n. stan, rząd bez cara, bezkrólewie, bie 3o<irloftgfett, baS Btmfóettreid). BEZCELNY, a, e, bezmytny, cła nie mający, jofloS, JoHfrep; Ross. 6e3nontiHHHbift. §. Bez celu, zamiaru, jroedloS. BEZCEN nieforem.- za bezcen, za bezcenek, (ob. Cena); na półdarmo, aż nadto tanio; (Ross. óesaiHHOifE nieo-szacowana kosztowność); jjnter allettt ^retfe, fpott rcofylfeil, (Vind. sa predober kup). Bachmaty Tureckie za bezcenek przedawano. Nar. Chod. 2, 349. Dobra za bezcen przedane. Teat. 45, b. 69. Za bezcenek topazy od-dawali. Torz. Szk. 94. Kupił go żyd za bezcenek. Teat. 26, b. 37. BEZCENNY, a, e, ceny nie mający, nie płacący, tani, fpott TOOtylfeil. Dziś cnotę, wiarę, miłość, chcą mieć za bezcenne. Jag. YVyb. D. b. §. Ross. 6e3-UtHHufl, nieoceniony, nieoszacowany, nieopłacony, ttid)t su Bejnljlett, dliperft foftbar. Bezcenne dyamenty, koszto-wne kamyki. Smotrz. Lam. 14. BEZCHCIWY, a, e, chciwości niepodległy, bezinteressowny, uneigennujjig, unbabfiicbttg. Ta wspaniała i bezchciwa gor-liwość. Teat. 47, c. 111. BEZCHLEBNY, a, e, chleba nie mający, brotloś; Yind. treskrushen; Ross. 6e3XM6Hbitt. Bezchlebna kraina. Źebr. Zw. 14. (Ross. 6e3X4fBÓHua bezchlebność, brak chleba, głód). BEZCHMUBNY, a, e, Sorab. 1. bezmrotżelnć, nemrotzne; nie zachmurzony; roolfenlo§, unberoólft. Miesiąc świeci na bezchmurnem niebie. Bardz Tr. 447. Bardz. Luk. 84. BEZCHRZESNY, a, e, niechrzczony, ungetfluft. Niewier-nym i bezchrzesnym potępienie wieczne. Stryjk. 128.

BEZCHWALNY, a, e, Eccl. 6e3XBa,ibHHfi; Sorab. 1. beflior-doscżnć; niepochwalny, unlflbltd}. "BEZCHYTRY, a, e, szczćry, Ross. 6c3XHTpocTHbifi, unarg< Itfttg, argloś, nufrtd?ttg. "BFZCHYTBOŚĆ, ści, ż. szczć-rość; Ecc/. 6e3XHTpcTBO; Ross. 6e3JyKaBCTBO; bie Unarg< IffHgfeit, Slrglofigfeit, Slufri^tigfeit. 'BEZCHYTROSŁO-WNOSĆ, ści, ż. Eccl. 6e3XHTp0C.i0Bie, Gr. drtyroloyla, szczćromówność, bte Slrglofigfeit im Sebeu. "BEZCHYTBO-SŁOWNY, a, e, Eccl. 6e3XHTp0CJi0BHbifi, szczćrosłówny, argloś rebenb. BEZCIELESNY, BEZCIELNY, a, e, BEZCIELEŚNIE, BEZ-CIELNIE, adv. ciała niemający, forperlog, unf órperlid), im< jlctfcfylfdi; Boh. beztćlny; Sorab. 1. necżewnć; Ross. 6ez-TnaecBuft, 6e3MOTHbiB, 6e3BemecTBeHUhifi, HeBemecTBen-HUB; Bezcielny, incorporalis. Cn. Syn. 476. Anieli nie-cielesnemi oczyma; ale bezcielesnym widzeniem wszys-tkie rzeczy widzą. Smotrz. Lam. 204. Bóg jest duch bezcielesny. Galat. Alph. 43. Bezcielesny i nie ogar-niony. Sk. Kai. Nied. 242, b. Duchy bezcielne. Petr. Et. 75. Bóg narodził sie w ludzkim ciele, ale bezcielesnie. Zachar. Kaz. 1, 40.- BEZCIELESNOŚĆ, BEZC1ELNOŚĆ, ści, ż. Sorab. 1. necżewnoscż; Ross. 6e3T®JiecnocTb, 6e3iuoTie, 6e3iU0TB0CTb, 6e3BemecTBeBHOCTb, HeBeme-CTBeflHOCTb, bte Itnforperlicfyfeit, ^operlofigfeit. BEZCIENNY, a, e, cienia nie majacy, fdjattettM Cn. Th. BEZC1ENNOŚĆ, ści, ż. brak cienia, bie Sdmttenlofigfeit. "BEZCIEPŁY, a, e, Eccl, 6e3Ten.ihiH, 6e3TeMOCTeB-B, cie-pła nie mający, rodrntelog. BEZCIĘZARNY, a, e, Eccl. 6e3Tflr0CTCHŁ, nieciężki, nie-obciążony, nid?t fc^ruer, unbefcfyroert. BEZCZELNIE, a, m. 1. człowiek bez czoła, bez wstydu, który psu oczy przedał; Boh. nestyda; Sorab. 1. nehan-biwcż; Yind. neframnik; Ross. noxaÓHHK,b, 030pHHKi, 030pt, xa3T»; ein Umierfdjdmter, Sdjamlofer, (Stirnlofer); w rodz. źeńsk. BEZCZELNICA, y, Ross. noxa6inma, 030p-wma, kobieta bez czoła, wstydu, sromu, etne Un»er= fdjamte, 6d)amIofe. BEZCZELNOŚĆ, ści, ż. niewstydli-wość, niewstyd, niesrom, przedanie psu oczu; Boh. ne-stud; Sorab. 1. nehanbitoscż, nehanbitoscżiwoscż; Croat. neszramnozt, bezochnoszt, bezochansztvo ; Bosn. bezo-cjanstvo; Rag. bezocj3nstvo, bezocnós, bezsramnos, bez-obrśznos; Ross. 6C30ICTB0, NANPOCJIIBOCTB, 030pnn'ie-CTBO , HA30FI.IHB0CTB, noxaócTBO; Eccl. npenecKoe, naie ncoBa 6e3CTU4ie, (cf. Pies) bte Urtoerfcbdmtbeit, ®d)am= loftgfeit, ((Stimloftgfeit). Drogo mi przypłacisz bezczelność swoję. Teat. 54, 51. BEZCZELNY, a, e. BEZCZELNIE, adv. bezwstydny, niesromny, niesromięźliwy, bez czoła, psu oczy przedający; Sorab. 1. nehanbite, nehanbitoscżi-we; Rag. bezocni, bezsraman, bezobrazan; Bosn. bezo-cjan; Croat. bezochan; Yind. bresobrasen, odframoten; Ross. noxaÓHbiH, HaaflJHBhiH, HaóofijHBbifi, na3ofi.iBBuB, 030pH0fi;- Eccl. eedBihHt, ®ecTOKOiHqHHfi; unoetfcfydmt, fctyamlo?, ftintloś. Bądz śmiałym . i bezczelnym, jak ja; nie powinieneś się już niczego wstydzić. Nieme. P. P. 15. Bezczelny zdrajco! Teat. 53, c. 36. Bezczdnym być, Rag. bezóciti; Ross. naaHHTbca, noxa&CTBOBaTt, noxa^HHqaib, 6E30QETB0BAN>; Eccl. OE£(|>IMHTH C*.

BEZCZEŚĆ - BEZDEN. BEZDR - BEZDROŻ. 77

BEZCZEŚĆ, ści, i brak czci, niecześć, gtyrlojigfeit, Unetyre, Ross. 6e3MecTie. Bezcześć z niecnoty wynika. Bardz. Tr. 127. BEZCZEŚCIĆ, czyn. nted. zbezcześcić dok. Ross. 6e3ie-CTHTŁ, czci pozbawiać; nieczci nabawiać, bezeczcić, be-zecnić, profanować, oerunetyren, ber Ottyre beratiben, entetyren. Baby gdy tak swoim głosem się pieszczą, Wiek swój swo-wolnie stary bezczeszczą. Zab. 9, 348. Zabł. Przewieść na sobie nie mógł, aby tak sprośnćm kadzidło swoje zbezcześcił używaniem. Zab. 6, 295. Najszlachetniejsze stworzenie upodlili i zbezcześcili. Pilch. Sen. list. 3, 104. Nieludzkiemi postępkami ludzkość bezcześcić będą. Mon. 76, 535. Krzywoprzysieztwem imię świete boga zbez-cześcił. Teat. 2, c. 16.- 1. "BEZCZESNY, Ross. 6e3-MecTHbifi , ob. bezecny, etyrioź. 2. BEZCZESNY, a, e, BEZ-CZEŚN1E adv. bez czasu, nie zaległy od czasu, Ross. 6e3BpeMeHHufi, He no4aewamiM BpeMeHH; jeitloź, bem 3eitroectyfel nidjt unterroorfen. §. Nie mający wolnego cza-su, na głowę zatrudniony; tnufSeloŹ, otytte 3"*- §• Bez-czesny, niewczesny, nie wczas; nictyt jur rectyten 3ett ge< fetyetyenb, unjeittg. Eccl. E€7r0AbNl. BEZCZESNOŚĆ, ści, ż. niepodległość czasowi, Ross. 6e3BpeMeHH0CTb, bte loftgfeit. §. brak czasu wolnego, ber 3eitmangel. §. Nie-wczesność, bie uitrectyte 'BEZCZŁONECZNY, a, e, Eccl. 6e3>ueH0BHhifi, członków nie mający, glieberloź. BEZCZUŁOŚĆ, ści, ż. brak czucia, Ross. 6e3tyBCTBetiHOCTb, 6e3»tyBCTBO, 6e3tyBCTBie, bie gutyUofigfeit, Uttettipftnblid)< feit. BEZCZUŁY, a, e, BEZCZULE adv. czucia pozba-wiony, Ross. 6e3>tyBCTBeHHbiH, fiitylloź, uttempfiitbltd). Insza z wielkości umysłu rzeczy przeciwne pogardzić; insza być nikczemnie bezczułym; insza nieporuszony umysł, insza bezczuły. Tr. BEZCZYNNOŚĆ, ści, ż. próżnowanie, nieczynność, Boss. 6e34iiflcTBie, bie Itnttyatigfeit. Umieć czas trawić, jest życia istotą, Bezczynność przykrą nabawia tęsknotą. Zab. U, 149. Szost. Człowiek z przyrodzenia nader skłonny jest do bezczynności. Zab. 7, 274. Alb. (Ross. 6e3tHHie nieład, nieporządek). BEZCZYNNY, a, e, BEZCZYNNIE adv. nieczynny, próżnujący, Ross. 6e34«JbHbiH, (cf. Dziać, działać), unttydtig. Wsławione męzkim Amazony bojem. Bezczynnym zawsze gardziły pokojem. Zab. 9, 124. Ży-wość jego dowcipu, nie mogła być na moment bezczyn-ną. N. Pam. 13, 109. "BEZDANNICZY, a, e, Ross. 6e34aHHbiH, dani nie pod-legły, freę oott Slbgabett. "BEŻDARNY, a, e, Eccl. 6e34apHbiu, bez daru, nie obdarzony, darem niezaszczycony, ltnbefftyenft, gefctyettfloź. (Eccl. 6e34apcTBO, Gr. dóaoia, doni carentia). "BEZDASZY, a, e, dachu niemający, nie zakryty, Ross. 6e3KpoBeabHbiii, mtbebad)t, battyloS, uttbebeeft. "BEZDECHY, a, e, bez oddechu, tchu nie mający, Ross. 6e34uxaHHbiił, attyemloź. (cf. Bezduchy). BEZDENKO, a, n. 3. naczynie bez dna, kieliszek na dole kulisty, a ztąd przewrotny, eitt $umtneld)en, ettt Jrittfge= fttyirr, nnten rnnb geroólbt. Tr. BEZDENNOŚĆ, ści, ż. brak dna, głębokość niedocieczona, nieograniczoność, bte $0= benloftgfeit. Niezatrzymany bezdennością czasu. N. Pam.

19, 84. §. Bezdenność, bez dna przepaść, abystut. Mącz. — Urs. Gr. 127.. Bezdnie, bezdno, bezgruncie, ber 86= gruttb, phys. et morał. Bezdenności morskie. W. Pam. 11, 222. Zapadł się w niezgruntowana nędzy i wzgardy bez-denność. Teat. 2, 50. BEZDENNY, BEZEDNY, skrócenie BEZDNY, a, e, BEZDENNIE adv. niezgruntowanie głęboki; Boh. bezedny; Rots. 6e340HHufi; Rag. odadgnen; Vind. nepodnaft, bres dna, bres tleh; bobenlog, gwnbloś, uner< griinblid;. phyt. et morał. Garniec 'przezdenny (bezdenny ob. 2) bez). Cresc. 507. Konew bezedna nic w sobie zatrzymać nie może. Kosz. Lor. 71. Bezedna przepaść albo bezdenność. Mącz. Na bezdenną prawie głębokość morza spuszczali się. Pilch. Sen. 206. Otchłań ciemna Plutona i bezdne przepaści. Zab. 15, 31. Bezdenni łakomcy. Nar. Tac. 3, 63. (nienasyceni). Przyszedł złodziej do skępca bezednego. Klon. Wor. 42. Żłopając brzuch twój bezdenny tyje. Zab. 15, 412. Nasze bezdenne zbytki. Tward. W. D. 2. (bez granic, niepohamowane). Bezdenne Ezopa kon-cepta. Jabł. Ez. 3. (niewyczerpane). "BEZDESZCZE, a, n. Ross. 6e340W4ie; brak deszczu, su-sza; SKattgel an Sfiegen, Stirre. "BEZDESZCZY, "BEZDŹDŹO-WNY, a, e, Ross. 6e340»4HUH, deszczu nie mający, regenloS, btirre. Egipt "bezdżowny. Chod. Kost. 2. (bezdżdżowny). BEZDŁUŹNY, a, e, długów niemający, Yind. dougaproft, fdjnlbenfreę, fctyulbettloś. BEZDNIE, ia, n. BEZDNO, a, n. co dna nie ma, bez-gruncie, bezdenność, otchłań, przepaść; Sorab. 1. bezdno; Ross. 6e34Ha, ny^nna; Rag. bezdno; Yind. presen, pres-dna, globokuftvu; baź Sobenlofe, ber Slbgrnnb. Na bezdno piekielne strącony. Mon. 70, 698 et 75, 588. Wszyscy co tam w okręcie płynęli, na morskiem bezdniu zostali. Sk. Kaz. N. 1, 65. O bezdnie głębokości, która nie masz miary. ib. 1, 279. Namiętności, skoro duszę prze-waża, na bezdnie ja pociągną cieżarem swoim. Pilch. Sen. 128. BEZDNY ob. Bezdenny! BEZDOMY, a, e, domu niemający, Ross. 6e340MHuft, 6e3-40MOK5, 6e3n0MtCTHhlfi; Eccl. 6e340MOBHblfi , 6G340HHHK'b, BCZlOHbKT., KOTOpblH He HMiCTŁ JKIUMIia, 6e3XpaMHbIH, gołota, otytte,§auź, unangefeffen. BEZDRAPIEŻNY, a, e, drapieży nie używający, nie szar-pający, unrauberifity, ntetyt raubeni). Przodków w dziele bo-hatyrskiem, a bezdrapieżnem życiu i zaciągu naśladować. Birk. Kato. M. A. 3. BEZDROŻE, a, n. miejsce bez drogi, gdzie drogi nie-masz, Eccl. Ee(ns,Tie, óeanyraima; ein unroegfamer, roeg= lojer Ort, t»o fetn SBeg getyt. Położę na puszczy drogę, a na bezdrożu rzeki. 3. Leop. Jes. 43, 19. (na niedrożniku. 1. Leop). Chcesz iść drogą, ja z tobą; chcesz iść na bezdroże, nie bawię. Bardz. Tr, 403. §. Morał. Człowiek nędznym stać się może, Gdy z prostej szczęścia drogi sam zboczy w bezdroże. Przyb. Ab. 26. Kobiety zabrnąwszy na jakie bezdroża, na wszystkot się odważają. Teat. 5, 86. (zdrożności, 21btt>ege). BEZDROŻNÓŚĆ, ści, ż. nieprzecho-dność, bie Unmegfantfeit. Ross. Henp0X04HM0CTb, brak drogi. Włod. BEZDROŻNY, a, e, BEZDROZNIE, adv. drogi nie ma-jący, nie przechodny; Boh. necestny, bezcestny, neschodny; Bosn. et Rag. bezputni; Boss. 6e3nyTHbifi; nmoegfam. Puszcza

78 BEZDRZ - BEZDZIEL. BEZDZIEN - REZEC.

bezdrożna. 1. Leop. 4. Eidr. 9, 29. Ziemia pusta i bez-drożna. 4. Leop. Jer. 2, 6. Bezdrożnemi szlakami prze-rżnęli się. Pilch. Sali. 212. Przez skały wysokie Bezdro-zne ciągnie wojsko i przerwy głębokie. Bardi. Luk. 70. §'. zdrożny, przewrotny; utrat rectyten ®ege abgelłeitb, ser' febrt. Niemasz nic w jego nauce i obyczajach bczdrożnego. Mon. 71, 424. BEZDRZEWNY, a, e, drzewa nie mający, Eccl. 6e34pe-BecHHft; tyoljlo?, otyttc^olj. BEZDRZEWŃOŚĆ, ści, ż. brak drzewa, Eccl. 6e34peBecHOCTb, ber §pljmattgel. BEZDUCHY, a, e, ducha w sobie nie mający, nie żywy, lebloS. Członków rozszarpanego bezduchych szukała. Otw. Ow. 71. Wyzutych z siły, Mdłych, bezduchych, zgnębio-nych, podłych'zostawiły. Przyb. Milt. 205. (ob. 'Bezdechy). BEZDUSZNOŚĆ, ści, ż. brak duszy, Ross. 6e34ymie; bte ©eclenlojtgfeit. §• 'Przezduszność (bezduszność ob. 2. bez) ludzka « niepobożność. Mącz. bie ©en>fffeitloftgfeit, ©ottlo< ftgfeit. BEZDUSZNY, a, e, BEZDUSZNIE adv. Slovac. Boh. bezdussny; Sorab. 1. bezduschne, Bosn. bezdusejan; Yind. bresdufhen; Carn. bresdufhne, presdufhnik; Ross. 6e3-4yuiHHft; duszy nie mający, bezduchy, nieżywy; feelettlo?, leblflS. Padła i leży bezduszna. Morszt. 84. Rośliny są ciała organiczne bezduszne. Bot. Nar. 2. Majętność bezdusznych rzeczy, jako pieniędzy, zboża; także i majętność duszę mających, jako bydła, koni. Petr. Pol. 44. Petr. Et. 51. Bezduszny, 'przezduszny, niezbożny, zły. Mącz. Ross. 6e34yuiHuft; bezsumienny, bezbożny; geroiffettloś, gottlofS. Zły a bezbożny Judasz wydał swego mistrza. W. Post. W. 1, 260. Bezbożni i bezduszni ludzie, ib. 206. — Ross. 6e34yniHHiaTb, bezbożnym być; 6e34yuniHKb, bezbożnik. BEZDZIĘCZNY, a, e, BEZDZIĘCZNIE adv. nie dobrowolny, wymuszony, bez dzięki; niefyt gutimllig, erjnmngett. Roh. bezdećny. Gravate bezdzięcznie, nie z dobrą wolą. Mącz. Bez-dziecznie a za niechucia pełnił rozkazanie królewskie. 1. Leop. i. Parał. 21, 6. Cóż ma król czynić w takowem przyniewole-niu, i bezdzięcznym pozwoleniu. Wereszcz. Reg. 26. "Przez-dzięczny (bezdzięczny ob. 2. bez) fastidiosus, dziwak, któremu nikt nie dogodzi. Mącz. griHeittyaft, routiberlid;, griUenfdttgeri)dj. "BEZDZIEDZICZNY, a, e, BEZDZIEDZICZNIE adv. bez-dzietny, bez potomka, dziedzica; obne 6rbett, erbettloś, erb-loS. Ross. 6e3Bacj«4HbiH. Nie dziedziczący, wydziedzi-czony, erbloó, enterbt; Yind. bres diela, oddieufhan. BEZ'DZIĘKI, 'PRZEZ DZIĘKI adeerbialiter, bezdzięcznie, z musu, nicrad, po niewoli, przeciw woli, bez bóg za-płać albo podziękowania; rotber ffiiDeit, gejroungett, ttitgertt. Boh. bezdeky, bezdććnć, bezdek; Sorab. 1. bezdźak, ne-rad; Boss. HCBoaeio, 3aHeB0JH0, n0HeB0Jił. Fatigare votis, modlitwami boga spracować, wyprosić bez dzięki. Mącz. (koniecznie). Proszę, abyście przez wszelaką okazyę, bądź wdzięk, bądź bez dzięki, dostojeństwo jego na pamięć przywodzili. Weresz. Reg. praef. BEZDZ1ELNOŚĆ, ści, ż. 1. nieskuteczność, Ross. He4nfi-eTBHTejbBoeTb, bte ttttroirffamfeit. 2. N epodzielność, bte tln< tbeilbarfeit. BEZDZIELNY, a, e, BEZDZIELNIE adv. 1. od działania, nie działający, nie skutkujący, dzieła nie wypro-wadzający, Ross. 6e34nficTBeHHbifi, 6e34*ibHbrti, HCA^B-CTBHTCJBHHIB; uttnurffant, nidjtS beroorbrittgmb, nityi erjeu*

genb. Granie samo muzyczne jest bezdzielne, że żadnego dzieła po sobie trwającego nie płodzi; kompozycya zaś jest dzielna, bo z niej noty muzyczne. Oss. Wyr. artes, quae ipso actu perficiuntur, nihiltjue post actum operis relinquunt. Quintil. Dziwnie utyskują; dla tego my ich w tćm bezdzielnćm dziele nie naśladujemy. Weryf. praef. (nieczynnym, na nic się nie zdającym). Bóg dał dzielność słońcu, ziemi, drzewom, aby nam pokazał moc swoje, która więcej w dzielnych, to jest działających, niż bez-dzietnych wydaje się dziełach jego. Boh. Diab. 20. 2. Bez-dzietny, od dzielić, niepodzielny, niepodzielony, itnttyetlbar, ungetbetlt. Bracia bezdzielni; Eccl. B^JUJMU. BEZDZ1ENNY, a, e, dnia nie mający, otytte £ag, tageloź. Z miejsc rozkoszy spuścili sie w te cieśni bezdzienne. N. Pam. 11, 241. BEZDZ1ETNOŚĆ, ści, ż. osierociałość bez dzieci, Boh. bezdetstwj; Ross. 6e3'ia4ie, 6e3ia4CTBO, 6e34«TCTBo; bte ftinberloftgfett. BEZDZIETNY, a, e, BEZDZIETNIE adv. (Boh. bezditek, bezcfetkyn'e; Sorab. 1. bezdżecżne; Ross. 6e3-4«THbifi, 6e3wa4Hfi; Yind. bresotroken); bez dziatek, bez dzieci, dzieci nie mający, ftitberfoź. Który bezdzietny, tego bądź patronem. Zab. 12,97. Zygmunt August umarł bezdzie-tnie. Pam. 85, 1, 335. (bez potomstwa). Bezdzietnym być, Ross. f)C3<ja4CTBOBaTb; osierocić kogo, Ross. o6e3ta4HTb. 'BEZDŹWIĘCZY, a, e, Ross. 6e33By<JHŁifi, bez dźwięku, nie wydający dźwięku, fd;aHH>3, flatl0lo3. "BEZDŹWIERNY, a, e, heze drzwi, drzwi nie mający, bez-bramny, ttylirloS, otytte Jtyitre, Ross. óe34BepHbtft. Bezedrzwi. Cn. Th. 'BEZDZWONNY, a, e, Ross. 6e33BOHHbifl; dzwonu nie mający, nie dzwoniący, tonu nie wydający, glo<fettlo3, toitloś, flattgloś. 'BEZEBRWI, ia, ie, Ross. ĆeaóopOBbiii; brwi niemający, otyne 31itgettbraunen. REZECNIĆ, REZECZCIĆ czyn. niedk. zbezecnić, zbezeczcić, dok. bezcześcić, czci pozbawiać, hańbić, eittetyren, ftbanbett; (Eccl. 6e3wecTByio, BetpbcTKOBJTii, 6e3<iecTHTb, o6e3temaTb; Sorab. 1. zan'ctżestżu, Yind. nezhastiti, odzhastuvati; Bosn. opadovati). Miłość ta zgubiła cię i zbezeczciła. Węg. Mar. 3, 135. Oni łżą i bezecnią się tą potwarzą. Wen/, praef. 41. §'. Tego świętego męża śpiegiem Tureckim bezecnią. Werif. praef. (szkalują, jte fetyimpfen ifm ettten Spiott). §. Szpe-cić, szkaradzić, entfteDen, oeruujłfllten. Ospa ją zbezecniła. Tr. BEZECNIK, a, m. człowiek bez czci, niecny, szkara-dny; Sorab. netżestliwcź; Ross. Hetecnreem; Rag. zlo-cescgńak; eitt ebrlofer, ftfydttblitber SKettfcfy. Bezecnik scelus, scelestus. Mącz. Temu bezecnikowi pierwsze miejsce dano. Monit.^ 65, 586. (ob. Infamis). BEZECNOŚĆ, ści, ż. BE-ZECEŃSTWO, a, n. Ross. Henecrie, Sorab. 1. netżistli-woscż, netżestnoscż, nctżestź; Yind. nepozhtenost; (Bosn. prikor, ob. Przekora); bezcześć, niecześć, brak czci, uczci-wości, haniebność, szkarada, szkaradność, bie Sbrloftgfcit, ©(bćmblid}fett, Slbfiłeulidłfeit, (ob. Infamia). BEZECNY, a, e, BEZECNIE adv. (Boh. bezeetny; Ross. HetecTBbift, aeqe-CTBBUH; Eccl. o6e3semeHX, o6e3iemeHhift; Yind. pres-zhasti, breszhasten; Slavon. neposhten) < bez czci, sromo-tny, haniebny, etyrloś, ttnebrltd), fibdnblid). politycznie; Infa-mis, podług wyrazu dawniejszych praw naszych bezecny.

BEZECZ - BEZGRAN. BEZGRO - BEZIMIEN. 79

Oitr. Pr. C. 1, 387. od czci odsądzony, etyrloS gemad)t, infam erfldrt. Bezecni, abo ci, którzy prawo swe utracili. Szczerb. Sax. 18. §. Moralnie niegodziwy, atyfctyenlidj, oer< rudjt. Kacerz ten bezecny chłopy podwiódł, aby siedli na karki panom swoim. Birk. Ex. 10. Bezeene nięszczęście, musi się do każdego szczęścia przymieszać. Gor. Dw. 255. (fatalne). Bezecnie żyć, postępować, Boss. HCJCCTBO-§. Fiiycz. arcyszpetny, szkaradny, fetyr tydfSIidj, flb< BaTb. fityeulid;. Bezecna postać. — BEZECZCI ob. Cześć. BEZEDNY ob. Bezdenny. BEZEDKZWI, ia, ie, drzwi nie mający. Cn. Th. bezdźwierny, ob. bezbramny. BEZEKRWI, ia, ie, BEZEKRWIE adv. bezkrwawy, blntloS, axsangvis, martwy, bezekrwi. Urs. Gr. 164. BEZETCHU, bez tchu ob. Dech. BEZFARBNY, a, e, Sorab. 1. bezbarbenitć; nie kolorowy, farby czyli barwy nie mający, farbenloź. Woda nie ma mieć żadnej farby, przeto ją a%ęóov bezfarbną decolorem nazywaja. Syxt. Szk. 109. BEZFOREMNY, a, e, BEZF0REMN1E adv. Ross. Óesspaiitt, 6e33pa<IHBIM; bez reguł, bezkształtny, unfórmlttty, lingeftaltet, regelloS. BEZFOBEMNOŚĆ, ści, ż. brak foremności, regular-ności, Ross. 6e33paiHOCTb; bte SRegeHojigfeit, Unfónnlictyfeit. BEZFORTELNY, a, e, niesztuczny, prosty, otyne Sunftgriffe, fnnfHo$,.ungefunfłe!t. Eccl. 6e3K03HeHHbifi, BEZGAŁĘZI, ia, ie, nie mający gałęzi, aftioS, jroeigeW. Ziele szelęźnik, pręt ma bez gałęzi. Jundz. 319. BEZGĘBY, a, e, nie mający gęby; munbloś, maniłoś, oty< ne fflaul; Ross. 6e3ry6bifl. BEZGŁOS, u, m. BEZGŁOŚNOŚĆ, ści, z. brak głosu, dźwięku, Boss. 6e3rjiaeie; Eccl. CKy40Macie; bie ©timm< lofigfeit, ber SKangel ber ©timme. BEZGŁOSY, a, e, głosu nie mający, Boss. 6c3oacnuii. CKy40r.iacHbifi; Yind. bres-glasen, neglasiten; fłimmloS, otyne ©timme. BEZGŁOWNY, BEZGŁOWY, a, e, Boh. bezhlawy; Ross. 6e3r.iaBHbiii, (6e3r0i0BHhifi kryminalny), głowy nie mający, fopfloS, otyne Śopf. De acephalis albo o bezgłównych lu-dziach. Chmiel. 1, 102. §. Bez przełożonego, otyne Ober= tyanpt. Po tym metropolicie już drugiego w swej bezgłó-wnej cerkwi nie mieli. Steb. 2, 223. §. Głupi, makówka nie głowa, głowa dla kształtu tylko, bezmózgi, bez oleju, słomiana głowa, flaki w głowie mający; bnmmfópfig, otyne Jlopf. (Eccl. 6e3r.iaB.HO, Gr. dnoxe<paiięa>, enttyanpten, gło-wę ścinać, bezgłównym czynić). BEZGN1EWLIWOŚĆ, ści, i Eccl. K£?ImKie, w°lność od gniewu, brak gniewu; bie irgerlofigfett, baS Unoermógen jttfy 511 drgent. Bezgniewliwość nie cnotą jest, ale wadą, bo wystawia człowieka na wszystko, jakoby bez czucia. Petr. Et. 271. — BEZGNIEWL1WY, BEZGNIEWNY, a,e, Eccl. EeęrHtKŁNi, gniewać się nie mogący, nie gniewający się; drgerloS, tmdrgerltcty, unoeratogenb ficty jn drgem. 'BEZGNIŁY, a, e, Eccl. 6e3rHHJOCTHbiH, wolny od zgni-łości; nnoerfanlt, nictyt faulenb. 'BEZGRANICZNY, a, e, bez granic, nieograniczony, Ross. 6e3npe4MbHbiii. (Ross. 6e3npe4t>iie 'bezgraniczność, nie-ograniczoność). BEZGROSZNY, a, e, grosza, pieniędzy nie mający, goły,

ubogi; otyne ein en ©rofctyen ®elb, gelbarnt. Bezgroszni ganią miasta, gdy nie masz za co chleba kupić. Jag. Gr. B. 3. Do cnoty mćj się garnę, w nićj się cały zwinę, Przy nićj chociem bezgroszy gołota nie zginę. Hor. 2. 195. Kniat. BEZGROTNY, a, e, grotu nie mający; getyrettloS, otyne ©etyre, otyne eiferne ©pije. Bezgrotna strzała, (ob. Grot, żelezce). BEZGRUNCIE, ia, n. bezdno, Carn. brófn;< przepaść nie-zgłębiona, ein bobenlofer Slbgrnnb. Yorago przepaść, 'przez-gruncie (bezgruncie, ob. 2, bez), bezdenność, bezmierna głębokość. Mącz. BEZGRUNTNY, a, e, Yind. bresgrun-ten; bobenloS, uttergrutiblitty, tief. Yoraginosus przepaści-sty, bezgruntny, bezdenny. Mącz. BEZGRUNTOWNOŚĆ, ż. brak gruntowności, bie ©runbloftgfeit, Ungrimblittyfeit. BEZGRUNTOWNY, a, e, BEZGRUNTOWN1E adv. nie na pewnym gruncie zasadzony, miałki, płytki, bez funda-mentu; ungrunblidj, grnnblośl, otytte ©runb. Blask bezgrun-townej cnoty, jak cień bez słońca istność traci. Zab. 13, 417. Anarchia nasza bezgruntownie rządem politycznym nazwana. Zab. 16, 167. BEZGRZESZNOŚĆ, ści, ż. Rag. bezgresenos; Ross. 6e3-rptuiiHOCTb, niepodległość grzechom; bie ©unbenlojtgfeit, Unfunbtyaftigfeit. Chrystusa, przez wzgląd jego bez-grzeczności, chlebem przaśnym, nie mającym kwasu grze-chowego, nazywaja. Smotr. Apol. 99. - Bals. Niedz. 1, 247. BEZGRZESZNY, a, e, BEZGRZESZNIE adv. grze-chom niepodległy; Bag. bezgreseni; Dal. bezgrisni; Ross. 6e3rpiiiiiHbifi; Sorab. 1. nezreschitć; Ger. fitnbenloS, mtffinb' tyrtft. Sam tylko bóg jest bezgrzeszny. Sk. Dz. 134. Sak. Dusz. 104. W Jezusie bezgrzesznym żadna się przygana nigdy naleźć nie mogła. Sk. K. N. 163. Niewinne i bez-grzeszne życie prowadzić. Toł. Saut. 27. . BEZGRZYWY, a, e, grzywy nie mający, n. p. koń, Ross. 6e3rpHBufi; mdtynenl 3, otyne Wdtytte. BEZGWIAZDY, a, e, gwiazd niemający, Ross. et Eccl. 6E33BD34HBIFI, HE HMDIOUUB 381134*; fternenleer, ungefiirnt. BEZHEŁMNY, a, e, hełmu nie mający; Ecc. 6e3UiaeMHbifi; unbetyelmt, otyne ftelm. "BEZHUMNY ob. 'BEZUMNY. BEZJARZEMNY, a, e, jarzma nie noszący; jodjfreę, otyne 3o(ty, unbejoctyt; Ecct. 6e3HpeMHbiB. BEZJĘZYCZNY, a, e, języka nie mający; jungenloS, otyne Bnnge, Ross. et Eccl. óesŁflsuiHbifi; Yind. bresjesizhen.— BEZJĘZYCZNOŚĆ, i, ż. brak języka, bie 3ungenlo|'igfeit. BEZIMIENNIE, a, m. pisarz bez imienia, niepodpisany, ein SlnonęmuS, ein Hngenonnter. Niewiadomo nam, zkąd ten bezimiennik wyczerpnął tę historyą. Nar. Histor. 8, 157. BEZIMIENNOŚĆ, i, ż. Eccl. 6e3HMHHH0CTi, zatajenie imienia, niewiadomość imienia, bie Slnonęmitdt. Pomimo bezimien-ności, wnet poznaliśmy autora tego pisma. Gaz. Nar. 1, 260. BEZIMIENNY, a,e, BEZIMIENNIE adv. 1. Sorab. bezmena, nepom'enćnć; Croat. neimenuvan; Rag. bezimena; Yind. bresjimena, bresjimenski, nejimenuvan; Ross. 6e3H-MeHHufi; Eccl. 6e3HMHHHbiii; zatajonego, niewiadomego imienia; anomjmifety, ungenannt, namenloś. Medic: Kości bezimienne. Krup. 1, 116. "§. Niewypowiedziany, unaufr fptedjlitfy, nantenlol Co za ból bezimienny, co za nowa katusza. Przyb. Ab. 223.

80 BEZINTER - BEZKOTW. BEZKR-BEZKW.

BEZINTERESSOWNOŚĆ, ści, i. Vind. nelaften prid; Ross. HeK0pbiCT0iK)6ie, 6e3Kopbicrie, (ob. bezkorzystny) wolność od prywaty, nie pragnienie własnego pożytku, bte Unei< gennufcigfeit. Doznałem twćj poczciwości i bezinteresso-wności, gdys mi bez żadnćj zapłaty służył. Teatr. 22, c. 46. Bezinteressowność zamiarów. Gaz. Nar. 2, 224. Bezinte-ressowność, nieprzyjaciołka podłości. N. Pam. 24,327. BEZ-INTERESSOWNY, a, e,- ie adv. nieinteressowny, uneigennufcig. Ross. 6e3cpeópeHHKi, HeK0pbiCT0Jii06HBbift, HecTHHtaTeibHHfi, 6e3KOpuCTHbift (ob. bezkorzystny); Yind. nelaftnodobizben. BEZISTNY, BEZISTOTNY, a, e,' Eccl. 6e3i>vnocTacHbift, nie mający istoty, bez jestestwa; roefenloś, otyne 2Birflid)feit. Bezistna czczość. Przyb. Milt. 50. Brnąłem przez bezi-stotną szerz okropnej gmatwy. ib. 320. — Algebr, bezi-stotny, irnaginarius. Algiebr. Nar. Pierwiastki kwadratowe ilości ujemnych podają nowy gatunek ilości, które nazy-wają bezistotnemi. Algiebr. Nar. 208. BEZKALNY, a, e, wolny od kału, niemętny; umdjlammig, fitylammloS, retn. Perła w bezkalnym znaleziona morzu. Zab. 12. 325. BEZKARMNY, a, e, karmi nie mający, Ross. 6e3KopMHbi8; futterloś, otyne ftutter. (Ross. 6e3K0pMima brak karmi, głód). BEZKARNOŚĆ, ści, ż. Sorab. 1. bezżtrafwanitoscż, brak karności; bte 6trafIo(iflft't< SuflcUoftflf^. Mon. 75, 588.— BEZKARNY, a, e, BEZKARNIE adv. Sorab. 1. bezżtraf-wanitć; niekarany, niekarcony; ftraflośl, ungeftraft. Rezkarne występki płodzą sroższe. Oss. Wyr. Bezkarnie z was szy-dzi. Hul. Ow. 201. § bezkarny, kary się nie bojący, nie-sprawujący się dobrze; unjtttfam, jugeHoŚ. BEZKIELNY, a, e, kłów nie mający; otyne Ipauer, otyne •panjatyne, otyne ©pięjatyne. Zwierząt ssących czwarty rząd zawiera bezkielne, glires, tylko po dwa zęby przednie mające. Zool. 282. BEZKOLANKOWY, a, e, Ross. 6e3KOJDHHŁiH, kolanek nie mający; fnieloS, otyne Jlnte, glieberloź, fnotettloS. n. p. ziele abo trzcina nie mająca członków albo kolanek. Włod. "BEZKOŃCZY, a, e," Ross. 6e3KOHeqnuB, (Rag. bezkonciv, Sorab. 1. bezkoneżne, bezkoneżniwó, Yind. breskonzhen); końca nie mający, nieskończony; nnenbltlty, enbloź. (Ross. 6e3KOHeiHOCTb; Sorab. 1. bezkoncżnoscź; Yind. breskonzh-nost; Rag. bezkoncivos; bte (Snbloftgfett, nieskończoność). BEZKORZYSTNY, a, e, BEZKORZYSTNIE, adv. korzyści nieprzynoszący, niepożyteczny, unoorttyeiltyaft, (Ross. 6e3-KopbiCTHbifi, 6e3KopeHHbift bezinteressowny; 6e3KopucTie bezinteressowność). BEZKOST, a, m. ciastoch, flak, lelek, zniewieściały, Boh. rozmaz^nek; Exos. Mącz. etn ffieiityling.— BEZKOŚGI, ia, ie, BEZKOSTNY, BEZKOSTY, a, e, kości nie mający, albo o bardzo kruchych kościach, miękki; fnoctyenloS, fno< ctyenfdjtoacty. Rag. bezkóstni, razkosejan; Sorab. 1. bezkost-żne; Ross. 6e3KOCTHbiB; Eccl. MarKOCTHbifi. Exos. bezkosty, Urs. Gr. 169. Bezkości. Mącz. Boh. rozmazany; rozma-many, pieszczoch. BEZKOTWICZNY, a, e, Eccl. 6e3Kp»qHu8, kotwicy nie mający, anferloS, otyne SInfet. n. p. okręt. BEZKRASNOŚĆ, ści, ż. Ross. 6e3Kpac0TCTB0, 6e3JtnoT-CTBO; brak piękności, krasności, bie @d)ontyeitóloftgfeit.

BEZKRAJNY, a, e, bez kraju, Idnberloś, otyne 8anb. Dzie-jopis niech będzie bezkrajnym, i rzeczy po własnćm na-zwisku niech mieni. Kras. List. 2, 119. (bez przywiąza-nia do jakiego kraju). (Ross. 6e3KpaftHHft, Rag. bezkrajn, < bez granic, nieograniczony). BEZKRESNY, a, e, nie kreślony, bez krćski, linii; unge< jeictynet, otyne Cinie, linienfretj. Tak dusza z pod nieśmiertel-nego wychodzi warsztatu, Tak jest bezkresną cechą twe-go majestatu. Zab. 9. 40. Zabł. BEZKREWN\\ a, e, BEZKREWNIE adv. Rag. bezkarvni; Ross. 6e3KpoBHHS; krwi nie mający, bezkrwawy, blntloś, unblntig. Ofiara duchowna i bezkrewna. Sk. Dz. 210. Naj-świętszy sakrament jest ofiarą bezkrewną. Bals. NA , 141. Eccl. wepTBa 6e3KpOBHaa. Bezkrewnie, bez rozlania krwi. Sk. Dz. 65. REZKREWN0SĆ, ści, ż. bezkrwawość, brak krwi albo rozlania krwi, Ross. 6e3KpoBie, bie Slutloftgfeit, Uit* blutigfeit. BEZKRÓL, a, m. podczas bezkrólestwa króla miejsce za-stępujący, interrex; ber 3n>if<tyenfonig, (SteUoertreter be<S Słó« nigS todtyrenb ber Ityronsacanj. Obawiano się, żeby się pry-mas za czasem nie robił bezkrólem. Biel. Kr. 607. BEZ-KRÓLEWIE, BEZKRÓLESTWO, a, n. (Ross. Meauyuap-CTBie, międzycarstwo) czas bez króla, po śmierci, zrzu-ceniu lub zrzeczeniu się tego, który panował; bflś 3nterreg< nunt, 3roifd;enreidty. Póki dom Piastów panował, bezkrólewia i krótkie i spokojne były. Skrzet. P. P. 1, 310. Po królu Stefanie było bezkrólestwo bardzo niebezpieczne i krwawe. Birk. S. K. C. 2, b. BEZKRWAWY, a, e, BEZKRWAWIE adv. bezkrewny, Yind. nekervau;* bez krwi rozlania, blutloś, untylutig. To to zwycięztwo godne osobliwszej sławy, W którem łup jaki-kolwiek jest przecięż bezkrwawy, Hul. Ow. 36. BEZKSIĘZYCZNY, a, e, Ross. 6e3JtyHHHH; bezmiesięczny, bez światła księżycowego; ntonbloś, otyne 2XottbcitIiityt. Bez-księżyczna noc. Cn. Th.— Cn. Syn. 492. Sorab A. bez-m'eszacżnoscż, interlunium, "bezksiężyczo, "bezmiesiecze. BEZKSZTAŁTNY, a, e, BEZKSZTAŁTNIE adv. Yind. nefh-tauten, ogerdjen, sverufhen; Eccl. ee^stnoTbiTL, n'ef°-remny, nieukształcony, kształtu nie mający, niezgrabny, nieociesany, nieokrzesany; geftaltloS, intgeftaltet, «ngefctytad)> tet, ungebtlbet. fizycz. i przenoś. Bezkształtny a ciężki to-łów. Bardz. Luk. 169. To coś bezkształtnego, sprośnego, rannego, zewsząd odartego. Bardz. Tr. 180. Bezkształtne kamienie. Zab. 15, 91. Bezkształtnie mowę nadziewają niepotrzebnemi słowami. Mon. 73, 346. BEZKSZTAŁ-TNOŚĆ, ści, ź. BEZKSZTAŁT, u, m. brak kształtu, kształtności; bte ©efialtlofigfeit, Ungeftalttyeit; Yind. nefhtaut, gerdust, ogerdnost; Eccl. E€Z0jYy€ Ross. 6e3o6pa3ie. BEZKUNSZTNY, a, e, BEZKUNSZłNIE adv. nie wykwintny, szczery. Dudz. 33. niesztuczny; fimftlosS, ungefunftelt. §. Sta-teczny, nieżartowny, serius. Mącz. unfctyófertyaft, ernfttyaft, ttnfdjerjtyaft. 'BEZKUNSZTNOŚĆ, ści, ż. brak kunszto-wności, bie fiunftloftgfeit. BEZKWAŚNY, a, e, BEK WAŚNIE adv. Boh. bezkwasny; Ross. 6e3KBacHHft; kwasu w sobie nie mający, przaśny, ungefduert. Ty jesteś azymus panis, bezkwaśny chleb, nie mający kwasu grzechowego. Smotr. Ap. 153. (ob. Przaś-

BEZKW-BEZMAT. BEZMĘT-BEZMOC. 81

nik). BEZKWAŚNOŚĆ, ści, i., BEZKWAS, u, w. brak kwasu; bte tlitgefónertl/eit; Hoss. 6e3KBacHOCTb, 6e3KBacie. BEZKW1AT, u, rn. ziółko, epimedium, ani kwiatu, ani nasienia nie ma. Syr. 1286; bte 23ifd;ofśmiifce, eine ^ffanje. "BEZLEP1CA, y, i. niepiękność, nielepskość, niedorze-czność; bie ©cbónbeitślofigfeit, Ungereimtbeit, Slbgffdjmacfttyeit. Najtrudniejsza w jedno absurdum wpaść, za którem ty-siąc bezlepic idzie. Pimin. Kom. 344. BEZLEŚNY, a, e, Boss. 6e3JtcHŁiM; bez lasu, bez drze-wa; itmlblofS, boljloS, otyne 5BaIb. I w naszym kraju wiele jest miejsc bezleśnych, gdzie wielki niedostatek drzew. Kluk. Kop. 1,222. BEŻLEŚNOŚĆ, ści, ż. . BEZLESIE, sia, n. brak lasu, drzewa, miejsce bez lasu; Boss. 6e3-jiscie; ber ffialbmangel. BEZLIST, u, m. ziele, eąuiselnm hiemale, Hippnris Linn. bo« ©(bafttyau, eine 3lrt ©djacfyteltyalm. Syr. 1338. (ob. Przęsłka, Strepeczka). "BEZLISZ ob. Przezlisz. BEZLOSY, a, e, Sorab. 1. bezloszne, ne maycze szobó losza; einrs; bez losu; otyne 8op3.. 'BEZŁ0ŻEN1EC, ńca, m. bezżeniec; eitt tyelofer, Hnbett>et&. ter. Tr. 'BEZŁOŻEŃSTWO, a, n. Zl. jarz. 3. bez-zeństwo; bie (Sljeloftgfeit, ttnberoeibttyeit. BEZLUDNY, a, e, BEZLUDNIE adv. Ross. ćesjHWiiB; nieludny, niezaludniony, pusty ; unbeoólfert, menfd)enleer. Pu-stynia bezludna. Groch. W. 90. W ogromnej bezludnej dziedzinie, Gdzie były starodawne okropne pustynie, ib. 15. §. Samotny, einfam. Kąt tajny był dla niego puszczą, tam na niebieski pochwał czasu użył bezludnie. Chodk. Kost. 7. BEZLUDNOŚĆ, ści, z. nieludność, niez;i'ludnienie, brak ludzi, samotność; SSolfśleere, Wenfdjenleere, SSoIfźntangel, tln» beoólferung, (Einfamfeit; Ross. 6e3.no/ue; Ytnd. bresludnost. BEZLUDZKI, a, e, Ross. 6e3iejiOBtMHbifi; nieludzki; un> ntettfd)ltd). Nie pragnę panowania, i ludziom tamtym roz-kazować bezludzkim. Tward. Wt. 47. Bezludzki jestem, 6e3'ie.i0Bii»jecTByi0. IiEZLUDZKOŚĆ, ści, i. brak ludzkości; Ross. 6e3M0.i0BiiMie, 6e3MCJOBtMHOCTL; bie llnmenfdtlidjfeit. BEZLUSKNY, a, e, bez łuski; Eccl. óesiemyfiBbifi; fd?itp. penloś. Węgorz bezłuskny. Włod. BEZMAJĘTNY, a, e, Eccl. GC^HUtHkHi, majątku nie ma-jący, ubogi; unbentittelt. BEZMAŁA NIE adv. nie wiele brakło, niemal, o włos, ledwie nie, prawie; Sorab. l.nimable. skoroź; Ger. (i fcfylt nid)t tńel, faft, bepnatye, urn etn^aflr. Bezmała nie całą ar-matę do szczętu znieśli. Fur. Uw. F. 6. Bezmała mi tego nie zaprą? Teat. 36, b. 25. BEZMAŁZEŃSKI, a, ie, bezżeński, bezłożeński, w mał-żeństwie nie żyjący; etyeloS. Stan bezmałżeński. W. Pst. Mn. 70. * BEZMAŁŹENSTWO, ob. Bezżeństwo. "BEZMARTWY, a, e, nie umierający, niepodległy śmierci, nieśmiertelny; frep oont ©terben, unfłerbK$. Śmierć Achil-lesa zacnego pożarła, Starość Ty tona bezmartwego zdarła. Petr. Nor. 2, C. 3. not. «Tytoń prosił bogów o nieśmier-telność; zatem przyszedł do takiej starości, że mu ży-• wot ten omierzł.« BEZMATCZY, a, e, Vind. bresmatern, bres matere; ma-tki nie mający; mutterloS.

BEZMĘTNY, a, e, nie mętny, bez kału, bezkalny; Urttrii= be, rein, flar; Eccl. E£^MATexkH%. BEZMĘSKI, a, ie, BEZMĘŻNY, a, e, Eccl. 6e34o6jcTBea-Hufi; niezamężny; unbemannt, mattnlośS, ytyne SJiann. Żywot bezmęski albo bezżeński. Gil. Post. 321. Masz córki bez-mężne. Bardz. Tr. 249. Dziewki bezmężne. ib. 29. Matko bezmężna módl się za nami. Pimin. Kam. 232. (najświęt-sza panno). Subst. bezmężna, nie mężatka; eine Sffiannlofe, Unoertyepratfyete; Ross. 6e3MywHaa, 6e3HeBnc™aa; Sorab. 1. newudata; Yind. neomoshena, ledizhna. BEZMEŹNOŚĆ, ści, i. brak mężności; Eccl. 6e3406jCTB0; bie Unmannlittyfeit; ayardgda. BEZMIAN, PBZEMIAN, "PBZEZMIAN, u, m. Ross. ÓesineBT,; Croat. otezślo; Carn. shtidera; < gatunek wagi, bez szal; pręt albo drąg rozdzielony na rozmiary, z gwichtem po-suwającym się % drugiego końca, etne ©d)neHtt>age, (SSBeftpr. ein Seźtner, Dan. et Svec. bismer, besman. Ihre Glossar.) — Waga nazwana przemian, służy do ważenia ciał przy po-mocy statecznćj wagi. Jak. Mat. 4, 269. Przemian. Oss. F. 121. Przezmian. Dwor. K. Bezmian. Sol. Arch. 29. Kto na bezmianie zaważył góry, a pagórki na wadze? Radz. Jes. 40, 12. (nawadze i na szalach, Bibl. Gd., Budn.) Rozu-miał o sobie, jakby góry miał bezmianem odważyć. Radz. 2. Macch. 9, 8. Budn. ib. BEZMIENNY, bez miana, ob. Bezimienny. BEZMIAR, u, m. BEZM1EBZE, a, n. niezmierzoność,nieogra-niczenie; Ross. et Eccl. 6e3MtpHOCTb, 6e3M-BpcTBO, H3jniuecTBO, óeauHC.ieHHOCTt; Sorab. 1. pżefm'ernoscż; Rag. prikomjerslvo; bie OTaglofigfeit, Unermeffli^fett, ©ranjettlo* figFeit. Dusza rozwlekłe świata bezmierze W punktu myśli pojętnej szczupłe szranki bierze. Zab. 9, 41. Zabł. Wi-niusza przyjaźń Galby rzuciła w bezmiar, in abruptum. Nar. Tac. 3, 58. BEZMIERNY, a, e, BEZMIERNIE adv. Sorab. 1. pżefm'erne, pschef m'eri; Rag. prikomjeran; Yind. brez-mern, zhesmernu, premernu, zhes mero; Ross. óesMflp-hhh, 6e3qHC4eBBŁiH, Mpe3MtpHBiH; niezmierny, miary nie mający, niewymierzony, nieograniczony; maj5lo§, nnermefflt^. Spojrzyjmy na ten strop bezmierny niebios, który nas ota-cza. Zab. 6, 100. Min.— Otw. Ow. 257. §. nie umiar-kowany, zbytny; mafloś, ungemajSigt. Żarty nie mają być bezmierne. Bud. Cyc. 49. Bezmierne wydawanie dna nie-ma. Kosz. Lor. 115. Bezmierny, zbytny, rozpustny, luxo-riosus. Macz. W bezmiernych złościach, by w wodach pły-wamy. Groch. W. 65. 'BEŹM1EBN0MAJĘTNY, zbytnie ma-jętny, niezmiernie bogaty; nneratejSlid; retd). Ludzie bez-micrnomajętni wolnym rządom niebezpieczni. Petr. Pol. 374. BEZMIESIĘCZNY, a,e, Boh. bezmesyćny; bezksiężyczny; monbettlofS, obne ffionb. BEZM1Ł0S1ERNY, a, e, REZMIŁOSIERNIE adv. miłosier-dzia nie mający, Ross. 6e3MH.iocTHBbifi; Eccl. ce^uHAOCTbNł, unbaTOberjtg. BEZMOCNY, a, e, mocy pozbawiony, siły nie mający; Yind. brcsmozhi, bresmozhen; Sorab 1. bezmocźne; Ross. 6c3MOiinhiH; macfytloiS, fraftloe, fd;n>ad). Cóż czynią ci żydzi bezmoeni? 1. Leop. 2. Ezdr. 4, 2. BEZMOC, y, i. BEZ-MOCNOŚĆ, ści, i. brak mocy, siły, słabość; bte Sraftlc ftgfeit, Otynmattyt, ©$tt>a$e; Yind. bresmozhnost.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I. 22

82 BEZMOW-BEZNOG. BEZNOS-BEZOCHOCZ.

BEZMOWNY, a, e, Ross. et Eeel. EC?U0,KŁHI) 6e3ria-ro.ibiibiH; Yind. bresgovoren,< nie mówiący; fprat^toS, nictyt rebenb. (Ross. óesMOJBHHK-b, » pustelnik; 6e3MOJtBie cisza, samotność, 6e3M0JBCTB0BaTt milczeć, samotnie żyć). BEZMÓZGI, a, ie, Sorab. 1. belmofowne; Yind. bres-moshganou; Ross. 6e3M03rauB (6e3M03riS < bez śpiku); nie mający oleju w głowie, głupi; getyirttlog, bltmm. Głupiego dzieło i bezmózgiej głowy, Szukać zemsty językiem i Iza— cemi słowy. Mon. 73, 669. Gorszysz nas swojemi bez-mózgiemi pismy. Pimin. Kam. 55. Mówisz, jakobyś był bezmózgi, ib. 354. Zab. 9, 61. Hor. 2, 46. Kniaź. BEZ-MÓZGNICA, y, i. głupia bezmózga kobieta; ettt tytrnlofeś 3Bcib. Zapewne ta bezmózgnica, nie objęła myśli twojej. Węgier. Mormon. 5, 24. BEZMROCZNY, a, e, nie zamroczony, jasny; Ross. 6e3-MpaMHHH; nnyerfutftert. BEZMYLNY, a, e, BEZMYLNIE adv. bez omyłki, bezbłę-dny; Ross. 6e3noipnmiibiii; fct'TerloS, otyne Srrttyunt. BEZ-MYLNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3norp«uiHocTb; bte getylerloftgfett. BEZMYŚLNY, a, e, BEZMYŚLNIE adv. Boh. bezmyślny; bez myśli, nie myślący; gebctnfenlośS. BEZMYŚLNOŚĆ, ści, i. brak myśli; bie ©ebcmfenlofigfeit. 'BEZMYTNY, a, e, myta nie płacący, nie biorący, bezcel-ny; Ross. 6e3noiiMHHHbifi; ntauttyloś, manttyfrei), jotlftcą. 'BEZNACZALNY, a, e, Eccl. r,e^H.w,JiAi.Hi, Gr. avao%oę; bez początku, początku niemający; otyne'Slnfang. Pimin. Kam. 180. •BEZNADZIEJNY, a, e, 'BEZNADZIEJNIE adv. Ross. ÓC3-Ha^eatHbtH; nie mający nadziei; tyoffmmgśtfog. 'BEZNA-DZIEJNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3Ha4e)KHOCTb; bte JpojT* nnngólofigfeit. 'BEZNAGANNY, a, e, "BEZNAGANNIE adv. Ross. óesnopot-Hhtii; niepodpadający naganie; tflbelfmj, tabeUoS. "BEZNA-GANNOŚĆ, ści, z. Ross. 6e3n0p0iH0CTb; niepodległość naganie; bte JabeUofigfeit. 'BEZNAGRODNY, a, e, BEZNAGRODNIE adv. Ross. óes-me34HbiB; Eccl. 6e3B03Me34Hufi; nie mogący być nagrodzo-nym , zapłaconym, powetowanym; ttnbelotylttyflr, imbejatylbar, tmerfejlid;. 'BEZNAMIĘTNY, a, e, BEZNAMIĘTNIE adv. Eccl. B€tTpa(T. ŁHX 6e3npHCTpacTHbifi; niepodległy namiętności; ieibeit' fdjaftgloS, nnleibenfd;aftli(ty. "BEZNAMIĘTNOŚĆ, ści, i. wolność od namiętności; Eccl. BccTpscTie, 6e3npncTpacTie; bie £cibenfctyflftźlo|tgfeit; dnu&ua. "BEZNAMOWNY, a, e, Eccl. óesyBUTMBi; nie mogący być namówionym; uttubetrebbar; Gr. dnuOnvoq. BEZNAS1ENNY, a, e, BEZNASIENNIE adv. Eccl. E£(1l_ CHbirb, n'e mający nasienia; famettloś, Grae. aanoęog-, ezsiemienny. 'BEZNASZLADOWNY, 'BEZNASZLEDNY, a, e, Ross. Ócs-n04pawaTeabHbifl; nie do naszladowania, nie mogący być naszladowanym; nidit nad;suatyntett, tmnactyatymlicty. •BEZNĘDZNY, a, e, 'BEZNĘDZNIE adv. Ross. óesHystHhiB; wolny od nędzy; elenbśfret), elettbSloS, nottyloź. 'BEZNIEWOLNICZY, 'BEZNIEWOLNY, a, o, Ross. 6e3Ka-6aabtibifi; niepodległy niewoli; fret) tJOtt taflaoereę, tmfflaoifd). BEZNOGI, a, c, BEZNOZNY, a, e, nóg niemający; Ross:

6e3H0riB, 6e3H0WHbifi; Boh, beznoby; Croat. preznog; otyne gufS, otyne gttfSe, fujJloS. (Yind. bresnogna tiza, poto-zhna lastviza, bergula, ob. brzegówka jaskółka). Graec. anoę. Ryby beznozne, pletew brzuchowych nie majace. Znol. 175. BEZNOSY, a, e, Boh. beznosy; Ross. 6e3H0Cbifi; nosa nie mający; otytte 9?flfe, nnnaftg. Subst. Beznos, a, m. ein Otynenafe. BEZOAR, u, m. Ital. bezoar; obs. Gall. bazar, beza; ffisp. bazar; (Arab. bedzahar; Pers. pahzeher* antydot wszelki przeciw truciznie); Carn. beslaj; ber Sejoar. Kamyk jaj -kowaty we wnętrznościach zwierząt rodzaju koziego znaj-dujący się; dawniej za lekarstwo przeciw truciźnie mia-ny. Zool. 367. Sien. 527. Ztąd wszelkie lekarstwo przeciw truciźnie. Sien. 527. Szpiez. 166.» antydot, ©e« gengift. §* Lekarstwo, Slrjetteę. W czas zabiegać cho-robie, próżne bezoary po czasie. Pot. Arg. 517. (Lekar-stwo po śmierci, łyżka po obiedzie). 'BEZOBACZNY, a, e, 'BEZOBACZNIE adu. nie obaczny, nieuważny; Ross. 6e3C0BtTHhifi; Eccl. 6e33ptHHo; uitoot' ftctytig, unuberlegt. 'BEZOBACZNOŚĆ, ści, ź. Ross. 6es-coBBiie; nieuwaga, nieostrożność; bte Unoorftdjtigfeit Unńberlegttyeit. 'BEZOBGHODNY, a, e, Eccl. 6e3o6xo4HuB; nie do ob-chodzenia; unntngangbar, ununtgdngltd). BEZ0B1EDNY, a, e, BEZOBIEDNIE, adv. Eccl. óesoón-4HHB; bez obiadu, nie jadłszy; otyne SDitttagSeffen, nnge« fpeift, nngegeffen. 'BEZOBLAZNY, 'PRZEZOBŁAZNY, a, e, 'BEZOBŁAZNIE adv.' (nie pobłażający) niewzględny; rit(f)1d;tSIoź, otyne Md' fictyt. Szalona, bezobłazna śmiałość, prorupta audacia. Mącz. Rozpustne, przezobłazne kurewstwo, flagitiosa, per-dita libido ib. Na inszych oślep i bezobłaźnie padać, coeco impetu incurrere. ib. BEZOBŁOCZNY, a, e, BEZOBŁOCZNIE adv. Ross. Óeso-ÓJiaMHuft; bez obłoków (ob. bezchmurny); roolfenleer, uitbewólft. BEZOBLUDNY, a. e, BEZ0BŁUDN1E, adu. Ross. óe3JtecT-Hbifi, (5e3aHueMnpHbiB, 6e3KOBapHbiB; od obłudy wolny, szczery, nieudawany, nngetyeuctyelt. Mało polegasz na tak bezobłudnie sprzyjających ci sercach. Mon. 71, 509. BEZOBŁUDNOŚĆ, ści, z. szczerość, nieudawanie; bte Ungetyeudjelttyeit, 31ufri(tytigfeit; Ross. 6e3jecTH0CTb, Oea-iH-neMtpie, 6c3KOBapnocTb, 6e3KOBapcTBie. 'BEZ0BRAŹL1WY, a, e, BEZOBRAŹLIWIE adv. Ross. 6e33a30pHbiB; bez obrazy, nie uraźliwy; unbeleibigenb, imanftófSig. 'BEZ0BRAŹL1W0ŚĆ, ści, i. bie Unanftogig. feit; Ross. 6e33a3opnocTb, (Ross. 6e3o6pa3Hbifi; Rag. bez-obrazni < bezkształtny ob. Obraz). BEZOBRĘGZY, a, e, obręczy nie mający; Ross. óe30ópy<i-HMB; retfettloS, otyne SReifeit. BEZOBRONNY, a, e, Boss. 6e33aciynHbifi; nie mający obrony; otytte 2Betyr, fctyitjjloS, Ultbefd)Ufet. Niewielka rzecz gromić zbrojną ręką bezobronne kupy. Hul. Ow. 64. BEZOBROTŃY] a, e, nieobrotny, obrotu nie mający; Eccl. 6e3o6paTHuH; otyne Utntoettben, unumroenbbar. BEZOCHOCZY, a, e, Eccl. 6c3X0THTCJibiibifi; nie mający ochoty; unluftig, otyne Cnft unb Sfeigmtg.

BEZOCHYB - BEZOGROD. BEZOJ - BEZPIECZ. 83

BEZOCHYBNY, a, e, BEZOCHYBNIE, adv. nie chybiający, pewny; otyttfetylbar. Smutnym dla was bezocbybnie teraz być musi ojczyzna widokiem. Zab. 16, 165. BEZOCZY, a, e, BEZOKI, a, ie, oczu nie mający; Boh. bezoky; Eccl. Ee^OYechHi., R°ss- 6e3rja3fcifi, 6e30Kifi; otyne Slugett, nugenlos. Ślepy, bezoki, naraża się na gła-zy. Zebr. Ow. 353. BEZODDZIELNY, a, e, Boss. 6e30T4UJibBHH; nierozdziel-ny; uitjertrennlitty. BEZODDZIELNOŚĆ, ści, i. nierozdziel-ność; bie ttnjertrennlidjfeit. BEZODŁĄCZNY, a, c, Boss. 6e30TJiyqHbiH; nierozłączny, untrennbar. BEZODŁĄCZNOŚĆ, ści, i. Boss. 6c30Tjy<t-nocTb; nierozłączność; bie Untrenubarfeit. BEZODŁOZNY, a, e, Ross. 6e30TjiaraTejibHbn1; bezodkła-dny, bezodwłoczny, nie mogący być odłożonym; unattffctyteb' bar. BEZODŁOŻNOŚĆ, ści', i. bezodwłoczność, niemo-żność odkładania; bte UnauffctyiebbarJeit. BEZODM1ENNY, a, e, niepodległy odmianie; Eccl. 6e3T>-HHaMecTBeHHbifl; unoeranberltity. BEZODMIENNOŚĆ, ści, i. nieodmienność; bte Un»erdnberltd)fett. BEZODPÓR, u, m. BEZODPORNOŚĆ, ści, z. nie danie odporu, nie bronienie, nie opieranie; SDJangel beś 3Bi< berftanbeS, SBiberjianbeSloftgfett, Uimnberftebbarfeit. BEZODPOBNY, a, e, BEZODPOBNIE adv. któremu tru-dno odpór dać albo sprzeciwić się; Cn. Th. ittttt)tber> ftetybar. 'BEZODPOWIEDNY, a, e, 'BEZODPOW1EDNIE adv. Eccl. Ee^orbRUTMn. 6e30TC!0BHU»; nie otrzymujący odpowie-dzi, nie wyciągający lub nie wart jej; UllbeantlttOrtet, antoortźloź. (Ross. 6e30TBtTHHH cierpliwy, nieodmrukliwy; óe30Tr0B0p0MH0 niesprzecznie). 'BEZODPOW1EDNOSĆ, ści, i. brak odpowiedzi; Eccl. CeaoTRUTie; bte SlntroortiS' lofigfett. (Ross. 6e30TB®TH0CTb, óe30TB«rie cierpliwość, nieodmrukliwość). "BEZODSTEPNY, a, e, Ross. 0e3OTCTynBUH; nie odstępu-jący; wtnbroeidłlid). BEZODSTĘPNOŚĆ, ści, z. Ross. 6c3-OTCTynHOCTb; niemożność odstępowania; bie Unabroetctylidjfcit. "BEZODWIĘZŁY, a, c, Ross. 6C30TBFI3HBIM', 6C30TBH3WH-BbiS; niepodobny do odwiązania; unabloSbar. BEZODWŁOCZNY, a, c, REZODWŁÓCZNIE, adv. Ross. 6c3B0Ji0i(HTHbiH, 6e30T4araTCJibHbifi; odwłoki nie czyniący abo nie cierpiący, nieodwłoczny, nie do odłożenia, nieod-kładającv, 'niemieszkajacy; mtffityitbiSIoS, ltnauflttyiebbar, utt' oerjuglicty", otyne Baubent. ' Cn. Th. - BEZODWŁOCZNOŚĆ, ści, ź. nie możność odwłoki; bie ttnaufctyiebbarfeit, Un< »erjuglid;fett. BEZODWROTNY, a, e. BEZODWROTN1E adv. Eccl. 6es-OTBpaTHbifi; bez powrotu, odwetu, niezwrotny, nieod we-towany; nidjt junidffetyreiib, otyne SSieberfetyr, unerfdfclicty. Czas bezodwrotnie zniknął. Zab. 13, 254. BEZOGONKOWATY, a, e, nie mający ogonka, bez szy-pułki; otyne ©ctyiDdusdjen, ©tdngelttyen. Ziele szelęźnik liście ma bezogonkowate. Jundz. 319. BEZOGONNY, a, e, Rost. 6e3XBOCTuft; ogona nic mający; fttyroaujloii, otyne ©(tyroanj. Koń bezogonny. Alb. z W. 4. ob. Kusy. BEZOGBODNY, a, e, ogrodu nie mający; gartenloS, otyne

©arten. (Eccl. 6e3orpa4Bti8 bez ogrodzenia, bezgrodzy, niewarowny). "BEZOJCZY, a, e, ojca nie mający; Vind. bresozheten; oaterloS. BEZOKI ob. Bezoczy. BEZOKOLICZNY, a, e, Slovac. n'edopowetliwi, nedoko-natliwi; bez wytknięcia okoliczności; nictyt umftdnblicty, otyne Umjłdnbliityfeit, unbeftimmt. Grammat, Tryb bezokoliczny, modus infinithus. Kopcz. Gr. 2, p. 202. Slovac. nedopo-wetliwec, nedokonatliwec; Yind. nenamirrjena visha; Ross. Beonpe4tJeHHoe HaMOHenie. 'BEZOPALNY, a, e, Eccl. 6e3onajHuB; niepodobny do opalenia; tmbebrennbar, unumbrennbar. "BEZOSĄDNY, a, e, nieosądzony, niepodobny do osą-dzenia ; Eccl. 6e30cy4HhiB; unoerurttyeilt, unoerurttyeilbar. 'BEZOŚCIENNY, a, e, Eccl. 6e30cieHBbi8; bez osna, (ob. Oścień); ftottyeUoS. BEZOSOBISTY, a, e, BEZOSOBIŚCIE adv. Rag. bez oso-bni, bez sobstva; Ross. 6e3JHqBUfi; nietyczący się oso-by, bezwzględny na- osobę; imperfonlid). BEZOSZCŻĘDNY, a, e, BEZOSZCZĘDNIE adv. nieoszczę-dzający; Ross. 6e3inaAHUH, 6e3noma4Ho; unfparfattt. BEZ-OSZCZĘDNOŚĆ, ści, i. brak oszczędności; bie Unfpar« famfett. BEZOWOCNY, a, e BEZOWOCNIE adv. (Yind. bres fada, bres prida, nepriden, sabftoin)' płonny, nierodzajny; un» frud;tbar. Ci są jako drzewa jesienne bezowocne. 1. Leop. Jud. 1. 12. - przenośnie niepożyteczny, nieprzydatny, nieskuteczny; fructytloÓ, uttnu|. W samocie przepędzał lata bezowocne. Zab. 15, 7. Kniai. Nie, bracie pobłądziłeś w swoim zdaniu mocno, Los możnym, cnotę nadto czy-nisz bezowocną. Zabł. Firc. 44. Napiszę do niego, jak się spodziewam, nie bezowocnie. Pot. Arg. 223. (nie da-remnie, nie bez skutku, skutecznie). (BEŻOWY ob. bzowy, Bez 1.,) BEZPALCY, a, e, Ross. 6e3na.ibifl; palców nie mający; ftngerloS; Boh. bezprsty. BEZPAMIĘTNY, a, e, BEZPAMIĘTNIE adv. - Dalm. pres-pameten; Rag. bezp&metni; > bezuważny, nie rozważny, nieprzytomny sobie; fttty nictyt gegenrodrtig, unbefonnen. Już bezpamiętna chęć mię w lasy bierze. Chrośc. Ow. 42. Safo zakochała się w Faonie bezpamiętnie. ib. 198. BEZ-PAMIĘTNOŚĆ, ści, ź. nieprzytomność sobie, nieuwaga; bie Unbefoitnentyeit. (Ross. 6e3na»HTHOCTB, 6e3nai»ATCTBO mdłość; óenaMHTHbiH zemdlały). BEZPARCYALNY, a, e, BEZPABCYALNIE adu. bezstron-ny; unpotttyeptffty. BEZPARCYALNOŚĆ, ści, i. bezstronność; bie Unparttyeplittyfeit. BEZPASZY, a, e, nie mający paszy; Ross. 6e3na»HTBLLFI; otyne SBeibe. BEZP1ECZN1EĆ, Neutr. Niedok. zbezpiecznieć Dok. mieó się za bezpiecznego, spuszczać z obawy, z ostrożności, z usilności; ftityer roerbeil. Zbroi nieskładajmy, ani bez-pieczniejmy, wiedząc, iż nieprzyjaciel krąży. Sk. K. N. 202. b. W zarażonćm powietrzu nie bezpieczniejem; ale wszelaką ostróżność ezynim. ib. 112. Z tym łotrem nigdy niebczpieczniejmy, nigdy zbroi nie składajmy, ib.

22*

84 BEZP1ECZN - BEZPIECZNY. BEZPIECZNY-BE Z PIECZY Ć.

115. Na on srogi sąd bezpieczniejemy bez wszelakiej trwogi. Kanc. Gd. 300. BEZPIECZNIK, a, m. któremu nawet nie przejdzie przez głowę, żeby się miał na swo-ich układach zawieść, który na to dobrze śpi, juz tego albo owego jak pewny, jak gdyby w ręku miał; eitt Unbeforgter, ber feiner ©actye gattj fictyer ift, ettt ©tdjerer. Teraz więcej jest tych bezpieczników, niż owych o zba-wieniu rozpaczających. W. M. W. 282. Do mądrości najcięźej przyjść od roskoszy, a ile bezpiecznikom owym. Tward. Pasq. 124. Bezpieczniku, który powiadasz, ze nie wszystko Bóg widzi. Rej. Apoc. 32. Rej. Post. Ji. 5. BEZPIECZNIŚ, ia, m. w obcowaniu sobie pozwalający, poufale postępujący; ber ftd; 3Sertraulid/(eiten erlaubt, im Hmgattge mit jemanbett stel tyerauśnimmt. Strzeż się bez-piecznisiów i ofertownisiów. Tr. 35. BEZPIECZEŃSTWO, a, n. BEZPIECZNOŚĆ, ści, i. "BEZPIECZA, y, i. (Boh. et Slov. bezpećnost, bezpećen-stwj; Boss. 6e3ne<tHocn>, 6e3neiaaie, óeaonacHoerb, 6e3HaBtTie; Eccl. 6aar0H3BHCTH0CTb; Sorab. 1. bezftra-schnofcż, fihernofcż; Vind. fegurnost, saneflivost, saterdnost, fmirnost, fhihernost, fhihrost; Carn. shi-hrenga; Croat. szegurnozt; Rag. bezpoghibilnos); > wol-ność od pieczy, od troski, obawy, spokojność, pe-wność, nieobawa, opuszczanie się, zaufanie, poleganie; bie ©orgenloftgfeit, ©ictyertyeit, Unbeforgttyeit, JRutye, ©emuttyS-nttye. Jakom się oszukać mógł i jeszcze z tąź bezpie-cznością drugich dni czekam. Sk. Kaz. N. 23. Z jaką bezpiecznością sumnienia wierni na sąd boży pójdą! Wys. lgn. 2. Zawsze chodzi bezpieczność z nierządem. Pot. Syl. 195. *§. Śmiała poufałość, pozwolenie sobie, nie-wstręt, nieobawa, postępowanie z kim za panie bracie, familiarność; breufie 33ertraulictyfeit, Sreuftigfeit im Umgange, gamiliaritót, gamiliartyeit. Kiedy pan młody do sułtany wchodzi, ta dobywa handzara i pyta się, zkąd mu się to bezpieczeństwo wzięło! Kłok. Turk. 90. U nas nie wie-dzą, jakie jest bezpieczeństwo Francuzkie z pany swo-jemi. Gorn. Dw. praef. Zalecę cię królowibo ja naj-większą mam u niego bezpieczność. Sk. Zyw. 1, 64. Nie miejmy z panem nieba i ziemi wielkiego bezpie-czeństwa i śmiałości; ale bojaźń, wstyd i pokorę do nie-go nieśmy. Sk. K. N. 442. Tym sposobem brali śmia-łość i bezpieczność mówienia. Glicz. Wych. K. 7. (wol-ność, nielękliwość Unerfctyrocfentyeit). Francuzi dziwowali się naszych w jęzkach biegłości I w Łacińskićj wymo-wie wszystkich bezpieczności. Stryjk. Henr. A. 3. (śmia-łej gotowości, obrotności jimerftctytlictye gertigfeit im <Spre« ctycil). II. Stan rzeczy, uwalniający od wszelkiej obawy; bie ©efatyrlofigfeit, bte ©ictyertyeit. Dał jawny wyrok na po-kój i bezpieczność chrześcian. Sk. Dz. 165. Herman do pokoju i bezpieczeństwa, niż do spraw wojennych był pochopniejszy. Krom. 110. Na wierzchołku niebios sie-dzący w bezpicczy. Przyb. Milt. 41. - BEZPIECZNY, BESPIECZNY, 'PRZESPIECZNY {Bici. Kr. 435. Stryjk. 124. ob. 2, bez), BEZPIECZNIE adv. (Boss. óesnetaab-Hbiii, 6c3ne'iHbiB, 6c3onacHhtii, óesHaB^THbtH, 6e36tiA«bi8, ójarooTHuiHbtii; Eccl. 6aaroH3n-BCTHhifl; Slovac. et Boh. bezpećny; Sorab. 1. bezftrafchnć, fichernć; Carn. bres-

fkerbne, fhihr, Vind. fmirne, bresfkerbi, feguren, sa-terden; Croat. szeguren, batriu, mirovap; Slavon. figur-no)> bez pieczy, bez troskliwości, bez bojaźni, obawy; unbeforgt, unbefummert, forgloS, ftetyer. Kopcz. Gr. 3, 15. Był on zawsze spokojnego i bezpiecznego sumnienia. Sk. Zyw 1, 224. Rzadki człowiek bezpieczny, który ma pie-niądze. Zabł. Z. S. 33. §. Bezpieczny czego, pewny czego; eitter ©actye geroijS. Jest tego bezpieczny, Ze otrzy-ma żywot wieczny. Kanc. Gd. 263. Publicznego sza-cunku ten tylko bezpieczny, Kto cnotliwie pracując, lu-dziom pożyteczny. Nieme. P. P. 50. §. Względem dru-gich poufały, zaufany w nich, w wziętości swojej u nich, familiarny; mit etnbern oertrnut, fmniliar. Gdy Piotr nie śmiał pana o to prosić, namówił Jana, aby on, jako z panem bezpieczniejszy, i który legał na piersiach jego, o to spytał. Sk. Zyw. 2, 427. Zona Władysława z Do-bieszem zwykła była bezpiecznie poczynać familiarius. Krom. 166. §. Nielękliwy, nie lękający się, śmiały, offen, Uttbefattgett, breuft. Bezpiecznie w oczy pojrzeć mu nie śmieli, I wstyd przenikał niewidome myśli. P. Kch. J. 268. Święty ten króla bezpiecznie dosyć w rozpuście jego napominał. Ustrz. Kruc. 3, 53. Niema bezpieczniej-szego pisarza nad Orzechowskiego; na rzecz tylko samę okiem mierząc, nic się na żadnego stanu człowieka nie ogląda. Orzech. Qu. 33. Bronił go od pisarza bezpie-cznego, sławy jego dotkliwego. Groch. W. 477,- z prze-sadą: « zuchwały, fred). Towarzystwo pijane do obozu po-wracając, wywrócili namiot przedni; komendant tedy ka-zał imać, ktokolwiek był tak bezpieczny. G. Oss. Dz. (ktokolwiek śmiał tak zuchwale postępować. Boh. Oss. 1, 64.) 2. bezpieczny, bez niebezpieczeństwa, pewny; ge« fatyrloe, fi^er, otytte ©efatyr. Już kupcy drogi i handle będą mieć bezpieczne. Tward. Wł. 262. O jak bez-pieczniejszego nad monarchę stanu doznaje każdy ubogi. Bardz. Luk. 136. Prov. Lepiej bezpiecznie, niż serde-cznie; lepiej być bezpiecznym, niż śmiałym. Cn. Ad. 436.-Wyrwał nas bóg z ręki nieprzyjaciół, i mieszkaliśmy bezpiecznie. Leop. 1. Beg. 12, 11. Mój grzbiet tu nie bardzo bezpieczny. Teat. .54, 98. (grożą mi plagi; rnein Sucfel ift tyier nictyt ftetyer, »or ©ctylngett). Ry już za drzwia-mi złe do nas mierzyło, my na bezpieczną sobie pod-pijamy. Wad. Dan. 127. (jak gdyby nie było czego się obawiać; auf3 ftetyere, ganj ftetyer.). Bezpiecznie mi wie-rzyć możesz, powtarzam ci słowo moje. Teat 23, b. 35. "BEZPIECZNOBUCZNY, a, e, zuchwalec, butny, hardy z tego, że swego dopnie, że mu nikt nic nie zrobi; fecfftolj, fictyerftolj. Trzezpiecznobuczni (bezpiecznobuczni ob. 2., bez) śmiałkowie. Petr. Et. 176. BEZPIECZYĆ czyn. niedok. zabezpieczyć, ubezpieczyć, dok. zbezpieczać, zabezpieczać, od niebezpieczeństwa zasłaniać, bronić; Boh. bezpećiti; Slav. ofigurati; Bosn. felelovati; Croat. feledujevati; Vind. shihrat, poshihrat, oshihrat; ftetyern, ftdjer ftcllen. Obroną się wojsk swoich kraj każdy bcz-pieczy. Kras. IV. 21. Cnotą się umacnia wolność, nią bezpieczą trony. Teat. 45, d. 10. Wyb. Widziałem, jak się w dumie swej bezpieczył Pyszny; i szczęścium jego wnet złorzeczył. Chrośc. Job. 23. (miał się za bezpie-

BEZPIEN - BEZPOMOC. BEZPOP-BEZPRAW. 85

eznego, er tytelt ftdj fur ftttyer). Stała odważna młódź, nadio zabezpieczona o końcu wojny z rąk swych. Bardz. Luk. 65. (przeświadczona, przekonana). BEZPIENIĘŹNY, a, e, BEZP1ENIĘŻNIE adv. Eccl, óeant-BH3HU8, EETPEBIIHHHKI R°ss- 6E34EHC*HBIFI; pieniędzy nie mający; gelblofJ, gelbarm. Bezpieniężnym być; Eccl. 6ęą-cpeópcTBOBain; Boss. o6e34enewaTb. BEZPIENIĘZNOŚĆ, ści, i. brak pieniędzy; bor ©elbmangel. BEZPIEBZYSTY, a, e, pierza niemający; Sorab. 4. bez-pernć; Ger. ungeftebert. BEZPIÓRY, a, e, Boss. 6e3nephifi; piór nie mający; feberlog, otylte gebertt. BEZPISMIENNY, a, e, pisma nie znający; Boss. Óe3rpa-MOTHŁIB ; Eccl. ÓE3KBHWBBI0; bez xięgi; fttyriftloź, otyne ©ctyrift, otyne <5<tyreibefunft. BEZPLAMY, a, e, plamy nie mający, niepokalany; Boh. bezposskwrny; Eccl. EECKKATIHIIIH, "Ttbeflctft, fleienloś. BEZPŁATNY, a, e, BEZPŁATNIE adv. Boh. bez auplatku; Eccl. EctfteEObHi n'e zap/atny; nnentgelbltdj. Funkcye tego urzędu są bezpłatne. N. Pam. 22, 49. BEZPŁATNOŚĆ, ści,' i. bte Unentgelblictylett. BEZPLEMIENNY, a, e, BEZPLEMIENNIE adv. Ross. 6e3-lueMaBBbifi; plemienia nie mający, bez krewnych, bez potomstwa, bezdzietny; fanttltettloS, otyne Jlnoeritmnbte, fin« berloS. Zabicie człowieka bezplemiennego, którego głów-szczyzny szukać nie będzie komu. Stat. Lit. 337. Kie-dy znajdzie się trup człowieka bezplemiennego, czyli nieznanego. Czack. Pr. 2, 136. BEZPŁCIOWY, BEZPŁETNY, a, e, rodzaju własnego nie mający, nijaki, bez różnicy płci; gefitylettyMlofS. W każdem mrowisku są dwojakie mrówki, samice i bezpłetne , sam-ce zaś nie mieszkaja w kopcach. Ład. H. N. 411. BEZPŁODNY, a, e, BEZPŁODNIE adv.Boss. 6e3ni04nuM; Boh. bezpłodny; Eccl. nycT0nj04BŁifi; płodu nie wyda-jący, nieurodzajny; unfruitytkr, fructytlol (ob. Płonny). BEZ-PŁODNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3nj04ie, 6e3nj04B0CTb, 6e3-nio4CTBo; bie Unfrttitytkrfett, grućtytloftgfeit; brak płodu, płonność, nieurodzajność. 'BEZPOCHYBNY, a, e, 'BEZPOCHYBNIE adv. niechybny, nie chybiający; unfetylkr. Bezpochybnie bywa długo nie-odmieniona pomsta jego. Rej. Pst. L. 1, 1. Bzowsk. Boi. praef. BEZPOCHYBNOŚĆ, i. niepodobieństwo chy-bienia; bie Unfetylkrfeft. "BEZPOCIESZALNY, a, e, 'BEPOCIESZALNIE adv. nie podobny do pocieszenia; Ross. 6e3yrniUHbiB; Vind. bres-odshalen, neodmisliu; untrófłltity, nntróftkr. 'BEZPO-CIESZALNOŚĆ, ści, ź. nie możność pocieszenia; Vind. bres-odshalnost; bte Untróftlictyfeit. 'BEZPOCZĄTKOWY, a, e, Ross. fiosHatajbiiufi; początku nie majacy, wieczny, od wieków; anfangSloG. 'BEZPO-CZĄTKÓWOŚĆ, ści, i. Rost. 6e3Ha<taibHOCTb; brak po-czątku, odwieczność; bie SlnfangSloftgfeit. BEZPOKOIĆ czynn. niedok. ubezpokoić, dok. uniespokajać, pokoju pozbawiać; Ross. óestiOKOHTb, bettnrittyfgett. 'BEZPOKUTNY, a, e, BEZPOKUTNIE adv. pokuty nie czyniący; unkjSfertfg. Grzesznicy bezpokutni. Bals. Niedz. 1, 130. 'BEZPOMOCNY, a, e, pomocy nie doznawający, lub nie da-

jący; otyne £itlfe, tyulfloś, nittyt tyelfenb; Ross. 6e3noMomnbiB; Sorab. 4. bezpomoeżne. (bezpomocźnoscź, brak pomocy, Plfloftgfeit). 'BEZPOPI, ia, ie, popów nie mający; pfaffenloS, priefterloS. "BEZPOPSTWO, a, n. Boss. 6e3nonOBiuHHa; kacerstwo popów znoszące, kacerze bezksieźy; ettte prtefterlofe <5ecte. 'BEZPOBÓWNANNY, a, e, "BEZPÓBÓWNANNIE adv:Ross. 6e3npHMKpHhift; Eccl. 6e3cpaBHHTejHu8, 6e3cy4Bbifi, 6e3-ocy4BŁi8; nie mogący być porównanym; tmoergleictylid), tmoergfetdjkr. BEZPÓBÓWNANNOŚĆ, ści, i. niepodo-bieństwo do porównania; Ross. óesnpHMtpHOCTb; bie Un« oergleictykrfett. BEZPOBTOWY, a, e, Eccl. 6e3npHCTanMUHUfi; portu nie majacy; tyafenloG, otyne §afen. BEZPORZĄDNY, a, e, BEZPOBZADNIE adv. Ross. 6ea-n0pa40MBhiS; nie majacy porządku, nie bedacy w po-rządku; orbnmtgSloś, nnorbentlicty. BEZPORZĄDŃOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3nopa40B,b; bte ©rbnungelo(tgfett, Unorbnung; nieporządek, brak porządku. BEZPOŚAZNY, a, e, posagu nie mający; otyne $rantfctya$. Siostrę mam bezposaźną, matkę mam ubogą. Mon. 75, 307. Bezposaźne małżeństwo. Krom. 489. BEZPOŚBEDNI, a, e, BEZŚRZEDNY, BEZPOŚBZEDNI-CZY, a, e, BEZPOŚBZEDNIE, BEZP0ŚRZEDN1CZ0 adv. między którym i czym innym niemasz nic śrzodkującego; Boh. bezprostredny; Ross. Henocpe4CTBeBBhi8, HcnocpeA-cTBeaBO ; Eccl. 6e3cpe4CTBeHBu8, Becpe4CTBeflBbifi, 6e3-x04aTa8cTBeBB0; Sorab. 4. nestredkowne, Carn. bres umęjska; Vind. brezvmiefika, nefredliu; wtntittelkr. U ziół z sęka wyrasta rószczka bezpośrzednie, u drzew przez pośrzednictwo oczka. Bot. N. 44. Kości jedne w czło-wieku łączą się sposobem pośrzedniczym, za pomocą chrząstki; drugie sposobem bezpośrzedniczym, gdy niby szwem jakowym z sobą są złączone. Perz. Cyr. 4, 24. Bezpośrzedniczo immediate. Perz. Cyr. 1, 156. BEZPO-ŚBZEDNOŚĆ, ści, i. brak pośrzednictwa; Vmd. nefre-dlivost, nefredniuost; bie Unmtttelkrfeit. BEZPOTOMNY, a, e, potomstwa nie mający; otyne 3?a<ty< fotnmen. Bóg znosi z bezpotomnego sromotę niepłodności. Psalmod. 57. Lepiej mi umrzeć bezpotomnej niż dzieci niezbożne widzieć. Smotr. Lam. 3. Zygmunt August, monarcha bezpotomny. Zab. 45, 295. BEZPOTRZEBNY, a, e, BEZPOTRZEBNIE adv. Boh. bez-potrebny; nie mający potrzeby, niemuszony; unnóttyig. Pan, który poddane bezpotrzebnie łupi. Kosz. Kor. 9. REZPOWIETRZNY, a, e, bez powietrza, próżny powie-trza ; Iuftleer. Rieg ciał w miejscu bezpowietrznym, abo od powietrza wolnym. Hub. Mech. 33. BEZPOŹYTECZNY, a, e, BEZPOŹYTECZNIE adv. pożytku nie przynoszący; Boss. 6e3iioie3nhifi; ltltjsloS. BEZPOŹY-TECZNÓŚĆ, ści, z. brak pożyteczności; bfe D?tt|lo(tgfeft; Boss. 6e3cit0.ie3H0CTb. BEZPRACOWITY, a, e, BEZPRACOWICIE adv. od pracy wolny, bezroboczy; (trbeMoS, orbcitófrep. Miał w myśli szczęście rozkoszne i bezpracowite życie. Mon. 74, 440. BEZPRAWIE, ia, n. Boh. bezprawj; brak prawa, gdy prawa niemasz, albo prawo nie ma mocy; ©efejjlofigfeit,

86 BEZPRAWN-BEZPRZY. BEZPRZYK-BEZROZM.

©c|e|emattflel, gefeęlofer 3ufianb. Dwie przeciwne władzy, jedna drugą kolejno poprawując, Rzeczpospolitą w bez-prawiu trzymały. Ust. Konst. 1, 11. Rezprawie, bezrządz-two, oligarchia. Fr. Ad. praef. §. Uczynek, postępek przeciwko prawom, krzywda komu wyrządzona; ©efe£tl)i= brigfeit, gefefcroibrigeS SBerfatyren, Unbilbe, Uttredjt. Jesteście bracia, czemu jeden drugiemu bezprawie czyni? A ten, który krzywdę czynił bratu, odpędził napominającego. 1. Leop. Apost. 7, 26. Tym się sposobem prawu ich żadne 'przezprawie, (bezprawie, ob. 2. bez) i krzywda nie dzie-je. Chełm. 94. Studentom Krakowskim stało się bezpra-wie. Warg. Cez. praef. BEZPRAWNIE, a, V praw gwałciciel, postępujący w brew prawom; ber ©efejjftó' rer. Człowiek to z urodzenia znaczny; ale bezprawnik, wy-dzierca. Krom 282. BEZPRAWNY, a, e, BEZPRA-WNIE, BEZPRAWIE, (Cn. Th.) adv. — (Boh. bezprawj; Yind. brespostaun) = prawa nie mający, nieznający; gefejjloś, otytte ®cfe£. Nawet bezprawne prawami morza obostrzacie. Zab. 8, 367. Kniaź, (które dotąd praw nie znały). §. Nie podług prawa, w brew prawom, przeciw prawom; niltyt nad; bem ©efe|e, gefe|ptbrtg. Z jurystą wielkim tym sroga śmierć obeszła się bezprawnie, Bez processu, bez pozwu, nawet i bez sądu. Pot. Jow. 89. Bój zaczyna Cezar bez-prawny, on nad Syllę mistrza wyniesiony. Bardz. Luk. 9. — §. bez opieki prawa; otytte ©efe|c3 ©(tyltjs, gefe|lo§. My-żeśmy jedni tylko w tem państwie bezprawni, aby nas każdy krzywdzić i do posłuszeństwa swego, na kark na-stąpiwszy, przymuszał? Smotrz. Elen. 15. 'BEZPROSTOWNY, a, e, nie prosty, nie pionowy, nie prostopadły, nie perpendykularny; nictyt fettfredtyf, ntd)t grabę. Tr. BEZPRZEMIENNY, a, e, BEZPRZEMIENNIE adv. Boss. 6e3nepeMBHHuiH; nie podległy przemianie; mtoerattberltcty, unoerroanbelbar. BEZPRZEM1ENN0ŚĆ, ści, i. wolność od przemian; bie Unoernwnbelbarfeit. BEZPRZERWANY, a, e, REZPRZERWANIE adv. Ross. 6e3npepuBHbiH, 6e3nepeqb; nie podległy przerwom; utt= nnterbredjbar. BEZPRZERWANOŚĆ, ści, ź. Ross. óesnpepuB-HOCTb; wolność od przerywania; bie Ununterbrettybarfeit. BEZPRZESTANNY, a, e, BEZPRZESTANNIE adv. nie przestający, ciągły, ustawiczny; unnnterbroityen, fortbauernb; Ross. 6e3npecTaHHbift. Fatalne jest w miłości bezprzestanne z żoną przesiadywanie. Teat. 52, d. 79. Skóra tak na mnie zczerniała jak sadze, Kości spróchniały w bezprzestannej pladze. Chrośc. Job. 112. 'BEZPRZESZKODNY, a, e, 'BEZPRZESZK0DN1E adv. Ross. 6e3npenHTCTBeiiHHH, 6e3npeTKttOBeHHbi8; od prze-szkód wolny; ungeftort. "BEZPRZYCZYNNY, a, e, 'BEZPRZYCZYNN1E adv. przy-czyny nie mający; otyne etne Urfaitye ju tyaben, otyne Urfactye. Rezprzyczynnie karałem cię. Teat. 30, d. 24. (niewinnie). 'BEZPRZYGODNY, a, e, 'BEZPRZYGODNIE adv. bez przy-padków; freę von 3nf(itlen, Cśreigniffen. Okrążywszy ów cy-pel groźny bezprzygodnie, Zaczęliśmy szczęśliwie tłoczyć morza wschodnie. Przyb. Luz. 160. 'BEZPRZYJEMNY, a, e, 'BEZPRZYJEMNIE adv. przyje-mności, wdzięczności nie mający, niemiły; Eccl. bczcmcr-

ithifi; otyne Slnnetymlictyfeit, anmnttygloS. BEZPRZYJEMNOŚĆ, ści, i. brak wdzięczności, przyjemności; SJJangel ber 2ln« mntty, 2InmnftyjSIoftgfcif; Eccl. óescjiacTie. BEZPRZYKŁADNY, a, e, BEZPRZYKŁADNIE adv. Boh. bezprikladny; sobie podobnego nie mający; tyctyfpieUog, otyne gleidtyen. Uwielbiajmyż miłość Chrystusowa bezprzykładna. Przyb. Milt. 87. BEZPRZYKŁADNOŚĆ, ści, i. brak po-dobnego przykładu; bie Setjfpielloftgfeit. BEZPRZYMIOTNY, a, e, niemający żadnych przymiotów albo jakości; eigenfctyaftśloź, otytte @igenfd)aften; Eccl. 6e3t<a-necTBeHHUH, KOTopuS ne IIMDCTI «aqecTBa, n. p. BOAa 6e3BKycna bez smaku woda. BEZPRZYTOMNY, a, e, REZPRZYTOMNIE adv. nie mający przytomności; ftity nictyt gegeunidrtig. Chodzi po izbie bez-przytomny. Teat. 18, 29. BEZRADNY, a, e, BEZRADNIE adv. pozbawiony rady, nie mający rady; rattyfoś, oon SRatty oerlaffen, otyne 3iatty. Sorab. 1. bezradne, nerozpominate, inconsultus. Widzieliśmy po kilkudziesiąt latach bezradnych, dwa sejmy walne. Skrzet. P. P. 1, 86. (przez które obrad krajowych nie było). 'BEZRADOŚNY, a, e, "BEZRADOŚNIE adv. próżny rado-ści; frenbenleer; Boss. óespaAocmuu. BEZRANNY, a, e; wolny od rany; unoeritHtltbet. Czerstwi, cali, bezranni, z placu powracali. Przyb. Milt. 189. BEZRĘCZNY, a, e, BEZRĘKI, a, ie, Boh. bezruky; Ross. 6e3pjKifi; tyanbloś, otyne $anb, otyne 2lrm. Obroń bezręcznego. 1. Leop 4. Ezdr. 2, 21. Bezżeństwo stan jest jako bez-ręczny. Gil. Post. 324. BEZRĘKAWY, a, e, rękawa nie mający; Ross. 6e3pyKaBHufi; otyne $rmel, otytte Sfinff. BEZROBOCZY, a, e, od roboty wolny, bezpracowity; ar< beitśloś, otyne Slrbeit, arbeitśfres;. Zacząłem prowadzić życie opłakane, samotne, bezrobocze. Mon. 69, 289. BEZROCZNY, a, e, bez roków, bez terminu, nieodroczony; Ross. 6e3cpoqHbitt; otyne termin, unbeftintmt. §. Przezro-czny, na przez rok, przyszłoroczny; funftigeś 3atyt gefdliig. REZRODNY, a, e, BEZRODNIE adv. Ross. óespoAHbift; rodu nie mający, bezplemienny, bez krewnych; otyne 3Ser< toanbtett, otyne gamtlte; Boh. Rezrodny » nierodzajny, nie-rodzący, niepłodny; unfrudjtbar. BEZRODNOŚC, ści, i. Ross. 6e3p0ACTB0, 6e3po4be; bezplemienność, bezpłod-ność; bie Serroanbteitloftgfeit, bie Unfructytbarfeit. BEZROGI,a, ie, Boh. bezrohy; Ross. 6e3poriB; rogów nie majacy. Włod. tyortterlofS, mtgetyórttt. BEZROK, na BEZROK, raezejby: na PRZEZROK (ob. 2. bez). -- na przyszły rok, za rokiem, po roku, rok prze-puściwszy; baś 3atyr barauf, baś folgenbe 3atyr, iiberśl 3atyr. Na przez rok. Sim. 101. Kiedy wybrańców serio skarżą, tedy się pewnie poprawi na bezrok każdy. Star. Ref. 166. Ammonitowie znowu się zmocnili, Na bezrok wojsko liczniej-sze skupili. Leszcz. 285. REZROSSADNY ob. Bezrozsadny. BEZROZDŻIELNY, a, e, BEZROZDZ1ELNIE adv. nie mo-gący być rozdzielonym; Ross. 6e3pa34®JibHbitt; unjerttyeil&ar, untrennbar. BEZROŻDZIELNOŚC ści, i. niepodobność roz-dzielenia; bie Unttyetltyarfeit, Untrennbarfeit. BEZROZMYŚLNY, a, e, BEZROZMYŚLNIE, adv. bez uwagi; unuberlegt, unenoogen. Gniew bezrozmyślny, nie dobry.

B E Z R Ó Ż - BEZRZĘD. BEZRZEM - B E Z S K Ł. 87

Wereszcz. Reg. 132. Jako tamten bezrozmyślnie daje, tak ten bezuważnie bierze. Gorn. Sen. 45. BEZRÓŻNY, a, e, BEZROZNIE adv. nie czyniący różnicy, nie przebierający, obojętny; gletdjgńltig. Cn. Th. BEZRÓŻ-NOŚĆ, ści, i. obojętność; bie ©Ictctygulttgfeit. Przestrze-gając doskonałej bezrózności, przypatrzył się tej walce. Tr. Tel. 121. (bezparcyalność, bezstronność). Juz dłużej tej bezróżności, która po sobie pokazuje, znieść nie mo-gę. ib. 123. BEZROZSĄDNY, a, e, REZROZSĄDNIE adv. Ross. 6e3-pa3cy4Hbift, 6e3pa3cy4HTejtHHH; pozbawiony rozsądku; uitflug, uniiberlegt, otyne UrtjjeilSfraft. Bczrozsądny Aiax. Kul. Her. 61. Od ciebie to, coś bezrozsadnie wymyślił, ka-cerze przejęli. Pimin. Kam. 89. BEZROZSĄDNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3pa3cy4HOCTb, 6e3pa3cy4CTBo; bte Unllugtyeit, Hrttyetfóloftgfett, Unjtberlegttyeit. BEZROZUM, u, IB. BEZBOZUMNOŚĆ, ści, i. (Ross. 6ea-pa3yMie, 6e3TO,!KOBOCTb; Eccl. ^mopa^uMie, ^oh. nesmysl-nost; Croat. mabnitoszt); - brakWumu; bteUnsernunft, Un< serntinftigfett, ber Unoerftflnb. Dobrych nienawidzieć szaleń-stwo; złych zaś nienawidzieć jest bezrozumność. Bardz. Boet. 131. Niechaj cię Pan skarze bezrozumnością. 1. Leop. Deut. 28. Milcz, abym ci większego jeszcze z krajów waszych bezrozumu nie zadał. Zab. 7, 116. (głupstw, Jtyortyetten). BEZBOZUMNY, a, e, BEZROZUM-NIE adv. 'bezumny, z rozumu obrany; Ross. 6e3TOJKO-BŁIH; Boh. nesmyslny; Dal. prezpameten; unoernuttfttg, oerramftloS, unoerftdnbig. Bezrozumne rzeczy, jako to ko-nie, bydło, pszczoły, i t. d. Budn. Cyc. 90. (ob. Nieme stworzenia). Kreatury bezrozumne, bezduszne. Birk. Kant. A. 2. b. Mąż głupi nie zna, a bezrozumny nie rozumie tego. Budn. 92, 6. Co za złość, bezrozumni! Bardz. Luk. 112. Me własne występki bezrozumny fukam. Hul. Ow. 120. BEZBOZUMNICA, y, i. obrana z rozumu; Boss. óe3TOJ-KOBimma; eine Unoerfłfinbtge, Unfluge. Bezrozumnico! Zebr. Ow. 128. BEZBYMNY, BEZBYMOWY, a, e, (Vind. bresrimni), bez rymu czyli kadencyi; retntloó, otyne 3!etm, ungereimt. Opa-liński wierszem bezrymowym pisał. Dmoch. Sił. R. 4. N. Pam. 13, 101. W tych hymnach trzeci wiersz bezrymny. Groch. W. 155. BEZRZĄD, u, m. BEZBZĄDZTWO, a, n. BEZBZĄDNOŚĆ, ści, z. Rag. bezredje, bezrednos; Vind. besrednost,» nie-ład, niesforność; ttnorbnnng, Utturbmtngaloftgfeit. Polit. bez-rząd, bezrządztwo, anarchia. Mon. 75, 588. bie Slttantyte, SUegtetung^lofigfett. Gdy w państwie urząd nie ma tyle mo-cy, aby mógł poddanym skutecznie rozkazywać. Wyrw. G. 116. Ross. 6e3BJiacTie, 6e3Baiajiie. Krajowi najokrop-niejsze bezrządztwo. Mon. 73, 679. Najzbawieńsze rady ulubionej nie pobłażały bezrządności. ib. 73, 279. W bez-rządzie żyć, Ross. 6e3Ba<ta.ibCTBOBaTb. Fredro Adag. prwf. nazywa oligarchia bezrzadztwem, bezprawiem. BEZRZĄDNY, BEŻBZĘDNY, a,'e, BEZRZADNIE, BEZRZĘDNIE, adv.~ Rag, Bosn. Croat. bezredan; Carn. prekoręden; Vind. bres-reden, •• bezładu, niesforny, nie w porządku; unorbentltd), orbmmgSIoS; Eccl. 6e3tHH0BHbi8. Bezrzędny, extraordinarius. Yolck. 649. Często uciekające wojsko poraża bezrzędnie

goniących. Papr. W. 1, 176. §. Polit. anarchiczny; regfe* rungślośS; Ross. (SesB.iacTHbift; Eccl. 6e3BJia4uiCH,B. 'BEZRZEMIEŚLNY; a, e, Ross. 6c3peaiecjienHbiB; bez rze-miesła, nieznający go; tyanbroerfeloś, otyne £mnbl»erf. Ross. 6e3peMecTBO < brak rzcmiesła. BEZSĄDNY, a, e, BEZSĄDNIE adu. Ross. 6e3cy4uu8; mimo sądu, nie sądowy; ungertctytlicty. Nie mamy bezsądnie drugim odbierać życia. Mon. 71, 555. 'REŹSAMOWŁADNY, a, e, 'BEZSAMOWŁADNIE adu. Eccl. 6e3caMOB.iacTBŁifi; nie będący samowładnym; ntdjt unum» fctyrmtft tyerrfctyeitb, ntttyt felDfttyerrfttyeitb. Graec. amvrĄu<nog. BEZSCiENNY, a, e, Eccl. 6e3CTtBiibifi; ścian nie mający; otyne ffićinbe, nmnbloś. 'BEZSĘKI, a, ie, Boh. bczsuky; Sorab. 1. bezszukoyite; sęków nie majacy; fnorreuloś, fnottenlog. BEZSENNY, a,' e, BEZSENNIE adv. Ross. óeacoHHUil-Sorab. 1. nefpścże; Yind. nefpan, nefpiezhen,-- nie śpiący, bez snu, nie śpiąc przepędzony; fctylafloś. Bezsenny, jak długą noc strawiłem całą. Hul. Ow. 9. Cyrill, starszy nad mnichami bezsennemi w Carogrodzie. Sk. Dz. 464. (co nie sypiali). Bezsennie się przez całą noc biedzi. Wad. Dan. 141. Bezsenne nocy obraca na modły. Chrośc. Job. 188. BEZSENNOŚĆ, ści, i. BEZSEN, snu, m. brak snu, bte ©(tylrtfloftgfeit; Yind. nefpanost, nefpiezhnost, nefpa-jezhnost; Ross. 6e3Comnma, 6e3COHie. BEZSENS, u, tn. Ross. necMa4HHua; brak sensu, myśli; bie ©imtloftgfeit, ber Unjtmt. BEZSENSNY, a, e, BEZSEN-SNIE adv. nie mający sensu, myśli, znaczenia; ftltnloś, itnftmttg, ftnnleer. Chciał mówić, nie domawiał, często jąkał słowa, Przerwana, niepojetna i bezsensna mowa. Jabł. Tel. 86. •BEZSERCY, "BEZSERDECZNY, a, e„ "REZSERDECZNIE adv. Bezserdeczny, excors. Urs. Gr. 180. tyerjlo^, otyne §erj. Yind. bresferzen; (Eccl. et Ross. 6e3cep4emibiH głupi, Ross. 6e3cep4bift nieczuły); Sorab. 1. bezhutrobne, vecors. "BEZSIEMIENNY, a, e, beznasienny, nasienia czyli siemie-nia nie mający; Eccl. KemieHhNi fatnenlośi, otyne ©anten. BEZSILNY, a, e, BEZSILNIE, adv. Ross. óeseii.iLiibift, 4paxau8; siły nie mający, słaby; fraftloS. Okropnej śmierci tchem, bezsilny dyszę. Hul. Ow. 254. Patrzałem jak wycho-dził drzwiami gach wyssany, Ledwie tocząc bezsilny bok i drżące nogi. Hul. Ow. 240. Niech ta w bezsilnym nie-ufa rozumie, Pozna co nad płcią miłość często umie, Zab. 16, 330. Prov. Gniew bezsilny nie jest silny. Cn. Ad. 259. (ob. "serdit a nie duż, Yanae sine'viribus irae). BEZSILNOŚĆ, ści, i. brak sił, słabość; Ross. óe3CHaie, 4paxjocTb; Eccl, HoieuoaseHie, 6c3CHjie; bte Sraftfoftgfeit. Hardy sąd ślepym będzie na słuszność, a baczny na bez-silność twoję. Teat. 49, b. 83. 'BEZSKAZITfcLNY, a, e, BEZSKAZITELNIE adv. - Ross. 6e3TiBBBu8; nie podległy skazitelności; imoerroeśSItcty. Eccl. 06e3TJtHHTH, nieskazitelnym uczynić. 'BEZSKAZITELNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3TjtHHOCTb; niepodległość skazitelności, bie UnoerroeSItttyfeit. BEZSKŁADNY, a, e, BEZSKŁADNIE adv. nieskładany, nie do składania; nidjt jttfamntengefejst, ntctyt jufamntenfe|bar. Wiersz nierymny, czyli bezskładny. Mon. 75, 241. (bezrymowy, bez kadencyi; reimloS, ungereimt).

88 BEZSKOR - BEZŚMIE. "BEZŚNIE - "BEZSTWOR.

'BEZSKORUPI, ia, ie, Eccl. 6e3CKopaynHUił, 6e3qpenHuił; niemający skorupy; fctyalenloS, otyne ©ctyale. BEZSKRZYDŁY, a, e, Rost. 6e3KpbUbHhiB; niemający skrzydła; pgelloś, uttgeflugelt. Owad bezskrzydły, optera. Zool. 105. BEZSKUTECZNY, a, e, BEZSKUTECZNIE adv. skutku nie czyniący, nie dzielny; Rost. He4*ficTBHTe;ibHbitt; otyne SBirfung, unroWfam. Szturm to był ciężki, lecz bezsku-teczny, Bo umysł tobie chowam stateczny. Zab. 12, 208. Zabł. BEZSKUTECZNOŚĆ, ści, i chybienie skutku, nie-dzielność; Ross. HeAliftCTBilTeibHOCTb; bte Uttrotrffamfeit. Częstokroć rodzice przyczyną są bezskuteczności dobrej edukacyi i zgubienia jej w dzieciach. Mon. 73, 343. Nie bezskutecznie. Kruml. Chym. 120. BEZŚLADNY, a, e, BEZŚLADN1E adv. śladu nie mający; fpurloś, otyne ©pnr. Wartowałem wszystkie pisma, nie znajdowałem przykładu: tak więc w bezśladnój rzeczy chwiałem się. Oss. Sen. 2, in re nova. BEZSŁAWNY, a, e, BEZSŁAWNIE adv. Ross. ÓessnaT-Hbift, (Ross. 6e3c.iaBHu8 potwarny, 6e3CjaBHTb potwarzaó, 6e3CJtaBie niecześć, hańba) > nie sławiony, bez sławy, nie sławny; nnberittymt, nttymlośS. Bezsławnie z tej wojny przy-szło nam się wrócić. Leszcz. Class. 71. BEZSŁONECZNY, a, e, słońca nie mający, od słońca nie oświecony; untyefonnt, otyne ©ottne, fonnenloź. Stygowa wo-da okrąża bezsłoneczne chaty. Chod. Kost. 17. Okropna bogini królestw bezsłonecznych. Susz. pieśń. 3, F. 2. BEZSŁOWNY, a, e, BEZSŁOWNIE adv. nie w słowach zawarty, nie wyraźny; otyne SBorte, roortloś, nictyt auśbrucfltd). Bezsłowna deklaracya; bezsłowne zezwolenie. Tr. (Eccl. KecnOBecbtcb Ross. hmimB niemy; Ross. 6e3CJOBecHHH nie-my, głupi, nierozumny; 6e3CJOBHO niesprzecznie, nieza-przecznie; 6e3caoBecie, 6e3C;iOBecHOCTb niemota, niewy-mowa, głupość). BEZŚLUBNY, a, e, BEZŚLUBNIE adv. bez poprzedzenia ślubu; otyne oortyergegcmgeite Sronung, SSerntdtylung. Bezślubne dzieci od fortuny ojcowskiej wyłączone. Teat. 1, b. 118. (nieprawego łoza; unetyeltctye Sinber). BEZSŁUZBY, a, e, służby nie mający, nie służący, lóźny; bienftloś; Yind. bresfiushen. 'BEZSMAK, 'BEZSMACZNOŚĆ, ści, i. brak smaku; Ross. 6e3BKycHocTb; bie ©efctymadlofigfeit, Unfctymacftyafttgfett. 'BEZ-SMACZNY, a, e, smaku nie mający, nie smaczny; Ross. 6e3BKycHbiM; unfctymaiftyaft, gefctymactloś. BEZŚMIEBTELNY, BEZŚMIERTNY, a, e, BEZŚMIERTEL-NIE, BEZŚMIERTNIE adv. Ross. 6e3CMepTHbt8; nie podle-gły śmierci; ftertyenśloś, unfterbltcty. Wszechmocność mię i w pożarach bezśmiertelnie utrzymymać bedzie. Bals. Niedz. 1,163. BEZŚMIERTELNOŚĆ, BEZŚMIERTNOŚĆ, ści, i. nie-podległość śmierci; bie Unjterblictyfeit; Ross. 6e3CMepTie. BEZ-ŚMIERTELNIK, a, m. Wenus bezśmiertelnikiem z słody-czą pomieszanym dotknęła Eneasza i bogiem go uczyniła. 0:iv. Ow. 586. (ambrozya ©ottertranf, Unfter&Itctyfeitśtranf). BEZŚMIESZNY, a, e, BEZŚMIESZNIE adv. nieśmiejący się, serio, Włod. otyne Sactyen, ernfttyaft; niegodny śmiechu, nie-śmieszny; nictyt Idctyerlid). BEZŚMIESZNOŚĆ, ści, i. brak

śmiechu, śmieszności; bte Unldctyerliityfcit, ber (Srnfł, bie ©pafSlpftgfeit. "BEZŚNIEDNY, a, e, nie jadalny, nie śniedny, nie do je-dzenia; unejJbar. 'BEZŚNIEDNOŚĆ, ści, i. Eccl. 6e3CH*4-nocTb; nie jadalność; bie Unefibarfeft. BEZSOCZNY, a, e, Yind. bresfoken; Ross. 6e3COmtbifi; Sorab. 1. bezmaszotnć; soku nie mający w sobie, nie so-czysty; faftloS, itnfafttg. 'BEZŚPIESZNY, a, e, BEZŚPIESZNIE adv. Rost. 6e3ycnttn-HUB; nie śpieszny, bez pośpiechu; ntctyt eiltg, otyne jn eilen, tmeilfertig. "BEZŚPIESZNOŚC, ści, ź. brak pośpiechu; bte Uneilfertigfeit. "BEZSPOKOJNY, a, e, "BEZSPOKOJNIE adv. nie mający pokoju, spokojności; Ross. 6e3n0K0BHbi8, 6e3MHpHbiB, óesyroMOHHuB; unrntyig, rutyeloś. "BEZSPOKOJNOŚĆ, ści, ź. brak pokoju, spokojności; Ross. 6e3n0K0fiH0CTb, 6e3-noKoBcTBie, 6e3noKo8cTBo; bie llnrutye, SRntyeloftgfeit. "BEZSPBZECZNY, a, e, 'BEZSPRZECZNIE adv. Ross. 6es-npeKOcaoBHbifi, 6e3cnopHu8; bez sporu, sprzeczki; otyne 2Biberjpructy,'nHberfpructyIo«, ftreitloś, unftreitig. 'BEZSPRZECZ-NOŚĆ, ści, z. wolność od sprzeczki; bte ffiiberfpruitylofigfeit. BEZSROMY, a, e, bezwstydny, bez sromu; Eccl. r,ecp:uihHi., nnoerfctydmt, fdmmlośi. BEZSROM, u, m. BEZSROMOŚć' ści, z. bezwstyd, bezwstydliwość; Eccl. EechAMie bie ©ctyant* lofigfeit, bie ilnoerfctydmttyeit. BEZSROMNIK, a, m. 1. Eccl. óescpanHHtcB; bezwstydnik, bezczelnik; ber Unoerfctydmte. BEZŚRZEDNY ob. Rezpośrzedny. BEZSTABANNOŚĆ, i, i. brak starania, staranności; bie ©orgloftgfeit, Unforgfamfeit. Przyczyna niedostatku drzewa, jest bezstaranność wielu dziedziców. Mon. 74, 682. BEZ-STARANNY, a,e, BEZSTARANNIE, adv. starania nie ma-jacy; forgloś, nttbeforgt. 'BEZSTRACHLIWY, a, e, 'REZSTRACHLIWIE adv. Ross. 6e3CTpauiHbifi; nielękliwy, nie strachający sie; utterfcbrocfen. 'BEZSTRACHLIWOŚĆ, ści, i. Eccl. 6e3CTpanxie; bie Ult* erfdirocfentyeit. BEZSTRONNOŚĆ, ści, i. (Boh. nestrannost; Ross. 6e3-CTpacTie, 6e3npHcipacTie, 6e3npHCTpacraocTb; Croat. ni-jednostranoszt; Carn. nobenoplatnost, odnirostranost, ne-enostranost) » bezparcyalność, nieprzywiązanie do żadnej strony lub partyi; bie Unparttye^lidifett, ^arttyeęlofigfeit. BEZ-STRONNY, a, e, BEZSTRONNIE adv. Boh. nestranny; Ross. 6e3npncTpacTHbi8, 6e3CTpacTHuB; Rag. njednostranni; Croat. nijednosztran; Carn. nobenoplatne; Yind. noben-noplatni, neenostranen, neenostranosten, odnirostran-ski) » bezparcyalny, bez wiązania się z żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny; unparttyei)ijcty, parttyeuloS. Tro-skliwa zwierzchność w srogim zamieszaniu, Szukała rady w twym bezstronnym zdaniu. Zab. 13, 151. "BEZSTRON-NIE, a, m. 1. do żadnej nie należący strony; Rag. nied-nostranaz, niednostranik; Croat. nijednosztranecz. "BEZSTRUNNY, a, e, Boh. bezstrunny; Ross. 6e3CTpyH-HUB; strun nie majacy; otyne ©aiten, faitenloś. "BEZSTWORZENNY, a, e, próżny stworzeń; feer »0rt ©e-fctyopfen. Biegł szatan przez ciemne królestwo bezstwo-rzennćj nocy. Przyb. Ab. 95.

BEZSUM-BEZTREF. BEZTROS - B E Z U S T. 89

BEZSUMIENNY, a, e, BEZSUMIENNIE adv. — (Boh. bez-swedany; Boss. 6C3COBDCTHUB , KpHB04yunmft, 4}'UIE-Bpe^HuB; Vind. bresvicsten, krivizhcn) • nie podług sumnie-nia, nie mający sumnienia; geroiffenloći. (Hoss. HCCOMB^BBO, BCCOMHHTCJkBO niewątpliwie). BEZSUMIENNOSC, ści, i. brak sumnienia, bie ©etDtjfenloftgfeit, Boss. 6e3COBtCTie, KpHB04y-mie, 4ymeBpe4CTB0. BEZSUMIENNIE, a, tn. 1. człowiek bez sumnienia, Boss. i<pHB04yuiHHKi, eiit ©eroijfenlofer. BEZŚWIATŁY, a, e, światła nie mający, lictytloś, lićtytleer. W starego więzu bezświatłym cieniu. Żab. 9, 353. Zabł. BEZŚW1AT0WY, a, e, Eccl. 6e3MipHufi, in tnutido non habitans, Gr. dxoafiog, roeltloS, nictyt tn ber SBelt lebenb. *BEZ-SWOBODNY, a, e, BEZSWOBODNIE adv. nie swobodny, nie mający swobody, wolności, unfrep, otyne greptyett. "BEZ-SWOBODNOŚĆ, ści, z. Eccl. 6e3CB0Ó04CTB0, Boss. He-BOJbHHiecTBO, brak swobody, wolności, bie Itnfreptyett, ber SKctngel ber greotyeit. BEZSWORNY, BEZSWORNOSĆ ob. Niesforny, sworny. 'BEZSYTNY, a, e, "BEZSYTNIE adv.Eccl.6e3CHTOCTBHB, 6e3CUTH«, nienasycony, nie do nasycenia, unerfdttlid). BEZSZATNY, a, e, BEZSZATNIE adv. Eccl. 6e3pH3HH«, bez sukni, nie odziany, fleiberloź, otyne Sletber. BEZSZCZĘSNY, a, e, BEZSZCZĘŚNIE adv. Boss. óesmacT-Hbitt, Eccl. 6e3iaCTHbiH, nie mający szczęścia, ofcne ©luci, nictyt glncflicty. BEZSZCZĘŚCIE, ia, n. Hoss. 6e3macrie, Eccl. 6e3iaCTie, Gr. mvf_ia, brak szczęścia, bie ©lucfźloftgfett, ber SKangel beS ©litcfS. 'BEZSZCZEZUJNY, a, e, bez łuski, Eccl. 6e3ieiiiyfiBbi8, fd)uppenloS. (cf. szczeżuja). BEZSZCZODRY, a, e, BEZSZCZODRZE adv. (Eccl. óes-me4po « bez miłosierdzia) nieszczodry, niehojny, unfrepgebtg. BEZSZKODNY, a, e, BEZSZKODN1E adv. Sorab. 1. bef-żkodne; Ross. 6e3Bpe4Buft, 6e3o6H4HUfi, 6e3y6HT0iBufi, szkody nie ponoszący, mtbefctydbtgt, fctyctbloS. Bezszkodnym kogo uczynić. Gal. Cyw. 2, 103. (stratę mu nagrodzić). BEZSZKODNOŚĆ, ści, z. Sorab. 1. belzkodnoscż, Ross. óe3-Bpe4ie, 6e3Bpe4HOCTb, nieponiesienie szkody. Włod. bte ©ctyabloftgfett. Jeżeli towary z powodu przestąpienia celnych ustaw zabrane zostaną; to właściciel traci towary, i o bezszkodność u winnego dopomina się. Gal. Cyw. 3, 219. (o nagrodę straty, ©ntfctyftbigung, ©ctyabenerfajj, ©ctyabloźtyaltmtg). BEZSZKOLNY," a, e, szkół nie mający, otyne ©ctyulen. *§. Odłączonemi od szkół uczynią was. Budn. Joa. 16, 20. (not: tbezszkolnemi was uczynią» oon ber ©ctynle auSgefcfiloffen). BEZSZTUGZNY, a, e, BEZSZTUCZNIE adv. niesztuczny Eccl. 6e3xy40*Hbifi, mtgefunftelt, funftloS. BEZSZYPUŁKOWY, a, e, szypułek nie mający, otyne ©tdn« gelityen, ftangelloS. Ziele to ma kwiaty obopłciowe bezszypuł-kowe. Jundz. 502. 'BEZTANECZNY, a, e, "BEZTANECZNIE adv. Eccl. 6es-aHKOBeBt, Gr. dxoQog, bez reju, bez tańca, tanjloź, otyne Sanj. 'BEZTARGOWNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3ToproBimma, nie-odbyt, niepokupność, brak targu, odbytu, SKnngel beź 3lb« fafceS, SBerfaufź. BEZTBEFNY, a, e, BEZTREFNIE adv. nietrefiony, nie-kędzierzony, niefryzowany, ungefrauft, unfriftrt. Panny roz-

kwilone na oczy Spuszczają zaponę beztrefnych warkoczy. Zab. 11, 304. 'BEZTROSKI, a, ie, nie doznawający troski, zgryzoty; Vind. brcsfkerben, Boss. 6e3Kpy<JHHHbift, fnmnterloS. •REZTROSKLIWY, a, e, "REZTROSKLIWIE adv. Ross. 6c33a6oTJHBbiłi, 6e33a60TBbifl, nie troszczący się, Mtbe> ftimmert. "REZTROSKLIWOŚĆ, ści, i. Yind. brefkerbnost; Ross. 6c33a6oT.iHBocTb, bie Summcrloftgfeit. "BEZTRUDNY, a, e, nietrudny, nieciężki, unfctyttier, nictyt fctyroer, leictyt, Ross. 6e3Tpy4Hbifi. 'BEZTWORNY, ob. Przeztworny. BEZUCHRONNY, a, e, BEZUCHRONNIE adv. Ross. Óe3X-M36-MKBbifi, Eccl. 6e30T6-B)KBbitt, czego się nie uchroni, unoermeiblicty. BEZUCHBONNOŚĆ, ści, z. bie Unoermeiblictyfeit. BEZUCHY, BEZUSZY, BEZUSZNY, a, e, Ross. óe3yxi»; Eccl. 6e3ymecHbiH, Sorab. 1. bezhuschowne, ucha lub uszu nie mający, ptyrenloćS, unótyrtg. Inauritus, który nie ma uszów. Mącz. Żebyś ty sam osobą swą bezuszną tam jechał. Pimin. Kam. 105. Bezuchy. ib. 181. (Miły bezu-chologancie! Pimin. Kam. 132. bezuchy rozprawco, un* otyriger Siśpntator). BEZUCHYBNY, a, e, BEZUCHYBNIE adv. Ross. Óesoiim-6OIBO, nie chybiący, pewny, mtfetylbar. BEZUCHYBNOŚĆ, ści, z', niepodobieństwo chybienia, bte Unfetylbctrfett. BEZUCIESZNY, a, e, BEZUCIESZNIE adv. nie do ucie-szenia, nie do pocieszenia, bezpocieszalny, Ross. 6e3y-THiiiHbiH, untroftlid). BEZUCIESZNOŚĆ, ści, z. niepodo-bieństwo ucieszenia, bie Untróftbarfeit. BEZUKI, a, ie, bez nauk, nieuczony, otyne 3Biffenfdjaft, um geletyrt, Ross. 6e3rpaMOTHbift. "BEZUMNOŚĆ, ści, ź. 'BEZUMSTWO, a, n. nierozum, sza-leństwo, ber Unoerftanb, bie Unoernunft, SJaferep. (ob. Um, rozum). (Ross. 6e3yMie, 6e3yMCTBO, CKy4oyMie; Eccl. 6e3-yMie, Be;8Mh(TB0, ajoymie, H3yjueBie, iuajb; Rag. bez-umos, bezpametnos, neumstvo, neum, Yind. bresumnost, neumnost). Każdy się śmieje bezumstwu waszemu. Sowit. 36. Faryzeuszowie napełnili się bezumności, i mówili mię-dzy sobą, coby uczynili Jezusowi. Budn. Łuk. 6, 11. (sza-leństwa. Bibl. Gd.). Niepodobnym jakimsi bezumstwa sza-leństwem buczniejszym się stał. Fal. FI. 226. 'BEZUMNY, a, e, 'BEZUMNIE a dv. (Ross. 6e3yMHbifi, Eccl. 3,ioyMBHH, 6e3yM,ieHŁ, Rag. bezuuman, bezuman, bezpameten; Bosn. bezpametgnak; Vind. bresumen, neumen, nepameten; Carn. naumn) z rozumu obrany, nierozumny, szalony, $>et« mtnftloś, mtoernnnfttg, itnoerfłdnbig, rafenb. Zoilusów zawi-snych się nie lękam, ani sprośnych a "bezhumnych (bez-umnych) łapaczów. Stryjk. praef. (Ross. 6e3yMem, waryat, szaleniec; 6e3yMHua, waryatka, szalona; 6e3yMHTb, oóe3-yMBTb szalić kogo, oszalić kogo, 6e3yMCTBOBaTb, wary-ować, szaleć; 6e3yMiTb zwaryować, oszaleć). "BEZUPADŁY, a, e, Eccl. 6e3na4e»(BUH, nie upadający, nid/t fallenb, ftnfenb, ntctyt gefunfett, aufrectyt. BEZUPORNY, a, e, BEZUPORNIE, adv. nie mający uporu, untyalófiarrtg, otyne Śtberrebe. Kobiecie wszystko bezupor-nie pójdzie. Teat. 32, c. 31. BEZUSTANNY, a, e, BEZUSTANNIE acfo. Ross. 6e30-CTaHOBOMHO, nieprzestający, nieustający, ciągły, tmcutftyÓr<

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I. 23

90 BEZUSTN - BEZWĘZ. BEZWIAD - BEZWIN.

lidj. Prośby moje bezustanne. Przyb. Milt. 356. Siła czyniąca bezustannie. Jak. Mat. 4, 132. BEZUSTANNOŚĆ, ści, i. u-stawiczność, nieprzestanie, nieustajność, bte Hncmfty5rlt(tyfeit. BEZUSTNY, a, e, (Ross. Óe3ycTHuB, Rag. bezust). ust nie majacy, muttbloś, otyne ®unb. BEZUSZCZERBNY, a, e, BEZUSZCZERBN1E adv. Eccl. 6e3ymep6Hbifi, Gr. artulumog, niewyczerpany, nieubywa-jacy, unabnetytttbar, unoertninbetbar. BEZUSZNY ob. Bezuchy. BEZUTRATNY, a, e, BEZUTRATNIE adv. Ross. Ceaypott-Hhift, nie mogący być utraconym, unoerlierbar. BEZUTRA-TNOŚĆ, ści i. niepodobieństwo utraty, bte Unoerlietbarfeit. 'BEZUTRUDNY, a, e, "BEZUTRUDNIE adv. Eccl. Ee7>. TpsAkNi, niezmordowany, unoermiibet, tiidjt ju ermuben. BEZUWAŻNY, a, e, BEZUWAŻNIE, udo. nieuważający, bez uwagi, nie baczny, unbebactytfam, uttaufmetffant. Postę-powanie bezuważne. Teat. 27, b. 80. Wszystko oślep bezu ważnie czynią. Mon. 73, 182. Wszystkich ostrym ję-zykiem bezuważnie razi. ib. 73, 664. BEZUWAŻNOŚĆ, ści, z. brak uwagi, nieroztropność, bte Unbebactytfatnfett, Itncutytfamfeit. Bezuważność tych półgłówków. Teat. 49, d. 25. BEZUZDNY, BEZUZDY, a, e, wyuzdany, jugelloś. Pój-dziesz, dokąd cię bezuzdne i ślepe chuci gwałtem pory-wały. Nag. Cyc. 23. Bezuzda swawola. Zab, 9, 46. Zabł. Eccl. 6E3Y34HTHCH wyuzdać sie, Ross. CBOÓOAHTLCH. BEZUŻYTECZNY, a, e, BEZUŻYTECZNIE adv. nieprzy-noszący pożytku, nufcloś, otyne 3?ngen, unnntj. Dzieła,te nie są bezużyteczne. Mon. 73, 536. (są użyteczne). BEZUŻYTECZ-NOŚĆ, ści, z. brak pożytku, bte 9?ufcloftgfeit, Unnipttyfeit. BEZWĄSY, a, e, Ross. 6e3ychiB, nie wąsaty, otyne 6<tynurrbart. BEZWĄTPLIWY, a, e, BEZWĄTPLIWIE adv. wątpliwo-ści nie podległy, Ross. et Eccl. 6e3cyMtinTc.ifcnbiB, unjroet' feltyaft, rnibejtoeifelt, jtoeifelloś. BEZ WĄTPLIWOŚĆ, ści, i. Eccl. 6e3cyMHtHie, niepodległość wątpliwości, bte 3t»eifel' lofigfeit, Unpeifeltyaftigfeit. , BEZWAZNY, a, e, BEZWAZNIE adv. Ross. <5e3Baa(HwS, HeBawHhiH, bez wagi, niepoważny, unnrictytig, otyne ©eroutyt. BEZWAŻNOŚĆ, ści, i. brak wagi, bie Untoictytigfeit. BEZ WCZESNY, a, e, BEZWCZEŚN1E adv. Ross. 6e3-npotiifi, 6e3BpeMeHHbifi, nie wczas zdarzony, unjeitig. Trzeba ulgi w ciężarach prac, żeby dni życia bezwcześnie przez pracę nie skrócić. Mon. 71, 597. (zaprędko, ju frutyjeitig). BEZWCZESNOŚĆ, ści, z. Eccl. P£7KOI;UCNK(TKO ,Gr. dxaięia, niepora, brak trafienia w czas, bte Unjeitigfett. Eccl. 6e3Bpe-MeHCTByio, brak mi pory; EeąKptueHhNOHO«Ie, niewcześna mowa; 6e3BpeMeHH0ca0BCTByi0, niewcześnie gadam. 1. BEZWDZ1ĘCZNY, a, e, BEZWDZIĘCZNIE adv. nie-mający nic przyjemności, wdzięczności, Eccl. 6e3CiacTHUH, amnuttyśleer, unlietylitty. BEZWDZIĘCZNOŚĆ, ści, l Eccl. E£7(M(Ti6, trak wdzięczności, przyjemności, bte tttlliebliityfett. 2. BEZ WDZIĘCZNY, BEZWDZIĘCZNOŚĆ = niewdzięczny, niewdzięczność, nie czujący się do obowiązku uznania świadczonych dobrodziejstw, mtbanfbar, Unbanfbarfeit, ob. Wdzięczny banfbar, ob. Dzięka, dziękować. BEZWĘZŁY, a, e, węzłów nie mający, fnotenloś, Boh. bezuzelny, Slovac. bezuzly.

'BEZWIADOM, a, e, BEZWIAD0M1E adv. - Boh. bezwć-domy, Ross. 6E3B*40MUTT, 6e3BHCTHbifi, 6C31H3B-BCTHUH, wiadomości nie mający, unberoujSt, otyne Sunbe. "BEZWIA-DOMOŚĆ, ści, i. brak wiadomości, bie Itnrofjfentyeit, Ross. ÓC3B"BCTic« ob. Wieść. BEZWIDOMY, BEZWIDZIALNY, a, e, BEZWIDOMIE, BEZW1DZIALŃIE adv. nie podobny do widzenia, niewi-dzialny, unftttyttyar, Eccl. 6e33pHTejbHbiB. BEZWIDOMOŚĆ, BEZWIDZIALNOSĆ ści, i. niemożność aby być widzianym, bie Unftityttyflrleit. BEZWIECZORNY, a, e, wieczorów nie mający, otyne 2ltyenbe, Ross. óe3BeiepHHłł, o północnych stronach, gdzie słońce z horyzontu nie zchodzi. BEZWIENNA, bez wiana, wiana nie mająca, Cn. Th. bie feinett SDiatylfctyatJ tyat. ob. Wiano. BEZWIERNY, a, e, BEZWIERNIE adv. niewierny, wiary nie dotrzymujący, wiary niegodny, mitreu, otyne ©lauben unb Trene, unglaubttmrbig. (Vind. bresviesten, nesviest). Krzy-woprzysiężcy i bezecni abo bezwierni są ci, którzy nie-wiernie i fałszywie opiekę sprawują. Szczerb. Sax. 292. §. 2. Do wiary nie nawrócony, wiary nie mający, pogań-ski, unglflttbtg, tyeibntftty, (Vind. neveren, bresveren). Mar-twili sie katolicy, iż tak wielkie wojsko ich pobite było od bezwiernćj Litwy. Stryjk. 235. BEZWIERNIK, a, m. wiary nie mający, poganin, ein Ungldubtger, etn §eębe, Eccl. óesBupHHKt, óycypMairE, aauMHHK*; Ross. óesBtpt; Yind. bresvernik. BEZWIERNOŚĆ, ści, i. {Ross. ÓC3B-B-pie, 6e3B®pcTBO, Yind. bresvernost), brak wiary, nawró-cenia do wiary, bie tttigldubigfeit, baś ^eębenttyum. §. 2. Niewierność, przeniewierzenie się, bie Untreue, Yind. bres-viestnost, nesviestnost. "REZW1ESTNY, Ross. 6e3BDCTHbtfi, bezwiadom. ob. Wieść. "BEZW1ETRZE, a, n. Ross. 6e3BDipie, brak wiatru, ci-sza od wiatru, bie SBinbftiHe. 'BEZWIEŻNY, a, e, wież nie mający, Eccl. 6e3Be»Hhi8, Gr. dnięyaTOi, ttyurntloś, otyne Jtyurme. "BEZWIEZNY, a, e, 'BEZWIEŹNIE adv. więzów nie ma-jący, Eccl. 6e3y3HUH, feffefloś/ BEZWIĘZNÓŚĆ, ści, z. wolność od więzów, bte geffcfloftgfeit. BEZWILGI, a, ie, wolny od wilgoci, Ross. 6e3BjawHu8, unfeuityt, nictyt feuctyt. BEZWILGOĆ, i, z. Ross. 6e3BJa)K-HOCTŁ, brak wilgoci, bte ttnfcuctytigfeit. 'BEZWIMEC, ńca, m. wina nie pijący, (ob. Wódka), bet feinett SSein trinft. Klitorskich wód ktokolwiek zakusi, Bez-winiec, wodę woląc, wina nie pić musi, viua fugit. Zebr. Ow. 385.— 1. BEZWINNY, a, e, wina nie mający, tt)ein> łoś, toeinleer, otyne 2Bein. Eccl. 6e3BiHHbiii, Gr. aoivo?. 2. BEZWINNY, a, e, BEZWINNIE adu. Yind. bresshtra-fen, Ross. 6e3BHHHbifi, niewinny, od winy wolny, fdjulb' łoś, unfitynlbig. Każdy siebie bezwinnym osądził. Pilch. Sen. 148. Bezwinnie cierpiący ma tę pociechę, że go bóg ko-cha. Bals. Niedz. 1, 104. Kniaź wiele szkód poddanym bezwinnie uczynił. Stryjk. 166. (na które nie zasłużyli). BEZWINNOŚĆ, ści, z', niewinność, wolność od winy, Yind. bresshtrafnost; Ross. óe3BHHHOCTb, bie Sctyulblofigfeit, bie Un« fdjulb. (cf. Ross. 6e3BHHOBHŁiM originaire, pierwiastkowy).